تمام نهادها و ارگانها براي کاهش آسيب در مناطق وارد عمل شوند
مددكار شهر منتظر مراجعه افراد نمي‌ماند بلكه خود وارد محلات شده و از طريق ارتباط با معتمدين محل، شورايارها، مدارس، مساجد و گروههاي اجتماعي، مشكلات محلات را شناسايي و ارزيابي مي‌كند و با حضور به موقع در پاركها، ميادين، مترو و ... و با تشخيص به هنگام مشكلات و آسيبها از شدت گرفتن آن جلوگيري مي‌كند.
يادداشت: دكتر حسن عماري- روانشناس و كارشناس آسيبهاي اجتماعي
آسيب هاي اجتماعي در سال‌هاي اخير، روند رو به رشد داشته و شرايط دشواري را براي افراد جامعه به وجود آورده است. افزايش فقر، بيکاري، نابرابري، مهاجرت، حاشيه‌نشيني، باعث افزايش آسيبهاي اجتماعي، به خصوص در کلانشهرها شده است. علاوه بر روند رو به رشد آسيبهاي اجتماعي، کم شدن سن بزهکاري نيز اهميت و ضرورت مداخلات را به صورت حرفه‌اي توجيه مي‌کند.
در همه جوامع شناخت مردم و اجتماعي که در آن زندگي مي‌کنند و شناخت مسائل و مشکلات جامعه مي‌تواند گامي مؤثر در جهت کمک به افراد، گروهها و اجتماع باشد. با شناخت آسيبهاي موجود در محيط اجتماعي و شناسايي مناطق آسيب‌زا مي‌توان مداخلات به موقع و موثر انجام داده و از بروز و افزايش آسيبها جلوگيري کرد و محيط اجتماعي مناسبي را براي افراد جامعه فراهم آورد. به عنوان مثال در ايالات متحده، مددكاران اجتماعي در محلات آسيب‌خيز به صورت سيار در خيابان ها حضور مي‌يابند و به بي‌خانمانها و كودكان و زنان و حاشيه‌نشينان خدمات ارائه مي‌دهند. در اروپا نيز براي ارائه خدمات به كودكان خياباني مددكاران در قالب برنامه خانواده، به طور 24 ساعته در خيابان‌ها براي كمك به اين كودكان تلاش مي‌كنند.
در بسياري از آسيبهاي اجتماعي شناسايي در مراحل اوليه مشکل و اقدامات به موقع، از بروز مشکلات بعدي جلوگيري خواهد كرد. نبود کنترل و مداخلات به موقع و اقدامات همه جانبه، دامنه مسائل و مشکلات را گسترده‌تر خواهد کرد و افراد بيشتري را در معرض آسيب قرار خواهد داد. اين مداخلات بايد بر پايه دانش حرفه‌اي و به موقع، مؤثر و فراگير باشد.
مددکار اجتماعي فردي است که با دانش حرفه‌اي خود، جامعه و محيط اجتماعي را مي‌شناسد و با ايجاد اعتماد و آگاهي دادن، مردم را در حل مشکلاتشان قادر ساخته و با اقدامات به موقع و مؤثر باعث کاهش آسيبهاي اجتماعي خواهد شد.
مددکاري اجتماعي نيز حرفه‌اي است مبتني بر دانش، مهارت، ارزشها که هدف آن کمک به افراد، گروهها و جامعه است تا بتواند با تکيه بر توانايي‌هاي خود و استفاده از منابع موجود و سازگاري محيط به استقلال برسد.
با توجه به رشد آسيبها در فضاهاي عمومي کلان شهرها به خصوص شهر تهران، ضرورت دارد كه اقدامات اجتماعي به موقع در قالب ارائه خدمات حرفه‌اي مددکاري در سطح مناطق انجام گيرد و تمام نهادها و ارگانها براي کاهش آن وارد عمل شوند.
شهرداري تهران در راستاي ارتقاء مديريت شهري، همسو با ارائه ديگر خدمات، دغدغه‌هاي اجتماعي شهروندان را نيز در کانون توجه قرار داده است. لذا در اين خصوص اداره کل امور آسيبهاي اجتماعي شهرداري تهران، طرح «مددکار شهر» را به منظور پيشگيري و کنترل آسيبهاي اجتماعي، تهيه و تدوين كرده است.
مددكار شهر، به مددكاري اطلاق مي‌گردد كه با استقرار در مناطق شهر تهران و شناخت همه جانبه محيط اجتماعي و تحليل وضعيت موجود به ارزيابي مسائل و مشكلات پرداخته و با ارتباط با آحاد مردم و به كارگيري ظرفيت‌ها و سرمايه‌هاي اجتماعي و اقدامات محله محور و اجتماع محور در جهت پيشگيري و كاهش آسيبهاي اجتماعي موثر و به موقع اقدام مي‌كنند.
كارشناس مددكاري تحت عنوان مددكار شهر منتظر مراجع افراد نمي‌ماند بلكه خود وارد محلات شده و از طريق ارتباط با معتمدين محل، شورايارها، مدارس، مساجد، گروههاي اجتماعي، مشكلات محلات را شناسايي و ارزيابي مي‌كند و با حضور به موقع در پاركها، ميادين، مترو و ... و با تشخيص به هنگام مشكلات و آسيبها از شدت گرفتن آن جلوگيري مي‌كند.
اهداف اجراي طرح مددكار شهر
- مهار، كنترل و كاهش آسيبهاي اجتماعي در شهر تهران
- شناسايي آسيبهاي موجود در محلات شهر تهران
- شناسايي گروههاي آسيب‌ديده و در معرض آسيب هر محله
- اطلاع رساني و آگاه سازي عمومي در مورد آسيبهاي اجتماعي
- ارائه خدمات اوليه مددكاري مؤثر و به موقع به جامعه هدف
- تقويت هسته‌هاي مردمي براي افزايش مشاركت آنها در كنترل و كاهش آسيبهاي محله
- بهره‌گيري از سرمايه‌هاي اجتماعي، ظرفيت‌هاي مادي و معنوي مردم هر محله
- توانمندسازي افراد در معرض آسيب و آسيب‌ديده اجتماعي
- افزايش كيفيت زندگي در محلات آسيب‌خيز و حاشيه‌اي شهر تهران
نهادهاي همكار در اين طرح نيز، نيروي انتظامي، سازمان بهزيستي، كميته امداد، دستگاه قضائي، سازمانها و نهادهاي دولتي، سازمانهاي غيردولتي( NGO ها)، شوراياري‌هاي محلات و ... هستند.
نقش مشاركت مردم در اجراي طرح
با توجه به اينكه شهروندان مناطق 22 گانه شهر تهران جامعه هدف اين طرح است، افراد و گروههاي اجتماعي در اين طرح عنصر اصلي و جامعه هدف خدمت‌رساني در نظر گرفته مي‌شوند. بنابراين لازم و ضروري است در اين طرح مشاركت كنند و اين مشاركت بايد هدفمند، داوطلبانه و آگاهانه باشد.
از سويي، لازمه توانمندسازي افراد، آگاهي و مشاركت آنها در فرآيند تصميم‌گيري و برنامه‌ريزي است. مشاركت مردم در ارائه خدمات مددكاران شهر، باعث مي‌شود افراد در محلات تلاش بيشتري براي كمك به يكديگر كنند و اقدامات بهتري انجام دهند و با توجه به اينكه بهبود محيط اجتماعي در كيفيت زندگي مردم تاثير دارد، بنابراين اهميت كار افزايش آگاهي و مشاركت آنها در مورد خدمات مددكاري در پيشگيري از آسيبها و توانمندسازي آسيب‌ديدگان امري كاملا بديهي است .
با مشاركت مردم، امكان كمك و ياري رساندن به مردم افزايش مي‌يابد و نظرات و انديشه هاي مختلف مورد بحث و نقد قرار مي گيرد، همچنين مردم تصميماتي را كه در اتخاذ آن مشاركت دارند، بهتر مي‌پذيرند و باعث تحرك و كارايي و افزايش قدرت مردم، افزايش حس تعاون و همياري افراد و تقويت ميزان تعلق اجتماعي مي‌گردد.
طرح مددكار شهر در سال 1385 به صورت اوليه تدوين شد، در سال 1386 مورد بازنگري قرار گرفته و دستورالعمل اجرايي و فرم‌هاي آن تهيه و تدوين گرديد. همزمان به طرح‌هاي جهادي در مناطق، مددكاران شهر در منطقه 9 در تاريخ 7/7/86 و در منطقه 11 در تاريخ 11/7/86 استقرار پيدا كردند.
هم اكنون مددكاران شهر در مناطق 9 ، 11، 19 مستقر شده و كودكان كار و خيابان، كودكان فرار، كودكان و زنان مورد خشونت قرار گرفته، معتادان، بي‌خانمان، افراد نيازمند و....را شناسايي كرده و با توجه به موقعيت خانوادگي، محيطي و محلي و اجتماعي به اين افراد كمك كرده و از طريق منابع محلي و سازمانها و نهادهاي خدمت رساني براي حل مشكلات اين افراد تلاش مي‌كنند.
مددكاران شهر در مناطق مذكور با برقراري ارتباط با نهادها و ارگانهاي منطقه به خصوص با شوراياري‌ها، سازمانهاي محلي و معتمدين محلات به بررسي و ارزيابي منطقه پرداخته و خدماتي نظير مصاحبه، ارجاع، مشاوره، بازديد منزل، اطلاع‌رساني تشكيل گروه، كمك موردي و ... كمك‌هايي را به مردم ارائه مي‌دهند.
افزون بر اينكه با توجه به اهميت اين طرح در كاهش آسيبهاي اجتماعي، توسعه طرح مددكار شهر به همه مناطق تهران به گونه فعال دنبال مي‌شود.
