خسارت ناشي از بيابانزايي 42 ميليارد دلار در سال است

بهار سلاحورزي: 

بحران تخريب خاك بيش از همه جا در مناطق خشك جهان در حال وقوع است. اين مناطق سكونتگاه بيش از 2 ميليارد نفر يعني حدود يك سوم جمعيت جهان را تشكيل مي‌دهد. خاك مناطق خشك آسيب پذيرتر از ساير مناطق بوده و محدوديت پوشش گياهي و نامناسب بودن شرايط اقليمي همگي باعث شده‌اند كه بيابانزايي در مناطق خشك گسترده تر باشد.

نزديك به 45 درصد سطح خشكي‌هاي جهان(مناطق خشك) تحت تاثير فرآيند بيابانزايي قرار دارند و حدود 10 تا 20 درصد اين مناطق تاكنون تخريب شده اند. 250 ميليون نفر از جمعيت جهان بطور مستقيم تحت تاثير آثار زيانبار بيابانزايي قرار دارند. در اين ميان آفريقا بيش از ساير قاره ها در معرض تهديد فرايند بيابانزايي است. وسعت مناطق تحت تاثير در آفريقا به 46 درصد كل مساحت اين قاره مي رسد. از طرف ديگر قاره آسيا بيشترين جمعيت در معرض بيابانزايي و خشكسالي را در خود جاي داده است.

تخريب سرزمين مي تواند در هر يك از مناطق جهان اتفاق بيفتد. بيابانزايي را مي توان به يك بيماري پوستي تشبيه كرد كه لكه‌هاي اين بيماري مي‌توانند در هر جايي ايجاد شوند و سپس با پيوستن به يكديگر تمام بدن را فراگيرد. پديده بياباني شدن گاهي در مناطقي اتفاق مي‌افتد كه هزاران كيلومتر از نزديكترين بيابان فاصله دارند. اين مناطق تخريب يافته مي‌توانند گسترده شده و با پيوستن به يكديگر سطح وسيعي از مناطق شبه بيابان را ايجاد كنند.

فرايند بيابانزايي و تخريب سرزمين مي‌تواند چرخه‌اي از چالشها را ايجاد كرده و باعث تشديد روند تخريب شود. چالشهاي اقتصادي و اجتماعي و بحرانهاي سياسي، بخشي از تبعات تخريب سرزمين هستند كه در نهايت مي‌تواند افزايش خطر آسيب پذيري جوامع متاثر را در پي داشته باشد. در دنياي سياست تخمين زده مي شود كه بيش از نيمي از جدالها و كشمكشهاي مسلحانه كشورها ريشه در عوامل زيست محيطي و بهره برداري از منابع طبيعي در مناطق خشك دارد. بطور مشخص پديده هاي تغيير اقليم، وقوع خشكسالي و تغييرات آستانه هاي آب و هوايي، زمينه ساز بسياري از جدالهاي سياسي بين كشورها بوده است.

خشكسالي اغلب باعث وخيم تر شدن روند بيابانزايي و بروز فجايع حاصل از اين روند مي شود. ولي چهار عامل انساني نيز مي توانند اثرات بسيار سريع و آني در ايجاد و تشديد بيابانزايي داشته باشند. بهره برداري بيش از حد از طريق فعاليتهاي كشاورزي، چراي بيش از حد دام كه زمينه ساز فقر پوشش گياهي و بي دفاع شدن زمين در برابر فرسايش است، قطع درختان و جنگل زدايي كه باعث مي شود خاك لخت در معرض عوامل جوي قرار گيرد و آبياري و زهكشي نامناسب اراضي كشاورزي كه منجر به شوري‌زايي مي‌شود. در حال حاضر 20درصد اراضي كشاورزي تحت آبياري (450000 كيلومتر مربع) در معرض شوري‌زايي قرار دارند و از اين ميزان سالانه 2500 تا 5000 كيلومترمربع از اراضي كشاورزي بدليل شور شدن، قابليت حاصلخيزي خود را از دست مي دهند.(UNDP)

اما بايستي خاطرنشان كرد كه بيابانزايي تنها مشكل كشورهاي در حال توسعه و يا قشر خاصي از جوامع نيست. تنها در آمريكاي شمالي 74 درصد از مناطق خشك به شدت يا به طور متوسط در معرض تخريب سرزمين قرار دارند و 13 كشور از اعضاء اتحاديه اروپا تحت تاثير بيابانزايي قرار دارند. به طوركلي بيش از 110 كشور در جهان به لحاظ وجود قابليت آسيب پذيري، در خطر بيابانزايي قرار دارند. برنامه زيست محيطي ملل متحد، خسارت‌هاي ناشي از بيابانزايي را 42 ميليارد دلار در سال تخمين زده است كه تنها سهم قاره آفريقا از اين خسارت 9 ميليارد دلار در سال است.