به دنبال نشست بررسي نمايش«شهر بدون آسمان» در فرهنگسراي انقلاب
كيومرث مرادي: مهاجرت زنان دغدغه من بود
نوزدهمين نشست نقد و بررسي كانون تئاتر رنگين كمان،با بررسي نمايش«شهر بدون آسمان»با حضور كيومرث مرادي ،سعيد اسدي ،پانتهآ پناهي‌ها،نرمين نظمي و بهزاد صديقي در فرهنگسراي انقلاب روز گذشته برگزار شد.
به گزارش خبرنگار شهر ،در اين نشست كيومرث مرادي درباره انتخاب متن «شهر بدون آسمان» نوشته پوريا آذربايجاني گفت:اين بار موضوعي به ذهنم آمد چهار شخصيت در ذهن من شكل گرفته بودند و دلم مي‌خواست داستاني درباره سفر اين چهار شخصيت بنويسم به نغمه ثميني درباره نوشتن اين نمايشنامه صحبت كردم و او گفت نمي‌توانم با اين شخصت‌ها ارتباط برقرار كنم.محمد چرمشير هم به خاطر گرفتاري‌هايش نتوانست كار كند به پيشنهاد آتيلا پسياني سراغ آذربايجاني رفتم، درباره ايده‌ها با هم مشورت كرديم و بعد نمايشنامه نوشته شد.
سعيد اسدي منتقد تئاتر و پژوهشگر درباره متن گفت:«شهر بدون آسمان» به نظر من مي‌توانست يك رمان خوب باشد و كارگردان تلاش كرده از دل يك رمان نمايشنامه‌اي با 4شخصيت بيرون بكشد اما ما فقط شخصيت آلما را خوب مي‌بينيم.باقي شخصيت‌ها محو و گنگ هستند در داستان كاراكترها بيشتر مونولوگ مي‌گويند، زبان هم زبان خوبي است كه انتخاب شده اما نمي‌تواند آن مفاهيم پايه‌اي نمايشنامه را منتقل كند.
مرادي گفت: از زاويه بدي به اين كار نگاه مي‌كنيد، در حوزه ديالوگ اساسا در نمايشنامه نويسي ايران اكثر نمايشنامه نويسان براساس موضوع و موقعيت مي‌نويسند. ساختار تابع رايج در ايران ، ساختار خوش ساخت نويسي است كه موقعيتي باشد و شخصيت‌ها حول آن موقعيت ديالوگ داشته باشند. تاكيد من بر نمايشنامه پست مدرن است و اصلا ساختار موضوعي براي اين نمايش را نمي‌پذيرم.
مرادي با اشاره به المان‌هاي پست مدرن در نمايشنامه نويسي گفت: به نظرم نمايشنامه نويس زبان نمايشنامه را خوب مي‌شناخته، 4 شخصيت كه هر كدام به زبان مختلف حرف مي‌زنند. ما در 4 صحنه اول نمايش ساختاري كلي از متن و اجرا دريافت مي‌كنيم اول مخاطب را دچار پراكندگي مي‌كنيم.
مرادي درباره منولوگ در كار گفت:صحبت‌ها از زبان اول شخص است نه منولوگ و گفتگوي رايج بين آدم‌ها كم‌كم شكل مي‌گيرد. اگر چه اين آدم‌ها به خاطر تنهايشان در حال تك گويي هستند. ميزانسن‌هاي ما به خاطر اين، اينگونه چيده شده كه متن درماتيك‌تر شود من در نمايش «خانه» تجربه‌اي را شروع كردم كه مي‌خواستم در اين نمايش كاملش كنم با خود فكر مي‌كردم چرا از هنر سينما به شكل دراماتيك در تئاترمان استفاده نكنيم و براي بيان دو شخصيتي كه از دست رفته‌اند ، بهتر است از تصوير استفاده كنيم.
بهزاد صديقي ،منتقد و نمايشنامه نويس در ادامه گفت: آنچه بر روي صحنه «شهر بدون آسمان» اتفاق مي‌افتد به گفته شما مشخصه‌هاي يك تئاتر پست مدرن است اما سوال من اين است كه ضرورت چنين شكل و چنين روشي براي اجرا و متن چقدر بود؟
مرادي گفت: من با نگاه پست مدرن كار نكردم، ما تئاتر خوبي داريم ،تماشاگر خوبي هم داريم. اگر بخواهيم تئاتر امروزمان با تئاتر دهه 40 مقايسه كنيم من مي‌گويم تئاتر امروز بهتر است چون ما آن زمان دانش امروز را نداشتيم. نكته دوم اينكه من سال گذشته آنقدر در جامعه‌ام غافل‌گير شدم كه ديگر به ضرورت فكر نمي‌كنم اين تاثير غافل‌گيري در كار من هست. امكان ندارد به سمت متني بروم كه داستان است و به نمايش تبديلش كنم و كار من به اين معنا نبود كه خواستم كار پست مدرن انجام دهم كه اين متن را كار كردم.
مرادي با اشاره به سانسورهاي فراوان در متن گفت:خيلي چيزها در اين كار سانسور شده، شايد به خاطر همين است كه متن آنچنان كه بايد در نمايشنامه كامل نشده در شرايط اينچنيني خيلي قصه‌هاي عادي در من تاثير نمي‌گذاشت چون حس مي‌كردم دارم به جامعه‌ام خيانت مي‌كنم،اگر متني بي‌عار را به صحنه ببرم. مهاجرت 4 زن و شرايط اجتماعي كه باعث مهاجرت اين 4 زن شده بود برايم دغدغه شد.
اسدي گفت: ما نمايشنامه‌هاي روتين موقعيت محور داريم. شايد خطري كه در اين اثر وجود دارد نه به خاطر انطباقش با الگوهايي كه مي‌شناسيم بلكه به خاطر دنيايي است كه كار برايمان مي‌سازد. اما نهايتا هر اثر متكثري حظش را در لحظه وحدت يافتگي ايجاد مي‌كند. فضاي نمايش تو جهت فكر ما را پريشان مي‌كند.
مرادي گفت: من با تمام تلاشم سعي كردم نشانه‌هايي بسازم و بعد به اين نشانه‌ها جواب بدهم من اصلا تاكيد ندارم كه در اين تجربه موفق عمل كرده‌ام، تجربه‌اي را از نمايش «خانه» شروع كردم و به اينجا رسيدم مثل كاري كه در نمايش «خواب در فنجان خالي» شروع كردم و بعد به «شكلك» رسيدم.هم من و هم تمام كساني كه با من كار مي‌كنند در اين تجربه جديد شركت داشتند.
اسدي گفت: تو خودت را به عنوان يك مولف معرفي مي‌كني، در نمايش هاي تو زمينه واقعي و رخدادهاي غيرواقعي اتفاق مي‌افتد. من به عنوان تماشاگر مي‌توانم نشانه‌ها را مرتبط كنم و دلالت‌ها را بيابم.
مرادي گفت: در كارهاي قبلي فضاي قصه مجاز و واقعيت حضور دارد.چيزي كه من در تجربه‌ام به طور خصوصي مي‌توانم بگويم اين است كه من در تمام مدت با غالب شدن فرم بر روي قصه در تئاتر مدرن مشكل داشتم با كلاسيك‌ها هم مشكل داشتم كه مي‌گفتند قصه مقدم بر فرم است و در اين كار سعي كردم بتوانم فرم و قصه را با هم پيش ببرم.
اسدي گفت: حجم بيان كردن شخصيت‌ها بيشتر آدم را به ياد يك اركستراسيون مي‌اندازد كه در نقطه‌اي به هم پيوند مي‌خورند. بازي زباني در كار استفاده شده كه يكي از تداعي‌هاي پست مدرن است. در اين رفت و برگشت‌ها جداي از تغيير ميزانسن نياز به يك دكوپاژ تصويري داشتيد و چقدر جالب بود كه از امپرسيون تصوير استفاده مي‌كرديد.
مرادي گفت: درست است مي‌شد كمي بيشتر روي تصويرها كار كرد. اسدي گفت: اتفاقا ميزانسن‌ها خيلي كلاسيك نيست و تصوير صحنه‌ها رعايت نمي‌شود و جهان روي پرده خيلي تخت و كلاسه شده است.
بهزاد صديقي درباره استفاده از زبان تصوير گفت: مرادي از زبان تصوير و ويوئو آرت در كارش خوب استفاده كرده اما بحث ما توقعات تماشاگر است. صديقي با اشاره به بازي در چنين نمايشي از پانتهآ پناهي‌ها بازيگر اين نمايش خواست درباره اين تجربه بگويد.
پناهي‌ها گفت :براي من بازي در چنين كاري خيلي جذاب بود پيش از اين در نمايش‌هاي پست مدرن بازي كرده بودم و برايم مهم بود كه تماشاگر بعد از ديدن نمايشي اينچنين نظرش چيست؟ نظرها متفاوت بود، براي من اما مهم بود كه اين شخصيت‌ها، اين زن‌ها زنده شوند و با تماشاگر هم ذات پنداري كنند و به نظرم برخورد تماشاگران خيلي خوب بود .
نرمين نظمي هم طراح لباس اين نمايش درباره طراحي صحنه و لباس گفت: طراحي صحنه با آقاي سيامك احصايي بود كه من ضمن ارادت به كار ايشان معتقدم طراحي صحنه زياد دارد توضيح مي‌دهد هر چند بسيار زيبا و درست طراحي شده است.اما درمورد طراحي لباس مساله من بيشتر اين است كه يك تعداد آدم واقعي داريم كه در يك موقعيت خاص لباس پوشيده‌اند و برايم مهم است كه عقبه تاريخي و اجتماعي‌شان چيست؟سعي مي‌كنم كه خيلي كپي عين به عين نكنم. فيروزه و نسرين دخترهاي امروزي هستند، نسرين از پرورشگاه آمده و آلما از افغانستان آمده اما تاجيك است و عصيانگر پس لباسش چندان نبايد سنتي باشد و سعي كردم لباس‌ها را جوري طراحي كنم كه انگار در طول زندگي به اين شكل درآمده‌اند.
اسدي درباره بازيگران روي صحنه نمايش و يسختي كارشان نسبت به بازيگران روي پرده گفت: بازيگران داخل صحنه كارشان دشوارتر از بازيگران صحنه بود چون هم بايد خودشان باشند و هم بايد شخصيت‌هاي روي پرده را بازگو كنند. مي‌توانم بگويم تا حدودي اين بازي‌ها موفق بوده، اما شايد زمينه‌اي كه بازيگر نياز داشته برايش ايجاد نشده كه بتواند خودش را نشان دهد.من فكر مي‌كنم در بسياري صحنه ها كارگردان دارد بازيگر را هل مي‌دهد تا بازيگر خودش حركت كند.
اسدي درباره طراحي لباس «شهر بدون آسمان» هم گفت: در شهر بدون آسمان كه نوري به آن نمي‌تابد و تنها نور قطار بر روي آن مي‌افتد براي ايجاد اين فضاي مسكوت و بسته و تركيب‌بندي صحنه چندان جوابگو نبوده است. ستون‌هاي صحنه چندان جايگاه مطلوبي نداشته است.اما اين تجربه بايد برود تا بتواند موفق‌تر باشد اگر چه آن اتفاق در دل متن بر روي صحنه اتفاق نيفتاده است.
سپس تماشاگران و حاضران در جلسه سوال هاي خود را از گروه نمايش «شهر بدون آسمان» پرسيدند.
يكي از تماشاگران پرسيد: اين آزمون و خطا تا كي بايد باشد و براي چه كسي است؟ به نظرم موضوع داستان خوب بود، متن خوب، بازي‌ها خوب، اما چرا من تماشاگر هنگام تماشاي اين نمايش بايد به اين فكر كنم كه اين كار كي تمام مي‌شود. مرادي گفت: چرا دلت مي‌خواست زود تمام شود، هر اثري هنري آهنگ خودش را دارد. تماشاگر گفت: فرم خيلي سوار بر متن بود. مرادي گفت: چرا نبايد باشد؟
تماشاگر گفت: نتيجه مثبتي نمي‌داد. مرادي گفت: كساني بودند كه بسيار تحت تاثير قرار گرفتند. اينكه مي‌گويد اين ساختار غلط از آب درآمده است را قبول ندارم. قبول كنيد وقتي پديده‌اي جديد رخ مي‌دهد ما در مقابلش مقاومت مي‌كنيم. اين نمايش شبيه "روياي نيمه‌شب تابستان" نيست.
يكي ديگر از حاضران پرسيد:موضوع اين كار دغدغه چند درصد مردم ماست كه كارش كرديد با توجه به اينكه شما مي گوييد فكر مي كرديد بايد متني را در اين شرايط كار كنيبد كه جوابگو باشد.؟
مرادي گفت:اين مساله دغدغه من بود من در اين كار دلم مي خواست آنچه را كه خودم مي خواهم بر صحنه بياورم. من به خاورميانه پرداختم من مي خواستم خانه خودم را بزرگتر كنم.