هزار شهر هزار زندگي ، طرحي براي سلامت شهر‌ها

به گزارش شهر، موضوع مورد تمركز در روز جهاني بهداشت در سال 2010، شهرنشيني و اثرات آن روي سلامت است. شهرنشيني سريع و تأثيرات اقتصادي، اجتماعي، محيطي و سلامت، روي تمام كشورهاي مناطق دنيا، خصوصاً كشورهاي در حال توسعه اثر گذاشته است. پيام روز جهاني بهداشت در سال 2010، بمنظور تاكيد بر چالش‌هاي عظيم بهداشتي در مناطق شهري انتخاب شده است.

1- تاريخچه:

در 7 آوريل هر سال، بمناسبت گراميداشت تأسيس سازمان جهاني بهداشت، روز جهاني بهداشت با تمركز روي يك موضوع مهم بهداشتي توسط سازمان جهاني بهداشت، كشورهاي عضو و شركاء جشن گرفته مي‌شود.

سلامت شهري شامل عوامل اجتماعي مرتبط با سلامت، سلامت محيط، خشونت، سلامت جاده‌اي، شيوه‌هاي زندگي سالم، امنيت و سلامت غذا، سكونت‌گاههاي سالم و امكانات تفريحي مناسب و احساس تعلق افراد به جامعه مي‌باشد. از سال 1986، سازمان جهاني بهداشت از طريق برنامه شهرسالم، فعالانه درصد ارتقاي سلامت شهري بوده است.

در سال 1992 كميته منطقه‌اي دفتر مديترانه شرقي سازمان جهاني بهداشت موضوع شهرنشيني سريع و تأثيرات آن را روي سلامت مورد بحث قرار داد و قطعنامه‌اي تحت عنوان EM/RC39/R.2 را صادر نمود كه اين قطعنامه از كشورهاي عضو درخواست مي‌كرد كه ايده شهرسالم را مورد تاكيد قرار دهند.

موفقيت‌هاي خوبي در اين زمينه بدست آمده است، با اين حال، برنامه شهر سالم در منطقه مديترانه شرقي نيازمند تعهد و بودجه بيشتر توسط تمام ذينفعان است. برنامه روز جهاني بهداشت در سال 2010 فرصت مناسبي را بوجود مي‌آورد كه سازمان جهاني بهداشت يكبار ديگر رهبري پيشبرد برنامه سلامت در شهرها را برعهده بگيرد.

اين دستورالعمل اهداف، استراتژي و برنامه‌هاي پيشنهادي روز جهاني بهداشت را مورد بحث قرار مي‌دهد. آن همچنان چهارچوبي را براي تدوين برنامه‌هاي ملي سلامت شهري در برنامه‌هاي ملي استراتژيك بلندمدت و برنامه‌هاي اخير را پيشنهاد مي‌كند.

2- برنامه‌هاي روز جهاني بهداشت در سال 2010

1-2- اهداف

بوجود آوردن علائق سياسي در سطوح بالا در زمينه شهرنشيني و سلامت از طريق تعهد و انجام اقدامات توسط دولتها، سازمانهاي بين‌المللي، اهداءكنندگان، جامعه شهري و بخش بازرگاني بمنظور قرار دادن سلامت در بخش مهم سياستگذاري شهري.

-          ارتقاء آگاهي و فهم عمومي در زمينه اثرات سلامت محلي و جهاني در سياستگذاري شهري

-          ايجاد مشاركت بين‌بخشي و فرابخشي د سطوح محلي و بين‌المللي بمنظور ارتقاء سلامت در محيطهاي شهري

-          بوجود آوردن اقدامات مؤثر توسط سازمانها و جوامع محلي بمنظور ارتقاء سلامت در سياستگذاري شهري

2-2- اقدامات در برنامه روز جهاني بهداشت

برنامه‌هاي روز جهاني بهداشت در سال 2010 محدود به يك روز نيست و آن يك برنامه بلندمدت و با حضور چندين بخش با موضوع شهرنشيني و سلامت است. يكي از بزرگترين چالشها در برنامه روز جهاني بهداشت امسال، زنده نگه داشتن و حفظ برنامه‌هاي روز جهاني بهداشت در طول سال است. بنابراين مراسم روز جهاني بهداشت در سال 2010 بعنوان آغاز برنامه‌ها با موضوع شهرنشيني و سلامت در طي سال 2010 است. در اين سال، جلسه ارائه گزارش جهاني در زمينه شهرنشيني و سلامت با همكاري سازمان جهاني بهداشت و UNHABITAT برگزار مي‌شود.

 همچنين، بمنظور گرد آوردن سياستگذاران و برنامه‌ريزان شهري براي انجام اقدامات مؤثر، يك اجلاس هم‌انديشي جهاني در زمينه شهرنشيني سالم با حضور سياستگذاران ارشد و شهرداران منتخب سراسر دنيا در شهر كوبه ژاپن در تاريخ 15 الي 17 نوامبر 2010 برگزار مي‌شود.

يكي از برنامه‌هاي روز جهاني بهداشت شامل يك طرح جهاني بي‌سابقه با موضوع «هزارشهر، هزار زندگي» است. اين طرح باعث گردهم آوردن سياستگذاران، جوامع و افراد مي‌شود كه سلامت را بعنوان يك اولويت در سياستگذاري شهري در نظر بگيرند. هدف اين طرح انجام اقدامات در سطوح مختلف مي‌باشد و نشان مي‌دهد كه براي بهبود سلامت در شهرهايمان، نيازمند مداخلات بين بخشي و حمايت جامعه هستيم.

3-2- فعاليت هاي پيشنهادي: «طرح هزار شهر، هزار زندگي»

اين طرح جهاني بي سابقه با هدف شركت دادن 1000 شهر در سراسر دنيا در يك مجموعه از فعاليتها بمنظور دستيابي به سلامت در زمينه ذهني، جسمي و محيطي و فراهم آوردن فرصتهاي شغلي تجاري كوچك و بهبود كلي سلامتي شهرهاي شركت كننده و شهروندان آن است.

در منطقه مديترانه شرقي، قرار است توافق حداقل 150 شهر (شهرداران، روساي بخش سلامت شهر و يا بخشهاي مرتبط ديگر) بمنظور پيوستن به طرح «هزار شهر، هزار زندگي» گرفته شود و اين شهرها با توجه به بافت محلي برنامه‌ريزيهاي لازم خود را انجام مي‌دهند. اين شبكه از شهرها در منطقه بعنوان شهرهاي دوستدار سلامت نامگذاري مي‌شوند. دفاتر كشوري سازمان جهاني بهداشت و شهرداران شهرهاي داوطلب يك توافقنامه همكاري امضاء مي‌كنند و متعهد به انجام برنامه‌هاي روز جهاني بهداشت با توجه به منابع، ظرفيتها و نيازهاي خود ميشوند.

در حال حاضر، برنامه شهر سالم در بحرين، جمهوري اسلامي ايران، عراق، عمان، پاكستان، عربستان سعودي، سومالي، سودان و تونس اجرا مي‌شود و جمعيتي در حدود 13 ميليون نفر را در منطقه تحت پوشش خود دارد. برنامه‌هاي روز جهاني بهداشت درامسال فرصت خوبي براي انجام كارهاي مناسب براي بهبود سلامت در شهرها در اين كشورها است.

چنانچه در شهرهاي دوستدار سلامت، برنامه شهر سالم نيز انجام مي‌گيرد، تيمي مركب از اعضاي شهر دوستدار سلامت و برنامه شهر سالم بايد فعاليتهاي روز جهاني بهداشت را در طي سال هماهنگي كنند. در شهرهايي كه برنامه شهرسالم اجرا نميشود، كميته شهر دوستدار سلامت بايد بوجود آيد. اين كميته شامل مسئوليني از حوزه سلامت و نمايندگان منتخب آن شهر است، رياست اين كميته برعهده شهردار يا استاندار خواهد بود. مسئوليت اين كميته تشويق و تسهيل مشاركت جامعه و اقدامات بين‌بخشي براي پيشرفت سلامت شهر است.

كشورهاي عضو شوراي همكاري خليج فارس، در برنامه‌هاي روز جهاني بهداشت توجه ويژه‌اي به بيماريهاي نظير ديابت، فشارخون و بيماريهاي نظير بيماريهاي قلب و عروقي و سرطان خواهند داشت.

در سطوح كشوري، نمايندگان كشوري سازمان جهاني بهداشت به وزارتهاي بهداشت كمك مي‌كنند كه نقش اصلي را در هماهنگي ميان شركاي بالقوه داشته باشند و بودجه‌هاي خاص راتأمين كرده و 150 شهرداري را به بخشهاي ديگر در سطوح شهري متصل كنند.

تمام فعاليتها بايد با مشاركت سازمانهاي مردم نهاد علاقمند، نمايندگان وگروههاي جامعه (نظير زنان، جوانان يا كميته‌هاي توسعه شهر و غيره) و در صورت امكان، دانشگاهها و مؤسسات تحقيقاتي علاقمند برنامه‌ريزي و اجرا شود. اين امر باعث مي شود كه فعاليتها در طي طول اجرا شوند و فقط محدود به يك روز نشود.

از سپتامبر 2009 تا آوريل 2010، يك گروه از كارشناسان فني براي نظارت و كنترل برنامه‌هاي مرتبط با روز جهاني بهداشت در منطقه تعيين شده‌اند. اين گروه بمنظور بدست آوردن تمام نتايج مورد انتظار از فعاليتها، كمكها و راهنماييهاي خود را ارائه مي‌دهند.

تمام فعاليتهاي برنامه‌ريزي شده بايد براساس بافت محلي نظير فرهنگهاي سنتي، ظرفيتها، منابع موجود ونيازهاي محلي در هر شهر باشد. بمنظور ايجاد تغييرات رفتاري مثبت مربوط به سلامت ميان مردم شهر دوستدار سلامت، بايد توافق شود كه تمام فعاليتهاي مبتني بر جامعه (نظير درختكاري، راهپيمايي خانوادگي، اقدامات نظافتي، روزهاي تغذيه سالم، روزهاي رعايت مقررات رانندگي و غيره) هر دو ماه يكبار تكرار گردد.

تمام فعاليتها بايد از طريق ويدئو، عكس و غيره ضبط شود و موارد موفق و نمونه به همگان ارائه شود.

فعاليتها در 150 شهر دوستدار سلامت در منطقه مديترانه شرقي

تمام اين فعاليتها بايد با حمايت رسانه‌هاي محلي و مسئولان جامعه انجام گيرد واز طريق ويدئو، عكس و تجهيزات الكترونيكي ديگر ضبط و نگهداري شود.

راهپيمايي خانوادگي:

در روز جمعه در 9 آوريل 2010، شهرها در منطقه مديترانه شرقي خواسته مي‌شوند كه خيابانهاي خاصي بسته شود و در آن مكانها، فعاليتهاي فكري وجسمي بمنظور ارتقاء سلامت انجام گيرد. راهپيمايي خانوادگي مي‌تواند قبل و بعد از نماز جمعه انجام گيرد و براي مثال، از مردم خواسته شود كه با پاي پياده به محل برگزاري نماز جمعه بيايند. اين فعاليت مي‌تواند براساس اولويتها و بافت‌هاي هر شهر انجام گيرد. وليكن يك فعاليت مشترك در تمام شهرها، بستن يك يا چند خيابان شهر وانجام فعاليتهاي فكري و جسمي و راهپيمايي به مسافت 10كيلومتر و غيره باشد.

انجام رفتارهاي مناسب زندگي:

در روز جمعه، 9 آوريل 2010، از تمام شهروندان، 150 شهر دوستدار سلامت خواسته مي‌شود، زود بخوابند و زود از خواب بيدار شوند. خانواده‌ها تشويق مي‌شوند يكسري ورزشهاي جسمي را در پاركها انجام دهند و سپس يك صبحانه سالم با چربي كم و ويتامينهاي زياد، ميوه‌ها و سبزيجات صرف كنند.

روزهاي بدون دخانيات:

7 و 9 آوريل بعنوان روزهاي بدون دخانيات در شهرهاي دوستدار سلامت اعلام شده است (ارتقاء آگاهي در زمينه خطرات ناشي از سيگار كشيدن توسط افراد تحصيل كرده جامعه، گروههاي جوانان و زنان، رسانه‌هاي محلي و مدارس و غيره). روز بدون دخانيات، لينكهايي را براي دريافت اطلاعات در زمينه سازماندهي مراسم روزهاي بدون دخانيات آماده نموده است .

روز كاشتن درخت و گل و حفاظت از محيط:

در روز 9 آوريل، به منظور كمك به بهبود محيط سالم، هر خانواده در شهرهاي دوستدار سلامت يك درخت يا گل مي‌كارد. همچنين، خانواده‌ها و افراد تشويق مي‌شوند جلو خانه‌ها، مغازه‌ها و محل زندگي را تميز كنند و در برنامه نظافت شهر شركت كنند.

روزهاي تغذيه سالم: 

روزهاي 7 و 9 آوريل 2010 بعنوان روزهاي تغذيه سالم اعلام شده است و خانواده‌ها به خوردن غذا و ميوه‌ها تشويق مي‌شوند و از خوردن چربيها، گوشت قرمز و غذاي ناسالم اجتناب نمايند. براي مثال، شهر نيويورك كارگاههاي رايگان را در اين زمينه برگزار مي‌نمايد . براي دريافت اطلاعات بيشتر به سايت ذيل مراجعه فرماييد: http://www.nyc.ogv/html/doh/html/cdp-pan-greencarts-shml

همبستگي اجتماعي: 

همبستگي اجتماعي از طريق تشويق به ديد و بازديد خانواده‌ها و همسايگان و ديدار از يتيم‌خانه‌ها، بيمارستانها و خانواده‌هاي فقير حاصل مي‌شود. همچنين كمك به يكديگر براي حل مشكلات خانواده‌ها مي‌تواند باعث همبستگي اجتماعي گردد.

روزهاي رانندگي سالم بي‌خطر:

7 و 9 آوريل 2010 بعنوان، روزهاي رانندگي بي‌خطر ناميده شده است. در اين روزها از رانندگان خواسته مي‌شود از بوق ماشين استفاده نكرده، در عبور و مرور به حق ديگران احترام بگذارند و با رعايت اصول و قوانين رانندگي به اداره پليس كمك كنند.

مراسم ارتقاي سلامت در مدارس:

از تاريخ 1 تا 7 آوريل 2010 (به مدت يك هفته) برنامه ويژه ارتقاي سلامت بايد در مدارس اجراء شود. اين برنامه‌ها مي‌تواند انجام ورزشهاي جسمي، تغذيه سالم و عدم استفاده از فست‌فودها و رعايت نظافت باشد. در طي اين هفته بايد مسابقات نقاشي، مقاله‌نويسي و كارهاي هنري كه مي‌تواند سلامت را در شهرهاي دوستدار سلامت بهبود بخشد، برگزار شود.

انجام غربالگري جسمي رايگان: 

از تاريخ 2 تا 7 آوريل، تمام مراكز بهداشتي عمومي و خصوصي علاقمند به طور رايگان آماده ارائه خدمات در زمينه آزمايشات غربالگري براي مردان و زنان بالاي چهل سال مي‌باشند. آزمايشات غربالگري عبارت است از: اندازه‌گيري فشار خون، وزن، قد و آزمايشات جسمي مي‌باشد، همچنين در صورت نياز آزمايشات قند خون و كلسترول انجام مي‌گيرد.

سازماندهي مراسم هم‌انديشي شهرداران و افراد جامعه: 

در تاريخ 9 آوريل 2010، براي تمام شهروندان فرصتي بوجود مي‌آيد كه در مورد موضوعات اولويت‌دار بهداشتي به بحث و گفتگو پرداخته و به تبادل اطلاعات در زمينه‌هاي بهداشتي پرداخته و در زمينه برنامه‌ريزيهاي شهري و در فرايند انجام اقدامات جمعي براي از بين بردن مشكلات اجتماعي – اقتصادي و بهداشتي به مسئولين كمك نمايند. اين مراسم هم‌انديشي مي‌تواند در سالنهاي بزرگ شهر، پاركها يا هر مكاني كه مسئولين تصميم مي‌گيرند، برگزار گردد. اين مراسم هم‌انديشي بايد بعنوان نقطه شروع براي گرد هم آوردن شهرداران و افراد جامعه براي سنجش نيازها و برنامه‌ريزي ميان مدت براي توسعه شهرها در نظر گرفته شود.

حفظ امنيت بهداشت عمومي در شهرها:

بسياري از شهرها در كشورهاي با درآمد كم و متوسط در منطقه، بسيار مستعد به بحرانها و وضعيت‌هاي اضطراري مي‌باشند. اين شهرها در معرض بحرانهاي طبيعي (نظير زلزله) و بحرانهاي بشرساخت (نظير زدو خوردها، حوادث محيطي و شيميايي) مي‌باشند و در اين شهرها خدمات براي مقابله با اين بحرانها ضعيف و با تأخير انجام مي‌گيرد. مراسمهاي روز جهاني بهداشت، فرصت مناسبي را براي افزايش آگاهي در زمينه امنيت سلامت در شهرها را فراهم مي‌نمايد. برنامه شهرهاي سالم، مناسبترين كار براي ارتقاء سلامت و از بين بردن مشكلات در زمينه امنيت سلامت در شهرها مي‌باشد. مرتبط‌ترين نقش برنامه همكاري سازمان جهاني بهداشت با شهرها در ارتباط با امنيت سلامت، كمك به انجام برنامه‌ريزي و ارتقاء آگاهي مي‌باشد. در اين روز موضوعات ذيل مي‌تواند مورد تاكيد قرار گيرد:

1-      سكونت و سلامت ساختمانها و خانه‌ها

2-      سلامت و دسترسي به مراكز بهداشتي و بيمارستانها

3-      پيشگيري از خطرات حاد و مزمن خطرات در محيط

4-   آمادگي، ارزيابي و پاسخگويي در وضعيتهاي اضطراري (بحرانهاي طبيعي و بشرساخت، شيوع بيماري‌هاي اپيدميك و پاندميك و حوادث شيميايي در محيط)

5-      حوادث مربوط به عبور و مرور، آسيب‌ها، خشونت و جنايت

منبع: ترجمه مطالب سازمان جهاني بهداشت به نقل از وزارت بهداشت و درمان