حداقل 3 برابر حق آبه فعلي براي مرطوب شدن هامون نياز است

همتي مدير كل محيط زيست سيستان و بلوچستان در گفت وگو با خبرنگار محيط زيست خبرگزاري شهر با اشاره به اينكه حق آبه فعلي تالاب هامون از رودخانه هيرمند بر اساس قرار دادي كه در سال 1351 بين كشور ايران و افغانستان منعقد شده معادل 820 ميليون متر مكعب در سال است مي گويد: اين قرار داد در هنگام تر سالي بسته شده و در حال حاضر كه حدود 10 سال است كه خشكسالي بر منطقه حاكم است اين ميزان به هيچ عنوان پاسخگوي نياز تالاب هامون نيست.

او با بيان اينكه براي خارج شدن هامون از وضعيت خشكي كنوني و پيوستن سه قسمت «هامون پوزك»، «هامون صابوري» و «هامون هيرمند» به يكديگر حدود 10 ميليارد متر مكعب آب نيار است افزود: ولي با مقدار آبي معادل 4 ميليارد متر در ابتدا و افزايش ميزان حق آبه ساليانه ظرف چند سال مي توان هامون را از بحران خارج كرد.

به گفته همتي تالاب هامون كاركردها و ارزش هاي زيست محيطي بسيار متنوعي دارد و در كنوانسيون هاي «رامسر» و «سايتيس» به عنوان منطقه تحت حمايت معرفي شده است. يكي از كاركردهاي مهم اين تالاب اين است كه زيستگاه پرندگان مهاجر نادر وحمايت شده از سوي مجامع بين امللي بوده و به خاطر همين ارزش زيست محيطي مي توان ادعاي حق آبه بيشتر از كشور افغانستان كرد.

مديركل محيط زيست سيستان بلوچستان با اشاره به اينكه مذاكراتي بسياري با كشور افغانستان مبني بر افزايش حق آبه تالاب هامون صورت گرفته مي افزايد: تا كنون اين كشور با ما همكاري نكرده و آب رودخانه هيرمند را به انحا مختلف ازجمله سدسازي و احداث كانال در مسير رودخانه روانه اراضي كشاورزي افغانستان مي كند و از آنجايي كه حوزه آبخيز رودخانه هيرمند تحت مديريت كشور افغانستان است وضعيت تالاب هامون روز به روز بدتر مي شود.

به اعتقاد همتي مسئولان كشور با به كارگيري ديپلماسي فعال و با كمك از بانك جهاني بايستي هرچه سريعتر به وضعيت اين تالاب رسيدگي كنند.

او اضافه مي كند: در سال 1318 نيز قرار دادي در خصوص حق آبه تالاب هامون از رودخانه هيرمند منعقد شده بود كه بر اساس آن آب رود خانه هيرمند از سد كمال خان به طور مساوي بين دو كشور ايران و افغانستان تقسيم مي شد ولي اين قرارداد در سال 1351 تغيير كرد.

همتي به وابستگي اقتصادي و معيشتي بيش از 75 درصد از مردم استان به آب اين تالاب اشاره مي كند: اداره كل محيط زيست استان طرح جامع احيا و حفاظت از تالاب هامون را تهيه كرده كه در سفر سوم هيأت دولت به سيستان وبلوچستان آن را ارائه مي دهد.

او يكي از دلايل اصلي افزايش ميزان گردو غبار در سيستان وبلوچستان را خشك بودن بستر اين تالاب مي داند: با احداث ايستگاه پايش آلودگي هوا در مجاورت اين تالاب به صورت مستند مي توان تأثير خشكي تالاب هامون در افزايش آلودگي هوا را به سازمان هاي بين المللي ارائه داد و از آنها براي بهبود وضعيت تالاب كمك گرفت.

همتي به اجلاس بين دولت هاي بنگلادش در بهمن ماه سال گذشته اشاره مي كند: دراين اجلاس برنامه ها و اهداف مشترك جمهوري اسلامي ايران با افغانستان در زمينه حفظ و احيا هامون مطرح شد و در خواست كمك هاي بين المللي براي رفع مشكلات هامون صورت گرفت و اين مطالبات را پيگيري مي كنيم.

آيين‌نامه مقابله با آثار زيانبار پديده گرد وغبار و ريز گردها  در سيستان و بلوچستان اجرا مي شود

از سوي ديگر ياري مديركل منابع طبيعي استان سيستان وبلوچستان در گفتگو با خبرنگار محيط زيست خبرگزاري «شهر» با اشاره به تغيير ماهيت تالاب هامون از درياچه اي كه هواي استان را تصفيه مي كرد به كانون ايجاد گردو غبار به خاطر خشكي بستر آن مي گويد: در حال حاضر گرد و غبار در استان سيستان و بلوچستان از 3 منشأ بيابان هاي كشور افغانستان، بستر خشك تالاب هامون و دشت سيستان ايجاد مي شود.

ياري با اشاره به آغاز باد هاي 120 روزه در سيستان و بلوچستان در اوايل خرداد مي افزايد: اين بادها شن هاي خشک شده کف درياچه هامون و رودخانه هيرمند را تا حدود 300 کيلومتر حرکت مي دهد و شرايط دشواري را براي ساکنان اين مناطق ايجاد مي کند. غلظت گرد و غبار در مناطق روستايي همواره مشکلات فراواني را براي شهروندان سيستاني به وجود آورده و زندگي را براي آنها دشوار کرده است.

به گفته او منابع طبيعي اقدامات بسياري را براي تثبيت شن هاي روان از قبيل نهال کاري، مالچ پاشي و احداث بادشکن کرده و بسياري از کانون هاي بحران سيستان از اين طريق کنترل شده اند درغير اين صورت وضعيت امروز هواي سيستان بسيار وخيم تر از شرايط فعلي مي شد.

ياري با بيان اينكه استان سيستان وبلوچستان جزء 9 استاني است كه مصوبه هيأت وزيران مبني بر مقابله با آثار زيانبار پديده گرد وغبار و ريز گردها شامل حالش مي شود مي گويد: اين مصوبه در سال جاري اجرا مي شود و با اجراي آن مشكلات زيست محيطي اين منطقه كاهش مي يابد.

بستر خشك تالاب هامون كانون ايجاد گرد و غبار در سيستان وبلوچستان

از سوي ديگر پرويز آرامنش كارشناس محيط زيست در اين باره به خبرنگار محيط زيست خبرگزازي «شهر» مي گويد: بارندگي هاي اخير موجب نمناك شدن بستر تالاب هامون در قسمت تالاب پوزك و صابوري شده و سطح مفروش از چمن در بستر اين قسمت هاي تالاب هامون ايجاد شده است.

او با اشاره به اينكه همه ساله بستر خشك تالاب هامون كانون ايجاد گرد و غبار در سيستان وبلوچستان بوده مي گويد: در حال حاضر بستر تالاب در بخش هيرمند تالاب هامون خشك است واگر تا هفته هاي آينده رطوبت موجود در بستر دو بخش ديگر تالاب تبخير نشود احتمال ميرود استان سيستان در سال 89 مشكلات كمتري را در خصوص گرد وغبار ناشي از وزش باد هاي 120 روزه داشته باشد.

آرامنش به اقدامات بسيار مؤثر اداره كل منابع طبيعي استان براي مهار شن هاي روان استان كه در معرض باد هاي120 روزه قرار دارند اشاره مي كند: يكي از مهمترين اين اقدامات احداث تپه هاي شني در كريدور هاي باد خيز بين تالاب و روستاهي مجاور آن است.

به گفته او با كاشت گونه هاي مقاوم در مقابل باد و گرد وغبار ازجمله گز شاهي و به هم بافتن الياف اين درختان رسوب گيرهاي طبيعي گرد وخاك ايجاد كرده كه پس از مدتي به صورت تپه هاي شني مانع عبور گردو خاك به مناطق اطراف در مي آيند.

آرامنش با بيان اينكه در هنگام وزش باد ارتفاع رسوبات شني در روستاهاي اطراف تالاب هامون گاهي به 2 متر مي رسد تأكيد مي كند: نهال كاري در حاشه تالاب نيز مي تواند اثرات اين شن هاي روان را كاهش دهد ولي مهمترين مسأله در اين خصوص بر طرف كردن خشكي تالاب هامون است.

روز گذشته وزير آب افغانستان در هفتمين نشست شوراي حکام مديريت آب شهري درتهران گفت: توافق هاي بين دو کشور در سال گذشته انجام شده و در زمان حاضر هيچ مشکلي درباره هيرمند وجود ندارد.

مسعود باقرزاده کريمي درپاسخ به اينکه چرا با توجه به خشک شدن هامون تغييري در  توافق نامه ميزان حق آبه هامون از رودخانه هيرمند از سوي ايران به وجود نمي آيد گفت: بحث آب بحثي حياتي است. آيا خود ايران حاضر است که دريچه سدهاي خود را روي تالابهاي کشورهاي همسايه ديگر باز کند.

هامون يکي از مهمترين تالابهاي ايران است. تالاب هامون از سه بخش هامون پوزک در شمال‌شرقي ، هامون صابوري در شمال غربي و هامون هيرمند در مغرب و جنوب‌غربي سيستان تشکيل شده است. مساحت هر يک از هامونها به آب ورودي رود مرزي هيرمند و رودخانه‌هاي فصلي ديگر بستگي دارد. تالابهايي که چند سالي است ديگر يا خشک شدند يا کم آب.

درياچه هامون از نظر حيات وابسته به رودخانه هيرمند است و اين وابستگي باعث شده تا هرگونه نوسانات در ميزان آب آن، مشکلاتي را براي کل سيستم هامون بوجود آورد. علاوه بر رودخانه هيرمند که شريان اصلي ورود به هامون است و از کوههاي هندوکش در افغانستان سرچشمه مي گيرد، رودخانه‌هاي فصلي خاشرود، فراه، هاروت رود، شوررود، حسين‌آباد و نهبندان نيز به هامون مي‌ريزند. در مجموع، کل تالابهاي هامون با وسعتي بالغ بر 293 هزار هکتار، بزرگترين درياچه آب شيرين ايران بود که تا سال 1378 با حجمي بالغ بر 8 ميليارد مترمکعب عامل اصلي حيات در منطقه سيستان شناخته مي‌شد.

نابودي محصولات کشاورزي، بيکاري صيادان بومي و بادهاي 120 روزه سيستان و مشكلات تنفسي، چشمي و قلبي ناشي از حركت شنهاي بستر تالاب تنها چند نمونه از تاثيرات خشك شدن تالاب هامون است.