باغ‌موزه دفاع مقدس الماسي در دل تپه‌هاي عباس‌آباد

نرگس محمدي

 اين باغ موزه درعين آنكه مكاني براي تجديد خاطرات كساني است كه سال‌ها عمر خود را در پشت سنگرهاي خاكي و خط مقدم گذرانده، جايي است براي تجربه كردن و يادآوري رشادت‌ها و فداكاري‌ سرداران و سربازان اين مرزو بوم. با افتتاح اين باغ‌موزه نسل جواني كه هيچگاه تجربه جبهه و سنگر، خط مقدم را نداشته است، مي‌تواند براحتي با امكاناتي كه در هفت تالار اين باغ‌موزه ايجاد شده است،‌اين تجارب را بدست بياورد.

نمايش سه بعدي فرماندهان جنگ تحميلي

شهرداري تهران از سال‌هاي قبل طرح احداث اين باغ‌موزه را در دستور كار خود قرار داده بود و به منظور طراحي و معماري ان مسابقه‌اي را برگزار مي‌كند كه از ميان طرح‌هاي بيشمار براي معماري آن، معماري مرحوم ميرميران برنده مسابقه مي‌شود.

احمد مجيدي مدير اجرايي و هماهنگي باغ موزه دفاع مقدس در اين باره به خبرنگار شهر توضيح مي‌دهد:« مرحوم ميرميران معتقد بودند كه اين باغ موزه با توجه به ارزش‌هاي معنوي آن بايد همچون الماسي در دل كوه بدرخشد و اگرچه مقداري در طراحي موزه تغييراتي ايجاد شده است اما تلاش شده كه ايده مرحوم ميرميران همچنان حفظ شود.»

او بيان مي‌كند كه با اندكي دقت مي‌توان عظمت و درخشش اين الماس را درميان تپه‌هاي عباس‌آباد حس كرد.

مجيدي درباره تغييرات ايجاد شده در معماري موزه مي‌گويد:« در طراحي جديد سعي شده است كه فضاها با توجه به شرايط آب و هوايي و موقعيت جغرافيايي ايجاد شود. به عنوان مثال در طراحي اوليه ميرميران سقف‌ها شيشه‌اي بوده است كه براحتي نور در موزه ايجاد مي شده و اين موضوع با توجه به استفاده از تكنولوژي‌هاي پيشرفته‌اي همچون سيستم پردازش يا سيستم تاچ اسكرين منافات دارد. همچنين سقف شيشه‌اي مشكلات آب‌بندي،‌نگهداري و تعويض دارد. به اين دلايل سقف شيشه‌اي در معماري آن برداشته شده و هم‌اكنون از سقف يكپارچه‌اي كه در ايران توليد مي‌شود استفاده شده است.»

موزه از هفت تالار تشكيل شده است كه هر كدام از اين تالارها با توجه به موضوعيت اشياي درون ان نامگذاري شده‌اند. نخستين تالار آن موزه آستانه است که در آن از پيروزي انقلاب تا آغاز جنگ تحميلي در آن نمايش داده مي‌شود، تالار دوم حقانيت ملي است و حقانيت اين موضوع اين است که از روز اول موضع ما دفاع بوده و اصلاً قرار نبوده جنگ کنيم. سومين تالار دفاع نام گرفته كه در اين تالار ساختار دفاع کشورنشان داده مي‌شود.

تالار بعدي آرامش است و در اين تالار نشان مي‌دهد آن طرف مرزها جنگ است و در داخل کشور بايد ساختار اجتماعي شکل بگيرد.

شهادت نام يكي ديگر از تالارهاست، که اوج تالارهاي باغ‌ موزه دفاع مقدس در اين‌جاست در اين تالار موضوع شهدا نمايش داده مي‌شود. در حقيقت مي‌توان گفت كه اين تالار بزرگ‌ترين و اصلي‌ترين تالار باغ موزه دفاع مقدس است.

تالارششم " پيروزي" و تالار هفتم ،" سرانجام" نام دارد که نگاه ما به آينده درآن شکل مي گيرد.

به گفته مدير اجرايي وهماهنگي باغ موزه دفاع مقدس قرار است در يكي از تالارها به نام تالار پروانه تنديس تمام سرداران هشت سال دفاع مقدس به صورت سه بعدي به نمايش دربيايد.

به گفته اين مقام مسوول در باغ‌موزه،‌با توجه به تعدد فرماندهان،‌ قرار است با استفاده از فناوري و تصاوير سه بعدي در روزهاي مختلف فرماندهان مختلف دفاع مقدس نمايش داده شوند. براي نمونه تصاوير فرماندهاني به صورت مستقيم در آزادسازي خرمشهر نقش داشتند به صورت مجازي با نماي سه بعدي و تمام هيکل آن ها به همراه عکس ها، وصيت نامه ها، نقل قول يا عبارت بزرگان کشور درباره آنها به نمايش در مي آيد.

البته گويا در گشايش فاز اول اين باغ‌موزه امكان بازديد از همه تالارها وجود نداشته و تعدادي از تالارها را مي‌توان در فازهاي بعدي مورد بازديد قرار داد.

آخرين تجهيزات روز دنيا در باغ موزه دفاع مقدس

شايد اين براي نخستين بار در ايران باشد كه موزه‌‌اي با گستردگي 22 هزار مترمربعي و در عين حال استفاده از آخرين تجهيزات به روز در فضاي موزه ساخته شده باشد. طراحان به خوبي به موقعيت زلزله‌خيزبودن و نامناسب بود شرايط جوي نيز فكر كرده و با نصب 90 دستگاه هواساز براي تصفيه هواي موزه اين امكان براي بازديدكنندگان ايجاد شده كه در موزه هواي تميز استشمام كنند. احمد مجيدي با اشاره به سيستم تهويه موزه مي‌گويد:« 90 دستگاه هواساز سيال هواي گرم و سرد را به قسمت هاي مختلف موزه دفاع مقدس هدايت مي کنند تا بازديدکنندگان از اين موزه هواي تميز استشمام کنند.با توجه به آنكه كه ارتفاع برخي از سالن‌ها به 20 متر مي‌رسد و حتي دهنه برخي از سقف ها 43 تا 50 متر است،‌سعي شده به بهترين شكل هواي داخل موزه تهويه شود. »

به گفته اين مهندس معمار،‌سيستم تهويه موزه به گونه‌اي است كه با نصب سيستم‌هاي هوشمند روي آنها به صورت خودكار گرد و غبار و رطوبت محيط تنظيم مي‌شود.»

همچنين از آنجا که باغ موزه دفاع مقدس در دل کوه قرار گرفته است بنابراين براي جلوگيري از نفوذ آب هاي سطحي به داخل مجموعه زهکشي عمقي و سطحي براي اين کار در نظر گرفته شده است. به دليل مجاورت پارک طالقاني با باغ موزه دفاع مقدس، يک شبکه زهکش مکمل نيز در اين بخش قرارداده شده است تا مانع از ورود آب هاي سطحي اين پارک به داخل باغ موزه شود.

موزه‌اي كه نمي‌لرزد

يكي از ويژگي‌هاي بسيار مهم اين باغ‌موزه آن است كه اسناد اين موزه براي هميشه در تاريخ ثبت شده و در برابر حوادث و بلاياي طبيعي همچون زلزله مقاوم است. استفاده از سازه‌هاي سبك در ساخت اين باغ موزه و رعايت آيين‌نامه‌ زلزله ايران اين امكان را در باغ موزه ايجاد كرده است. رعايت چنين نكاتي در تهران زلزله خيز امري بسيار مهم تلقي مي‌شود.

به گفته مجيدي مدير اجرايي باغ‌موزه مرکز اداري، اسناد، کتابخانه، سالن همايش و هشت تالار موزه دفاع مقدس از سازه هاي بتني تشكيل شده است. ضمن آنكه سازه‌هاي بكاربرده شده در موزه به گونه‌اي است كه امكان بازسازي باغ موزه در هر زماني امكان‌پذير است. او در اين زمينه توضيح مي‌دهد:« سيستم مديريتي موزه در هر زمان كه بخواهند و با توجه به موقعيتشان مي‌توانند اقدام به بازسازي موزه بكنند، يعني با توجه به بكاربردن كف و سقف‌هاي كاذب در موزه ايجاد شده است. سقف‌هاي كاذب به كاربرده شده در فضاي موزه به گونه‌اي است كه قالبليت انتقال اطلاعات(ديتا) از طريق سيم و كابل وجود دارد.

بكاربردن تجهيزات آبرساني،‌آتش‌نشاني، اعلام حريق،‌اينترنت وايلس،‌آبياري گياهان به صورت قطره‌اي، شيري و افشانك،تصفيه آب درياچه و جبران كمبود آب از ديگر امكانات و تجهيزات بكاربرده شده اين موزه است.

جنگ در باغ‌موزه دفاع مقدس

حالا ديگر نسل جوان هم با رفتن به باغ موزه مي‌توانند ادعا كنند كه به جنگ رفته‌اند. جنگي كه ديگر در آن از مرگ و شهادت و خون و خونريزي خبري نيست. در فضاي باغ‌دره تا چشم كار مي‌كند توپ و تانك و اسلحه و آرپي‌جي ديده مي‌شود. ادوات جنگي كه اين روزها ديگر به آرامش رسيده و تنها براي ثبت گوشه‌اي از تاريخ اين سرزمين دركنجي از باغ‌موزه نشسته‌اند. پرده آبي نيز سهم عمده‌اي در نمايش فداكاري‌ سربازان در طول هشت سال دفاع مقدس دارد. چرا كه قرار است روي اين پرده با توجه به مناسبت‌هاي مختلف فيلم‌هاي مربوط به آزادسازي خرمشهرو جبهه‌هاي جنگي به نمايش دربيايد. مجيدي با بيان اينكه استفاده از اين پرده در ايران براي نخستين بار است،‌درباره نحوه كاركردن آن توضيح مي‌دهد:« اين پرده به همراه شعله‌هاي آتش، مه،‌فواره آب و سيستم صوتي پيشرفته كه از آلمان وارد شده است كار مي‌كند. يكي از دلايل استفاده از آب و مه و صدا القاي حس فضاي روحاني دفاع مقدس به بازديدكنندگان است.»

پرده نمايش آب 40 متر طول و 18 متر ارتفاع داشته و با توجه به اينكه قله البرز از اين باغ‌دره براحتي مشاهده مي‌شود مي توان در مناسبت‌هاي مختلف تصوير و يا نوشته را با استفاده از قوي‌ترين دستگاه‌هاي ليزر روي قله دماوند منعكس كرد.

فستيوالي از نور و رنگ

مدير اجرايي باغ موزه دفاع مفدس اشاره مي‌كند كه ميليون‌ها طيف رنگ از بازديدکنندگان باغ دره و باغ موزه دفاع مقدس استقبال مي‌کنند تا شاهد بزرگ‌ترين نمايش آبي جهان در ايران باشند. در حقيقت 16 ميليون رنگ، آب و آتش فراهم شده تا هر شب به تناسب زمان، بزرگ‌ترين فستيوال نوري ايران اجرا شود. براي اجراي اين نمايش بزرگ، يکصد فواره آب با چيدمان يک دايره به قطر 30 متر در داخل درياچه باغ موزه با ارتفاع 15 متر در 256 حالت براي هر فواره هنگام نمايش ليزر فعاليت مي‌کنند. نور، ليزر و صدا در ميانه اين فواره‌هاي بلند فضاي منحصر به فردي را پيشکش بازديدکنندگان از باغ دره باغ موزه دفاع مقدس مي‌کنند. فضايي که با استفاده از 44دستگاه مه ساز شرايطي را براي بيننده به وجود مي‌آورد که تا به حال در هيچ کجاي دنيا شاهد آن نبوده است.

موزه‌اي با 189 نوع گونه گياهي

تنوع گياهي در باغ دره موزه يكي ديگر از ويژگي‌هاي منحصر به فرد اين باغ‌موزه است. مردم با حضور در باغ موزه دفاع مقدس مي‌توانند 850 هزار نوع گياه، درخت، درختچه و گياه دائمي متناسب با دفاع مقدس را مشاهده و در فضاي باغ راه در کنار آنها تفريح کنند. نكته جالب توجه آن است كه در ميان گياهان كاشته شده بسياري از آنها به عنوان گياهان دارويي معرفي شده‌اند.با کشت بيش از 189 نوع گونه گياهي از جمله درخت، درختچه و گياهان دارويي و همچنين 50تا 70 نخل 50 ساله جهرمي شهروندان مي‌توانند با حضور در اين باغ موزه، از نزديک شاهد فضاي سبزي منحصر به فرد باشند.

باغ موزه دفاع مقدس روايتگر و قصه‌گوي تاريخ معاصر افرادي كه بسياري از آنها ديگر در ميان ما نيستد و امروز با راه‌اندازي چنين موزه‌اي ارزش معنوي كارهاي آنها ماندگار شده است. موزه‌اي كه همچون آينه در برابر ما ايستاده است تا براي آماده شدن حال و آينده، خود را درآن ببينيم.