طرح توزيع سرنگ و سوزن استريل (ان اس پي) از مهمترين برنامه هاي مبارزه با جلوگيري از گسترش بيماري هاي عفوني از طريق سرنگ هاي آلوده در ميان معتادين است كه در اروپا و ديگر نقاط جهان اجرا مي شود.
اتحاديه اروپا براي مبارزه با گسترش بيماري هاي عفوني در ميان معتادين ابتدا تحقيقات گسترده اي در خصوص مواد مخدر، ميزان مصرف آنها، طيف مصرف كننده ها و بيماري هاي قابل انتقال از طريق سرنگ هاي آلوده انجام داد. نتايج نشان مي دهد كه حشيش، امفاتين، كوكائين و مواد توهم زا و شادي آور بيشترين مصرف كننده را در اروپا دارند.
با وجود اينكه حشيش در بسياري از كشورهاي اروپايي غيرقانوني است، اما آخرين آمار نشان مي دهد كه بين 31 درصد از بزرگسالان (15 تا 64 سال) يعني حدود 65 ميليون نفر در اروپا، حشيش مصرف مي كنند يا حداقل يك بار آن را امتحان كرده اند. حشيش در ميان جوانان 15 تا 34 سال طرفدار بسياري دارد. البته معمولا افراد اين ماده مخدر را به صورت مقطعي يا اصطلاحا گاه و بيگاه استفاده مي كنند و اعتياد دائمي به آن به نسبت مواد مخدر ديگر، كمتر است. مصرف حشيش در دهه 1990 در كشورهاي اروپايي خصوصا در ميان جوان ها افزايش يافت و در ميان مردان بيشتر از زنان متداول است.
بعد از حشيش امفتامين در اروپا ممنوع شد. مصرف اين ماده در بين كشورهاي اروپايي بين 1 تا 6 درصد است به غير از انگلستان كه مصرف آن به 11 درصد هم مي رسد.
مواد شادي آور در رده سوم مبارزه هستند كه مصرف آنها در برخي از كشورهاي اروپايي در ميان جوانان 15 تا 24 سال، به 18 درصد هم مي رسد.
آمارها در مورد كوكائين نشان مي دهد حداكثر 6 درصد از مردم اروپا اين ماده را حداقل يك بار امتحان كرده اند. ميزان استفاده آن در اسپانيا، ايتاليا و انگلستان بيشتر از ديگر كشورهاي اروپايي است.
با وجود مبارزه شديد با توزيع، فروش و خريد مواد مخدر، باز هم مصرف كنندگان به راحتي اين مواد را با قيمت هاي مختلف از فروشندگان عمدتا دوره گرد مي خرند. به سختي مي توان قيمت دقيق مواد مخدري را كه در خيابان ها فروخته مي شود پيدا كرد. چون هم قيمت ها به دلايل مختلفي مانند سهولت يا سختي دسترسي، مكان جغرافيايي و يا ميزان و نوع مصرف تغيير مي كند و هم به ميزان خالص بودن مواد، قيمت هاي مختلفي وجود دارد.
در كنار مشكلات كنترل توزيع و فروش مواد مخدر، اتحاديه اروپا از اعضاي خود خواست با انتشار بيماري هاي عفوني مانند اچ آي وي و يا هپاتيت نوع سي از طريق سرنگ هاي مشترك توسط معتادين نيز مقابله كنند. در اين راستا طرح توزيع سرنگ و سوزن استريل (ان اس پي) به صورت رايگان يا با قيمت پايين پيشنهاد داده شد كه مي تواند در بلند مدت بر روي سيستم سلامت جامعه تاثيرگذار باشد. در گزارش سازمان جهاني مبارزه با مواد مخدر نيز آمده است كه چنين روشي به جلوگيري، كاهش، و يا توقف كامل انتقال اينگونه بيماري ها در ميان معتادين تزريقي منجر خواهد شد.
توزيع سرنگ با قيمت پايين در داروخانه ها يكي از راهكارهاي اين طرح است. تحقيقات نشان مي دهد كه 20 تا 30 درصد معتادين تزريقي، سرنگ خود را از داروخانه ها تهيه مي كنند. در اين رابطه مواردي مانند تعداد داروخانه ها، در دسترس بودن آنها و اعتماد معتادين به آنها نيز مهم است. اتحاديه اروپا از اعضاي خود خواست براي اجرايي كردن اين طرح قوانين داخلي را با توجه به شرايط ملي و منطقه اي خود، تصويب كنند. برخي از كشورهاي اروپايي اين كار را كردند و برخي ديگر بدون تصويب قانون خاصي به توزيع موردي سرنگ پرداختند.
بلژيك از سال 2000 اين طرح را اجرا كرد. بر اساس آن تنها پزشكان، داروخانه ها و مراكز خاص ترك اعتياد اجازه فروش سرنگ را دارند. همچنين بر روي بسته هاي سرنگ ها بايد اطلاعات مربوط به نحوه استفاده، روش هاي پيشگيري و درمان بيماري هايي مانند اچ آي وي و هپاتيت نوشته شود. لوكزامبورگ دو قانون در اين رابطه تصويب كرد يكي در مورد توزيع سرنگ از طريق مراكز خاص و ديگري توزيع از طريق ماشن هاي توزيع كننده. پرتقال هم تحت عنوان برنامه اي به نام «به سرنگ دسته دوم نه بگوييد» اين برنامه را در كشورش اجرا كرد. آلمان نيز قانون توزيع سرنگ هاي يكبار مصرف را در اين رابطه تصويب كرد.
در دانمارك، چك، يونان، سوئد، اسلوواكي قانون خاصي در اين رابطه وجود ندارد. اما سرنگ هاي استريل شده به صورت موردي در ميان معتادين يا مراكز خاص توزيع مي شود. در هيچ يك از كشورهاي اروپايي نيازي به داشتن نسخه پزشك يا اجازه رسمي براي دريافت سرنگ نيست.
در بسياري از قوانين بر لزوم آموزش و آگاه سازي افراد خصوصا نوجوانان نسبت به عوارض استفاده موارد مخدر تاكيد شده است زيرا كه تحقيقات نشان مي دهد كه امتحان كردن بعضي از مواد مخدر خصوصا حشيش و امفاتين از سن 15-16 سالگي و از مدرسه آغاز مي شود.
