تاریخچه هنر مفهومی و عکاسی مفهومی در نشست کانون عکاسی شفق بررسی شد

به گزارش پایگاه خبری تحلیلی فرهنگ و هنر، در آغاز این نشست، ستاره مجتهد سلیمانی به تعریف عکاسی و مرز‌های آن پرداخت. او تاکید کرد که عکاسی تنها به معنای «ثبت لحظه» یا «ثبت نور» نیست و می‌تواند شامل ترکیب چند تصویر (فتومونتاژ، دبل‌اکسپوز) یا حتی بدون دوربین (با استفاده از اسکنر یا تاریکی) باشد. به گفته‌ی او، مرز‌های عکاسی در هنر معاصر به طور قابل توجهی جابه‌جا شده‌اند.

ایده و مفهوم

سلیمانی در ادامه به تفاوت بین ایده و مفهوم اشاره کرد. او توضیح داد که ایده کلی است و نیاز به پالایش دارد، در حالی که مفهوم (کانسپت) جزئی‌تر و شسته‌رفته‌تر است و می‌تواند برای پروژه‌های هنری گسترش یابد. به عنوان مثال، ایده «محیط زیست» می‌تواند به مفهوم «صرفه‌جویی در مصرف آب» تبدیل شود. او همچنین هشدار داد که مفهوم نباید بیش از حد جزئی باشد که قابلیت گسترش نداشته باشد.

زیبایی‌شناسی در عکاسی

سپس به زیبایی‌شناسی در عکاسی پرداخت. سلیمانی بیان کرد که در عکاسی طبیعت، زیبایی سوژه و ترکیب‌بندی اهمیت دارد و در هنر اسلامی، زیبایی‌شناسی بر اساس قرینه و اسلیمی تعریف می‌شود. در هنر مدرن، زیبایی‌شناسی به شیوه‌ای متفاوت مورد بررسی قرار می‌گیرد. او به این نکته اشاره کرد که در عکاسی مفهومی، زیبایی‌شناسی اهمیت دارد، اما اولویت اصلی با مفهوم است؛ به عبارتی تقریباً ۷۰٪ مفهوم و ۳۰٪ زیبایی.

تاریخچه هنر مفهومی و عکاسی مفهومی

سلیمانی تاریخچه هنر مفهومی را بررسی کرد و گفت که این هنر ابتدا در دهه‌های ۶۰ و ۷۰ میلادی تنها پرسش از چیستی هنر را مطرح می‌کرد. با گذشت زمان، «فتوکانسپچوال» برای ثبت آثار موقت (پرفورمنس و اینستالیشن) شکل گرفت و سپس «کانسپچوال فوتوگرافی» ظهور کرد که پرسش از چیستی پدیده‌ها را مدنظر داشت. او اشاره کرد که اکنون در دوره‌ی «پست‌کانسپچوال» هستیم که زیبایی‌شناسی دوباره اهمیت یافته است.

نشانه‌شناسی (سِمیوتیک)

در بخش پایانی، سلیمانی به نشانه‌شناسی پرداخت و نظریات رولان بارت را مطرح کرد. او توضیح داد که «دال» به معنای شیء ثبت‌شده، «مدلول» معنای ذهنی و «نشانه» پیوند این دو است. به عنوان مثال، کلید نماد گشایش و حل مسئله است، ساعت در آثار دالی نماد گذر زمان و اضطراب است و چتر در فرهنگ ایران نماد محافظت است.

روش‌های ایده‌پردازی

سلیمانی در انتها روش‌های ایده‌پردازی را معرفی کرد و به تکنیک‌هایی مانند طوفان ذهنی (Brainstorming)، نقشه ذهنی (Mind Map) و مطالعه‌ی کتاب‌های «Design Thinking» برای تبدیل فکر به ایده و سپس به مفهوم اشاره کرد.

جمع‌بندی 

عکاسی مفهومی فراتر از ثبت تصویر است؛ هنرمند با پالایش ایده به مفهوم می‌رسد و از اشیا به عنوان کلمات بصری استفاده می‌کند تا با نشانه‌ها معنا‌های پنهان را منتقل سازد. زیبایی‌شناسی در کنار مفهوم اهمیت دارد، اما اصل کار ایجاد پرسش و تأمل در ذهن مخاطب است.