سيدناصر هاشم زاده:
رجوع به زندگي سلمان براي نگارش رمان يک کشف بود
به بهانه تبديل رمان « او سلمان شد» نوشته ناصر هاشم زاده به فيلمنامه، با اين نويسنده و مشاور فيلمنامه‌هاي « بيد مجنون»، « رنگ خدا»، « زير نور ماه»، پايگاه خبري حوزه هنري با اين نويسنده گفت‌وگويي انجام داده است،كه درپي مي‌آيد.
به گزارش خبرگزاري شهر،متن اين گفت‌وگو به شرح زير است؛
* چرا «رمان او سلمان شد » را نوشتيد؟
- انگيزه‌اي که باعث شد من سلمان را بنويسم، با پيشنهاد بعضي از دوستان، فيلمنامه سلمان را شروع کردم و زماني که به کتاب‌هاي موجود درباره ي سلمان رجوع کردم متوجه شدم که درباره او چيز کمي مي‌دانم. اين بود که نتيجه تحقيقاتم را ابتدا به صورت رمان نوشتم.
* سلمان را چگونه ديديد؟
-سلمان يعني آن واقعيت تاريخي که هيچ کس، جز علي (ع) به پيامبر از او نزديک تر نبوده است و شخصيت او گاهي در هاله‌اي از ابهامات و افسانه گويي‌ها گم شده است.يعني حول و حوش او آنقدر داستان گفته شده است که آدم تصور مي‌کند که چنين شخصيتي نيست. در حالي که نقل‌هاي حديثي و اقوال تاريخي مويد غير از اين است.
*پيش از اينکه سلمان را بنويسيد در مورد او چه تصوري داشتيد و زماني که آن را شروع کرديد، او را چگونه ديديد؟
- من هم مثل خيلي از ايراني‌ها، به سلمان، به عنوان نخستين پيشگام ايمان افتخار مي‌کردم، به ويژه تحول يک زرتشتي و روي آوردن وي به مسيحيت و به اسلام؛ اما خواندن روايت‌هاي سلمان از زندگيش، که بسيار هم شگفت انگيز است و او درباره خود نقل مي‌کند که چه کسي بوده و به کجا رفته و چه روزگاري را گذرانده تا به رسول الله رسيده، باعث شد که اين روايت سلمان را که يک سير الي الله است مطمح نظر قرار دهم؛ به طوري که حس کردم در حين نوشتن اين رمان يک سلوک را گذراندم.بر اين اساس روايت سلمان از زندگيش را در نوشتن رمان اصل قرار دادم.
روايت او از زندگي اش به اين شکل است که آورده است : او در يک خانواده زرتشتي بزرگ مي‌شود، ولي بعدها برخوردهايي با اهل کليسا پيدا کرده و مسيحي مي‌شود و از جامعه زرتشتي رانده مي‌شود.
پدر او را در خانه زنداني مي‌کند و او از خانه مي‌گريزد و با يک کاروان خود را به مراکز مسيحيت، در روم شرقي، مي‌رساند و استادان بزرگي را مي‌بيند و به دليل استعداد شگرفي که داشته به مراحل عالي در کليسا مي‌رسد و بعد از اين مراحل به مراحل بالاتري دست پيدا مي‌کند؛ طوري که بالاتر از او استادي در دنياي مسيحيت وجود نداشته است، اما در بالاترين درجه مسيحيت هنوز سرگشته پيدا کردن آخرين راهنماي الهي است و در اين دوره او براي يافتن آخرين پيامبر (ص)، طبق وعده‌هاي انجيل و تورات، به طرف حجاز حرکت مي‌کند.
* با چه ديدگاهي رمان « او سلمان شد» را نوشتيد؟
با شخصيت و اهميتي که سلمان در تاريخ اسلام به ويژه براي ما ايرانيان دارد، کسي که به سراغ سلمان مي‌رود بايد خيلي مجهز بوده، نسبت به ايمان او آگاهي داشته باشد و يک ارتباط معنوي هم با سلمان، در او، ايجاد شده باشد.
چه کسي مي‌تواند روايتگر ايمان باشد؟ کسي که در برابر ايمان کرنش داشته باشد و اين حداقل است. در واقع شخصيت سلمان آن قدر گسترده، جامع، شگفت انگيز و زيباست که به من جسارت داد تا در موردش بنويسم.
* چه قدر تحقيق درباره ي سلمان طول کشيد؟
- سه سال طول کشيد البته نه مداوم، در طول اين مدت لحظه‌هايي پيش مي‌آمد که به سمتش بروم، اما جسارت و جرات نوشتن را پيدا نمي‌کردم چيزهايي را هم که مکتوب مي‌کردم به دلم نمي‌نشست البته اين خصوصيت همه نويسنده‌هاست.
اما زماني که مبتني بر روايت خودش، شروع به نگارش کردم کار آسان تر شد؛ در واقع روايت سلمان از زندگي اش، براي نگارش اين رمان يک کشف بود.
نگارش رمان سلمان کار ساده‌اي نبود زيبايي‌هايي داشت که آن هم بر مي‌گردد به آگاهي‌هايي که در طول کار به دست آوردم. چون سلمان صرف خيالات نويسنده نمي تواند باشد و واقعيت او خيلي فراتر از گمان‌هاي فردي است که نويسنده با هنر و خلاقيت بتواند جهان او را نشان دهد. جهان سلمان نسبت به هنر نويسنده بسيار گسترده تر است و آن واقعيتي است که به نويسنده اجازه مي‌دهد که براي نگارش نوع زندگي سلمان، از تخيل هم استفاده کند. ولي اين تخيلات بايد با نوع زندگي سلمان تجانس پيدا کند واگر چنين شود نويسنده به يک توفيق رسيده است.
* براي نگارش رمان « او سلمان شد» چه قدر از واقعيت و چه قدر از تخيل استفاده کرده‌ايد؟
- در نگارش رمان سلمان سعي کردم که از توهم دوري کنم و اگر از تخيل هم استفاده مي‌کنم اين تخيل متکي به رواياتي باشد که درباره سلمان است، نخواستم خيال من با خيال و انگيزه‌هاي شخصي همراه شود.
در نهايت سلمان براي من الگوي مسلمان ايراني شد؛ يعني باعث شد که احساس کنم که يک انسان با چه انگيزه‌هايي به دنبال حقيقت مي‌رود و به اسلام پناه مي‌برد.
*سلمان را چگونه نوشتيد که براي مخاطبان، به خصوص جوانان، تازگي داشته و قابل لمس باشد؟
- اگر حقيقت درست بيان شود براي همه قشرها قابل درک است؛ در اين رمان، تصويري از سلمان ارايه شده است که مراحل تکوين و تحول شخصيت انساني را که با حقيقت عجين مي‌شود به وضوح قابل لمس و ديدن کرده است.
* به جز شخصيت سلمان کدام يک از شخصيت‌هاي رمان « او سلمان شد» را دوست داريد؟
- من تمام استادان او را دوست دارم.به ويژه حضرت رسول (ص)و امام علي (ع).
* با توجه به اين که قرار است اين رمان به فيلمنامه تبديل شود، چه قدر در تاثيرگذاريش باور داريد؟
اگر فيلمنامه نويسي متکي به ادبيات به ويژه ادبيات داستاني باشد،آثار سينمايي قوي‌تر و محکم تر مي‌شوند؛ براي همين فيلمنامه‌هاي غربي که متکي به ادبيات داستاني شان است خيلي قوي تر هستند و آن فيلم‌ها نيز در دنيا تاثيرگذارتر است.
البته براي ساخت يک فيلم بايد تمام قسمت‌هاي توليد بدون اشکال باشد و بعد از حل تمام مشکلات فيلم، بايد به فيلمنامه نيز ارزش داده شود. در اين صورت فيلمنامه نيز خيلي موثر خواهد بود و تاثيرگذاري آن به وضوح مشخص مي‌شود.
* گويا حوزه هنري تصميم گرفته است که اين رمان را تبديل به فيلم کند، در اين صورت شما به عنوان يک نويسنده چه قدر اين رمان را تصويري مي‌بينيد؟
- هر نويسنده‌اي يک تصوري در ذهن دارد که بعد آن را توصيف مي‌کند، اين توصيف هاي نويسنده اغلب تصويري است که بيشترين کمک را به سينمايي و نمايشي بودن آن اثر مي‌کند. اما بعضي از تصاوير آن قدر ذهني است، که وقتي نويسنده آن را توصيف مي کند از دست مي‌رود. حالت کيفي بيان، در فيلمنامه خيلي سخت است اما در رمان دست باز است.
خيلي سخت است از چيزي که نوشتم دفاع کنم. چون بيشتر مشاور فيلمنامه بودم يا فيلمنامه نوشته‌ام زماني که به سراغ رمان نويسي رفتم از ديدگاه يک فيلمنامه نويس به سراغ رمان نويسي رفتم، به طوري که گاهي در نوشتن رمان اين حال فيلمنامه‌نويسي ام غلبه مي کرد و در رمان به نوعي، برش هاي سينمايي را در نظر مي‌گرفتم و به عنوان فيملنامه نويس هم حضور داشتم.
اين دوهيجان در من بوده است که هم به وجه فيلمنامه نويسي آن، که تصويري باشد، فکر مي‌کردم و هم به وجه توصيفي اش، به خاطر اين روند، براي فيلمنامه شدن « او سلمان شد» خيلي قابليت در آن مي‌بينم.