هنر برقراري ارتباط مؤثر در ازدواج چيست؟

همزمان شدن آغاز زندگي مشترك ما با اعياد شعبانيه بويژه سالروز ولادت با سعادت منجي عالم بشريت، كام خانواده و دوستانمان را شيرين‌تر كرد. اما گويي هر لحظه كه از زمان "بله" گفتن ما مي‌گذشت، تازه بيشتر متوجه مي‌شديم كه چه پيمان مقدس و البته سنگيني را با يكديگر بسته‌ايم. هر چه اعضاي خانواده‌هايمان بيشتر شادي مي‌كردند، ما بيشتر در درون خود فرو مي‌رفتيم! آري، تصميم بزرگي گرفته بوديم... و "بايد دست بكار مي‌شديم". نكته قابل تأمل در اين رابطه اشاره به هدف ازدواج است. به گفته دكتر غلامعلي افروز، رييس سازمان نظام مشاوره و روانشناسي كشور، والاترين هدف ازدواج، عنوان يك نياز، برخوردار شدن از آرامش روان و آسودگي‌خاطري است كه خود، لازمه اعتلاي وجود، شكفتن قابليت‌ها، همگامي و همراهي در مسير رشد و كمال و نيل به اخلاص و فلاح و همه انديشه‌ها و برداشت‌هاي ديگر در قلمرو ازدواج و تشكيل خانواده بر اين اصل است. وي بر اين اساس نتيجه مي‌گيرد كه «اولين و برترين معيار و نشانه برتري و سعادتمندي همسران، احساسي است كه از آرامش روان و شكوفايي وجود دارد و اين آرامش، زماني به شايستگي فراهم مي‌شود كه ارتباط متقابل زوجين بر پايه محبت و عطوفت و مهرباني و گذشت باشد.» دكتر افروز در گفت‌و‌گو با خبرنگار "شهر"، با اشاره به اين كه «ريشه اصلي گرايش همسران نسبت به يكديگر، آرامش يافتن، محبت و شفقت است؛نه صرف كشش‌هاي غريزي»، مي‌افزايد: اين تمايلات نتيجه قهري ازدواج است و نه هدف آن و بدون ترديد غالب كشاكش‌هاي خانوادگي، سردي‌ها، بي‌تفاوتي‌ها، خانه‌گريزي‌ها، بد زباني‌ها و جدايي‌ها بدليل فقدان آرامش رواني در كانون خانواده و روابط في‌مابين، احساس ناامني و تأمين نشدن نيازهاي نيازهاي رواني و عاطفي است. به گزارش خبرنگار "شهر"، ازدواج، ارتباطي پيچيده است؛ شايد پيچيده‌تر از همه ارتباطات! متأسفانه بيشتر ما به هنگام گفتن "بله" متوجه مسووليتي كه بر دوشمان قرار مي‌گيرد، نيستيم و بسياري از ما بدون توجه به عوامل اساسي و موردنياز براي سازگاري، اقدام به ازدواج مي‌كنيم! در اين ميان شكست در ازدواج بطور مكرر زماني رخ مي‌دهد كه يكي يا هر دو همسر فاقد مهارت يا آگاهي‌هاي ضروري براي رفع نيازهاي يكديگر هستند. در واقع معيار خوب يا بد بودن همسر براساس ميزان حرف‌شنوي او نيست، بلكه وابسته به ميزان توانايي و تمايل او براي برطرف كردن نيازهاي همسرش است. حال اگر شخصي مايل باشد، اما توانايي و مهارت لازم را نداشته باشد، بايد گفت كه باز‌آموزي در هر زمان امكان‌پذير است! *چطور ازدواجتان را با شكل دادن ارتباطي عاشقانه،حفظ و با افزايش صميميت،زندگي مشتركتان را غيرقابل نفوذ كنيد؟! به اعتقاد كارشناسان، براي رسيدن به اين مهم، شناخت نيازهاي اساسي يكديگر و چگونگي رفع اين نيازها براي درك اين كه "چرا اين نيازها تا اين حد قدرتمند و حياتي هستند"، به مفهومي به نام "بانك عشق" اشاره مي‌كنيم. به گفته دكتر «ويلارد اف هارلي»، نويسنده كتاب پر فروش "نيازهاي مردان، نيازهاي زنان"، همه ما بانك عشق داريم كه شامل حساب‌هاي متفاوت زيادي است. هر شخصي كه به نوعي با ما ارتباط دارد، در اين بانك، حساب ويژه خود را دارد و همه آنها هنگام برقراري ارتباط با ما، يا از حسابشان برداشت مي‌كنند و يا به آن مي‌افزايند! در اين ميان "تعاملات لذتبخش" موجب سپرده‌گذاري در اين بانك مي‌شود و تعاملات دردناك و ناراحت‌كننده موجب برداشت از حساب اين بانك! حال آنكه در نظام بانك عشق، هرگونه سپرده‌گذاري يا برداشت از واحدهاي عشق اهميت ويژه‌اي دارد. هر چه ارتباطات خوبتر شوند، به ميزان واحد عشق طرف مربوط در بانك عشق افزوده مي‌شود و به اين ترتيب با گذشت زمان ميزان سپرده حساب‌هاي افراد در بانك عشق تغيير مي‌كند. در جريان زندگي زناشويي، دو بانك عشق دايم در حال كار است:" بانك عشق ما و همسرمان! كه در طول سال‌هاي زندگي مشترك بايد به واحدهاي عشق به ميزان پاياپاي در بانك عشق طرفين افزوده شود تا تعادل حسابشان حفظ شود. *چگونه مي‌توانيم ازدواجمان را باز‌سازي كنيم؟ اين پرسش، يك جواب كلي و مشخص دارد و آن، اين كه: «همسران بايد از نيازهاي يكديگر آگاه باشند و برطرف كردن آنها را بياموزند. اگر به جزييات زندگي مشترك خود كمي توجه كنيم، با پيچيدگي‌هاي آن بهتر آشنا مي‌شويم، چرا كه با آغاز زندگي مشترك، زن و شوهر داراي انتظارات بالايي از يكديگر مي‌شوند، آنها تعهد مي‌دهند كه نيازهاي جدي معين و مورد نظر يكديگر را به شيوه‌هاي خاص برطرف كنند. در اين ميان هر نوع توافقي براي زندگي مشترك، مسووليت برطرف كردن نيازهاي طرف مقابل را برعهده زن و مرد مي‌گذارند. بيشتر اشخاص از همسرشان انتظار دارند تا اين نيازهاي خاص كه اوليه و پايه‌اي هستند، را برطرف كنند؛ چون هر دو توافق كرده‌اند كه اجازه ندهند هيچ شخص ديگري اين نيازها را برآورده كند.» بر اين اساس پنج نياز اساسي مردان در ازدواج، ارضاي جنسي، همراهي در تفريحات، جذابيت‌هاي همسر، حمايت خانوادگي، تحسين و پنج نياز اساسي زنان در ازدواج در وهله اول، محبت،گفت‌وگو، صداقت و رو راستي، حمايت مالي و تعهد خانوادگي عنوان شده است. اغلب شكست زنان و مردان در برطرف كردن نيازهاي عاطفي يكديگر خيلي ساده مربوط به ناديده گرفتن نيازهاي يكديگر است، نه در اثر تمايل خودخواهانه‌شان! نكته حايزاهميت در اين خصوص آنست كه «ارضاي اين نيازها به معناي آن نيست كه بايد تمام تلاش خود را براي انجام آنچه از آن تنفر داريد، بكار ببريد، بلكه به معناي آماده كردن خودتان جهت برطرف كردن نيازهايي است كه ممكن است مورد تأييدتان نباشد!» براي نمونه اغلب زنان طالب محبت از سوي همسران هستند؛ در اين رابطه دكتر افروز، معتقد است كه «محبت» تنها يك احساس محض و يا كلام صرف و يا حتي يك واكنش احساسي و هيجاني نيست و تنها در تقديم يك هديه، بيان يك جمله زيبا و نگاهي پرمعنا خلاصه نمي‌شود؛ اگرچه همه اين‌ها مي‌تواند نشانه‌هايي از رفتار محبت‌آميز باشد، اما به واقع «محبت»، يك مرام تربيتي و شيوه زندگي و پاسخي متعادلي به گرانقدرترين نياز فطري انسان است. وي در تعريف رفتار محبت‌آميز مي‌گويد: رفتار محبت‌‌آميز، رفتاري است همراه با ايثار، قرباني كردن هوس‌ها و كشش‌هاي نفساني، فدا كردن اميال و منفعت‌ها، تحمل سختي‌ها و لب فرو بستن‌ها، سوختن و روشني بخشيدن، تشنه ماندن و در انديشه سيراب كردن ديگران سوختن! اين روانشناس، برترين برتري‌هاي همسران برتر را توانايي و مهارت آنها در ابراز محبت بعنوان «وديعه الهي» ذكر مي‌كند. وي، صبوري و احسان را از ديگر مفاهيم محبت عنوان كرده و به "شهر" مي‌گويد: رفتار محبت‌آميز بدون صبرپيشگي نمي‌تواند معنا و مفهوم چنداني داشته باشد؛ از سوي ديگر هديه دادن به همسر آنهم از روي صدق و صفاي دل و براي سپاسگزاري از بارزترين مصاديق "احسان" است. دكتر افروز مي‌افزايد: هديه دادن، دلها را بهم نزديك مي‌كند، كينه‌ها را مي‌زدايد و رفتارهاي مطلوب را در هديه‌دهنده و هديه‌گيرنده مضاعف مي‌كند، اما نبايد فراموش كرد كه "احسان" فقط در اين امر خلاصه نمي‌شود. وي معتقد است احسان، خوش‌زباني و خوش‌اخلاقي به عنوان بهترين هديه الهي است. به تأييد كارشناسان مسايل خانوادگي، براي غيرقابل نفوذ كردن زندگي مشتركمان بايد آگاه باشيم و سرمان را زير برف پنهان نكنيم، چرا كه همسري كه از تأثير برطرف كردن نيازها آگاه است، هرگز خارج از چهارچوب زناشويي عمل نمي‌كند و در اين باره تأكيد مي‌كنيم كه براي افتادن در دام بي‌وفايي نياز به ويژگي متفاوتي نيست، چون حتي گاهي مردان و زنان، بسيار ساده درگير چنين ارتباطاتي مي‌شوند. **يك پرسش كليدي: آيا اگر نيازهاي همسرمان را برطرف نكنيم، بايد منتظر خيانت او باشيم؟! در پاسخ به اين پرسش، بسياري از محققان علوم اجتماعي و رفتاري ترجيحا خيلي صريح، نظر مثبت يا منفي خود را اعلام نمي‌كنند، اما همين بس كه آنها بر اين اعتقادند: «چنانچه هريك از پنج نياز عاطفي مهم همسري برآورده نشود، آن همسر نسبت به وسوسه بي‌وفايي آسيب‌پذير خواهد بود.» متأسفانه بدليل فقدان درك و فهم صحيح نيازها زوجين بدون آگاهي در مسيري پيش مي‌روند كه نيازهاي يكديگر را ارضا نمي‌كنند و همه سعي مي‌كنند نيازهايي را در همسرشان برآورده كنند كه خودشان احساس مي‌كنند مهم است! به همين دليل زنان اغلب محبت زيادي به شوهر خود نشان مي‌دهند، زيرا خودشان بسيار خواهان آن هستند. از آنسو نيز شوهران، همسر خود را تشويق به رابطه جنسي زياد مي‌كنند، چون اين ارتباط يكي از مهمترين نيازهاي خودشان است، در نتيجه از واكنش عصبي، سردي و بي عاطفگي همسرشان گيج مي‌شوند. اين نوع رفتار، موجب تخريب و فروپاشي زندگي مشترك مي‌شود، چرا كه اولويت‌هاي نيازهاي مردان متفاوت از زنان است و بر اين اساس هر همسري بايد به ميزان كافي وقت صرف كند تا بتواند نيازهاي مهم شريك زندگي‌‌اش را كشف كند و زن و شوهري كه به يكديگر تعهد مي‌دهند، نيازهاي يكديگر را برطرف كنند، پايه‌اي براي شادي طولاني‌مدت در ازدواجشان را بنا مي‌نهند كه عميق‌تر و ارضاكننده‌تر از همه چيز است. به اين ترتيب اين مبحث را با نقل قولي از امام جعفر‌صادق(ع) به پايان مي‌بريم و آن سخن نيكو اينست كه «هرگاه كسي را دوست داشتي به او بگو، زيرا اين اظهار دوستي، عشق و علاقه شما را نسبت به هم افزون‌تر و مستحكم‌تر مي‌كند.» "اصول كافي، جشنواره، ‌ص،644"