ياد و خاطره هنرمندان از دست رفته درسالي كه گذشت؛
مردگان اين سال عاشق‌ترين زندگان بودند
حالم بد مي شد كه هرسال يا در روزنامه يا در خبرگزاري يا مجله يا هر جريده‌اي ،از هنرمنداني مي‌نوشتم كه آن سال در گذشته بودند و چه رنجي است كه از مرگ كساني بنويسي كه همه دوستشان دارند. به قول يك روزنامه نگار قديمي ،ما مرثيه خوان هنرمندانمان شده‌ايم و انگار هر سال چاره‌اي نداريم جز نگاشتن جمله‌هايي كه دوست نداريم و نام آدم‌هايي را به ياد و يادبود بياوريم كه دلمان را چنگ بزند.
امسال اما نوشتن اين يادمان غم انگيز را به بي خيالي زدم و هرچه گفتند بنويس ، طفره رفتم تا اينكه در اين آخرين روز حضورم در خبرگزاري شهر ،در پنج شنبه آخر سال من ماندم و يادهايي كه يكباره ريختند توي دلم ،ياد بهمن جلالي ، پرويز مشكاتيان ،فرامرز پايور،جمشيد لايق ،نيكو خردمندو بيشتر از 50 اسم ديگر كه مسلسل وار به يادم آمده بودند.
امسال سال خوبي براي هنر و هنرمندان نبود،هنرمندان ،اين مردم نازنين كه هرچه پيش مي آيد ،تير تركشش گريبانشان را مي گيرد،هنرمندان سپر تمام رنجهاي جامعه ،همان ها هستند كه حافظه تاريخي شان خوب كار مي كند، حرفها را ادعاها را ،دروغ‌ها و رندي ها و دستورها را ،مرگ ها را ،عشق‌ها را ،دردها را، سكوتها را، فرياد ها را، بي خيالي ها را، پوزخند زدن ها را، خونها را، زخم ها را، جواني ها را، كوچه هاي متروك را، خيابانهاي شلوغ راو رنگها را فراموش نمي كنند و در دل نگاه مي دارند.
و چه سخت است كه سينه اي مالامال از رنجهاي كوچك و بزرگ مردمت داشته باشي و نتواني فراموش كني و همين حافظه تاريخي است كه كار دست هنرمندان مي دهد.آنقدر رنج بر روي رنج تلنبار مي شود كه اين تخته بند تن هنرمند توان كشيدنش را ندارد و باز مي ايستد از كشيدن باري كه انگار سر به ساماني هم نمي گذارد.
يادم مي ايد ،در مراسم بدرقه پيكر پرويز مشكاتيان ،محمدرضا درويشي كه از دوستان استاد سنتور ايران بود ،نكته اي را گفت كه از يادم نرفت«هنرمندان ما نمي ميرند كه دق مي كنند»!
چند روز پيش آوا مشكاتيان وقتي در مراسم كاشت درخت به ياد هنرمندان از دست رفته امسال كه از سوي شهرداري تهران انچام شد، ديدم كه با چه دقتي نهال كاج را به ياد پدرش مي كاشت،دلم گرفت و ياد قطعه به يادماندني «سماع آوا» افتادم ،كه پرويز مشكاتيان براي دخترش آوا ساخته بود و چه زير و بمي داشت اين قطعه و چه زيبا بود ، بيگمان اگر مشكاتيان زنده بود و دخترش را مي ديد كه چگونه آرام و مهربان كاجي به ياد و يادگار پدر در دل خاك مي كارد ، قطعه اي آسماني مي نواخت كه جاودان بماند.
خداحافظي آواي موسيقي در جان جهان
در واپسين روزهاي تابستان 30 شهريور ماه بود كه خبر رسيد«پرويز مشكاتيان» نوازنده‌ي مطرح سنتوردرگذشته است.
او آهنگساز، نوازنده سنتور، استاد دانشگاه و پژوهشگر بسيار موفقي بود كه يادگارهاي او جاودانه در عرصه موسيقي ايران مي درخشند.
تصنيف «دشتي»، «غم انگيز»، «آستان جانان»، «شيدايي»،«سرانداز»،«سرو ناز»،«بيداد»،«كرد بيات»، «رزم مشترك»، «وطن»، «ايراني»،«چوپاني پيروزي»، «طلوع»،«جان جهان»،«سركش»،«دل انگيزان»، «گلنوش»، «صبح است ساقيا»، «چكاد»، «افسرده حال»، «شكر و شكايت»، از جمله آثار ماندگار اوست كه با صداي شهرام ناظري، محمدرضا شجريان و... ثبت شده‌اند.
استاد محمدحسين كياني، شاهنامه‌خوان شاخص و پيشكسوت منطقه قشقايي در 28 فروردين درگذشت. ماه اول سال 88 با خبر درگذشت «پرويز ملکي» مدير گالري «هما» سپري شد. دو ماه بعد از آن و در 20 خرداد ماه خبر درگذشت ناگهاني محمد امين مير فندرسكي؛پدر معماري ايران و« قادر عبدالله زاده» معروف به «قال مه‌ره» از نوازندگان چيره‌دست شمشال کردستان در اواسط خرداد ماه،15 تير ماه در روزهاي داغ تابستان،شهريار فريوسفي،نوازنده تار و سه‌تار،اواخر تيرماه محمدرضا كاكاوندي يكي از اعضاي كانون سازندگان ساز درگذشت و اما تير ماه با خبر درگذشت «مجتبي تكين»؛ عكاس خبري همراه شد. مرداد ماه،«حسن يوسف زماني» آهنگساز برجسته از دنيا رفت. بهجت صدر؛نقاش مدرنيست نيز غروب روز دوشنبه - 19 مرداد ماه - در جنوب فرانسه از دنيا رفت. شهريورماه هم سيد غلامرضا دبيري ـ نوازنده ترومبون و پيانو و فرخ حدادي ، نوازنده تار، مصطفي گرگين‌زاده موسيقيدان پيشکسوت داراني را وداع گفت.
نصرت‌الله معين؛هنرمند خوشنويس روز چهارم مهرماه در گذشت. نصرت‌الله معين داراي درجه استادي از انجمن خوشنويسان ايران بود. نورالدين فريورنيز هنرمند ديگري از عرصه خوشنويسي بود كه 16 آبان ماه پس از دو سال تحمل بيماري بر اثر سكته مغزي از دنيا رفت.
«در جست و جوي زمان از دست رفته»
آذر ماه با درگذشت «فرامرز پايور» آهنگساز و نوازنده‌ي برجسته سنتور ايراني در سن 77 سالگي همراه شد. در همين روزها«شيخ‌محمد بيابان‌گرد» پيشکسوت موسيقي مقامي خراسان شمالي از دنيا رفت. مهدي سحابي مترجم، نقاش و داستان‌نويس هم در سن 66سالگي ، روز دوشنبه 18 آبان‌ماه بر اثر سكته در پاريس درگذشت. سحابي را همگان با ترجمه‌ي اثر معروف مارسل پروست يعني رمان هشت‌جلدي «در جست‌وجوي زمان ازدست‌رفته» مي‌شناسند. «حاج سيدمرتضي نجومي»؛چهره برجسته هنر خوشنويسي و چهره‌ماندگار عرصه‌ي فرهنگ و هنر 25 آبان ماه سال 88 در منزلش در شهر كرمانشاه از دنيا رفت و غروب 25 دي ماه 88 با خبر درگذشت بهمن جلالي هنرمند عكاس، همه را در بهت فرو برد.
دوشنبه 21 دي ماه «سيمين آقا رضي» نوازنده پيشکسوت ساز قانون و در بهمن ماه «علي اكبر مهدي پور» دهكردي نوازنده برجسته‌ي سرنا درگذشت.
«ملاکمال‌خان هوت» خواننده و موسيقي‌شناس بزرگ سيستان‌وبلوچستان در اوايل اسفند ماه درگذشت.
«تهمورث کشکولي» خواننده برجسته موسيقي محلي قشقايي و «فرمان بهبود» نوازنده و مدرس پيشكسوت پيانو نيز اسفند ماه در گذشتند. محسن ابراهيم هنرمند كاريكاتوريست و مترجم نيزروز جمعه 30 بهمن‌ماه بر اثر سكته‌ي قلبي در سن 58 سالگي درگذشت.
«استاد حسان اگزار چناني‌زاده» نوازنده چيره‌دست و حماسه‌خوان پرآوازه دو روز پس از نواختن در بيست‌وپنجمين جشنواره‌ي موسيقي فجر درگذشت و درپايان سال 88 حجت‌الله البرزي عضو پيوسته كانون نوازندگان سنتي خانه موسيقي و نوازنده تمبك هم درگذشت. 18 اسفند ماه و در روزهاي پاياني سال كوروش (ابوطالب) امام هنرمند عكاس كه آثارش در زمينه‌ي دفاع مقدس مطرح است،به دنبال پيشرفت بيماري‌اش در بيمارستان نفت تهران درگذشت.و منصور خاكساري هنرمند خوشنويس نيز در سال 88 از دنيا رفت.
مرگ تصوير در قاب
واما هنرمندان از دست رفته سينما ،تئاتر و تلويزيون، سومين روز از سال 88 با «حادثه در شهر عروسكها» آغاز شد؛اردشير كشاورزي هنرمند عرصه‌ي تئاتر كشوردرگذشت و اما حادثه‌ي عصر 16 ارديبهشت ماه؛ پيمان ابديبدل‌كار سينما و تلويزيون ايران در حين فيلمبرداري يك فيلم بر اثر يك حادثه جان باخت .خرداد ماه از فصل بهار 88پروين سليماني،بازيگر سينما، تئاتر و تلويزيون درگذشت. مهين بزرگي-پيشكسوت دوبله- نيز 23 خرداد ماه از دنيا رفت.
تابستان 88 فرخ‌لقاهوشمند،مهدي اباسلط و سيف‌الله داد از هنرمندان عرصه‌ي تئاتر و سينما از دنيا رفتند. روزهاي ابتدايي مرداد ماه با خبر درگذشت سيف‌الله داد خالق «بازمانده» همراه شد. او در 54 سالگي از دنيا رفت و سينماگران را در بهت و ناباوري فرو برد. مهدي اباسلط - نويسنده و فيلم‌ساز جوان - شامگاه20 مردادماه بر اثر ايست قلبي درگذشت. مهر ماه مهدي نور‌بخش ، كارگردان و مدير توليد سينما در 43 سالگي درگذشت؛«عاشق مترسك» و «راي باز» از ساخته‌هاي سينمايي اين كارگردان سينما بود. آبان سال سپري شده؛ ماه عجيبي بود نيكو خردمند،جمشيد لايق،مسعود رسام،امير قويدل،عباس شباويز از دنيا رفتند. نيكو خردمند 27 شهريور ماه در جشن خانه سينما مورد تجليل قرار گرفت و دو ماه بعد درگذشت. عصر 21 آبان ماه جمشيد لايق - بازيگر پيشكسوت تئاتر، سينما و تلويزيون ـ به دنبال عارضه‌اي كه در ريه‌اش پيش آمد، از دنيا رفت. همان 10 روزه‌ي اول آبان ماه بود كه «مسعود رسام» كارگردان سينما و تلويزيون نيز بر اثر عارضه ناشي از سرطان خون از دنيا رفت. امير قويدل كارگردان سينما و تلويزيون ايران ظهر 17 آبان ماه ـ در بيمارستان «پارسيان» از دنيا رفت. عباس شباويز كه مدت‌ها از سرطان رنج مي‌برد هم صبح جمعه يكي از روزهاي آبان ماه از دنيا رفت. محسن آراسته‌نيا بازيگر،علي خدابخشي عضو خانه سينما، مسعود جلالي‌نژاد مستند‌ساز تلويزيون، احمد احمد‌پور پيرسرايي عضو انجمن صدابرداران سينمايي ايران، غلامرضا خضوعي تدوينگر سينما، شهين‌دخت بهزادي طراح صحنه سينما، محمدرضا فرحي كرمانشاهاني مدير فيلمبرداري نيز در سال 88 از هنرمندان عرصه‌ي تئاتر و سينماي ايران بودند كه از دنيا رفتند.
امسال سال فراموشي نبود ،56 هنرمند را به اين راحتي نمي توان فراموش كرد كه در اين 365 روز اميد و نا اميدي و رنج و اندوه دار دنيا را رها كردند و رفتند و تاب نياوردند.
گفتم ننويسم بهتر است از اين همه نبودن ،از اين همه مرگ كه تنها به تيتروار يادي از هر كدام از رفتن ها قناعت كرده ام و اين همه سطر رقم خورده است.حالا داستان رفتن هركدام از اين هنرمندان و اندوه هاي پس از آن بماند.با اين حال ، بگذار سال تازه بيايد ،بگذار بهار با پرنده ها و شادماني هايش برسد ،شايد اندوه نبودن كساني كه دوستشان مي داريم در يادهايمان كهنه تر شود.فراموش نمي كنيم اما شايد خاطره اين همه روز كمرنگ شود توي دالانهاي مغزمان ،هرچند زير لب زمزمه مي كنم«:صد سال سياه برنگردي اي سال».
نويسنده: سپيده شمس