صادقي: روشنفكركشي دغدغه ما از زمان مشروطيت است

به گزارش خبرنگار شهر، بيستمين نشست نقد و بررسي كانون رنگين‌كمان در فرهنگسراي انقلاب به بررسي نمايش«يك دقيقه سكوت» با حضور دكتر قطب‌الدين صادقي ،محمد يعقوبي ،نويسنده ،آيدا كيخايي ،كارگردان نمايش،فارس باقري و بهزاد صديقي منتقد تئاتر و بازيگران اين نمايش،جواد مولانيا و مژگان خالقي اختصاص داشت.

در آغاز اين نشست،آيدا كيخايي كارگردان اين نمايش درباره انتخاب متن «يك دقيقه سكوت»پس از 10 سال گفت: اين متن پايان نامه ارشد من در دانشگاه بود.پايان نامه من از منظر نظري بررسي آثار موفق نمايشي از سال 77 تا 87 در 4 سالن مجموعه تئاتر شهر بود و دليل انتخاب «يك دقيقه سكوت» براي پايان نامه‌ام اين بود كه دلم مي‌خواست كاري باشد كه هم دوستش داشته باشم و هم تاثير گذار باشد.

كيخايي با اشاره به موضوع اين نمايشنامه گفت: اين متن جزو كارهايي بود كه از آن استقبال شده بود و فكر كردم كه به لحاظ موضوعش،وقت آن آمده است كه اين متن بار ديگر روي صحنه رود.

«محمد يعقوبي»نويسنده متن كه سال 78 اين متن را بر صحنه برده است،درباره اجراي تازه «يك دقيقه سكوت» به كارگرداني آيدا كيخايي گفت:اجراي خوبي بود و خوشحالم كه شنيدم بعضي‌ها به من مي‌گفتند از اجراي تو هم بهتر بود، راستش براي اين‌كه حرفي توي كار نباشد من حتي سر تمرين‌هاي اين نمايش نرفتم.

دكتر صادقي:«يك دقيقه سكوت»نمايشي واقع بينانه است
دكتر قطب‌الدين صادقي نيز درباره متن اين نمايشنامه گفت: سارتر مي‌گويد،بهترين آثار دراماتيك آثاري هستند كه مي‌توانند بحران‌هاي دوران خودشان را نشان دهند و به نظر من متن يعقوبي يكي از اين نمايش‌نامه‌هاست چه در زمان خودش كه سال 77 بود و دغدغه و بحران روشنفكر‌كشي دغدغه ما بود و چه براي اين روزها.

صادقي كه پيش از اين نقدي بر اين نمايشنامه نوشته بود،گفت:در سالي كه «يك دقيقه سكوت» به كارگرداني محمد يعقوبي بر صحنه رفت، من نقدي با نگاه به 4نمايش ديگر كه مساله‌اش روشنفكري بود بر اين نمايش نوشتم. 4نمايشنامه ديگر زن كشي ميرباقري بود، مهر و آيينه‌ها از حميد امجد، نمايشي درباره حافظ از پري صابري و سعادت لرزان نوشته عليرضا نادري و نمايش يك دقيقه سكوت از محمد يعقوبي كه 5 برخورد با مفهوم روشنفكري را بر صحنه آورده بودند.

صادقي ادامه داد:كار صابري با نگاهي پست مدرن نسبت به سنت ، امري فرهنگي بود كه تجاري شده بود، كار ميرباقري بدترين توهين‌ها به روشنفكري بود و نمايش عليرضا نادري درباره روشنفكران سياسي بود كه جوياي قدرت بودند و مي‌خواست به خاستگاه روشنفكري از دل توده‌ها بپردازد و كار امجد تصور يك روشنفكر بي‌هويت بود و تقليدي بود از يكي از نمايشنامه‌هاي بيضايي كه اصلا كار موفقي نبود،اما كار يعقوبي از همه واقع‌گراتر و دقيق‌تر بود. آن‌چه كه در اين نمايشنامه هست اين است كه مستقيم درباره معضلي به نام روشفكركشي سخن مي‌گويد.

وي با تاكيد بر رخ‌دادن مضمون اين اثر طي يكصدساله اخير،تصريح كرد:اين نمايشنامه تاثير خوبي بر تماشاگر داشت و نشان مي‌داد كه مي‌شود از مواضع درست انساني دفاع كرد.

صادقي درباره «يك دقيقه سكوت»گفت:نكته حايز اهميت در اين نمايشنامه داستان يك نمايشنامه نويس است و آنچه را كه مي‌نويسد صحنه به صحنه مي‌بينيم. هم زندگي شخصي و هم زندگي شخصيت‌هايش را.او ما را به يك قرائت دوگانه مي‌خواند.يعقوبي در اين متن دوره‌اي را ترسيم مي‌كند كه روشنفكر زير فشار است؛نه امنيت فكري دارد و نه امنيت جاني.

اين كارگردان و نويسنده تئاتر همچنين گفت:اين نمايش پيشاپيش 90 درصد تماشاگران را با خود دارد،چون مطلبي را بيان مي‌كند كه تماشاگران دغدغه‌اش را دارند و مي‌خواهند آن را مرور و تحليل كنند.«يك دقيقه سكوت» نمايشنامه بزرگ واقع‌بينانه‌اي است كه جاي اين نوع آثار تحليلي در فرهنگ نمايشنامه ما خالي است.اما به هر حال اين نمايشنامه توانسته با زباني صريح ، بي‌واسطه مساله‌اي را مطرح كند و حجم انديشه‌اي را به جولان درآورد كه بسيار تاثيرگذار است.

«فارس باقري» منتقد تئاتر نيز با اشاره به دو نظريه گسست و پيوست در تاريخ و ارتباط آن با اين نمايش گفت: در تاريخ يك نظريه گسست داريم كه استمرار از آن گرفته شده و ما در فهمش دچار لكنت مي‌شويم، اما اين نظر تكاملي به تاريخ است. اما نظريه پيوست اين انقطاع را نمي‌پذيرد و به تاريخ به شكل يك موجود كه از جايي زندگي‌اش را آغاز مي‌كند و ادامه مي‌دهد نگاه نمي‌كند.

باقري درباره اين متن گفت:در «يك دقيقه سكوت»، نويسنده به نوعي با گسست به تاريخي از انقلاب 57 تا سال‌هاي 77 مي‌نگرد. در اين فاصله محمد يعقوبي بر روي پديده‌هايي كه در همين دوره‌هاي بيست‌ ساله كه پيش آمده دست مي‌گذارد و ما وقايع را با شخصيت شيوا درك مي‌كنيم كه او تاريخ را با گسست مي‌بيند،نه با پيوست؛چون گاهي خواب است و گاهي بيدار.

وي ادامه داد:در اين نمايشنامه وقايع اجتماعي به صورت تكه تكه و با سرعت اتفاق مي‌افتد و در جايي به هم مي‌رسند كه از بيرون هدايت مي‌شوند. ما يك جهان واقع داريم كه نويسنده آن را زندگي كرده و جهاني كه دارد خلق مي‌كند و اين دو جهان در جايي به هم مي‌رسند و آنجاست كه احساس مي‌كنيم در جايي ناپايدار زندگي مي‌كنيم و اين احساس داستان را شكل مي‌دهد. فارس باقري با اشاره به تلميحي كه در اين نمايشنامه هست، گفت: جهان تازه‌اي كه پس از خوابيدن‌هاي شيوا روي مي‌دهد با دايره واژگان تازه و قوانين نو ، پوشش نو و تغيير وضعيت روحي ادامه مي‌يابد.

اين منتقد با اشاره به ايده جايگزيني در اين نمايشنامه گفت: رويكردي كه در اين متن وجود دارد رويكردي انتقادي است و ايده جايگزيني كه چطور مي‌شود يك پديده جايگزين پديده‌اي ديگر و غلط شود نشان داده مي‌شود.فرض كنيد رفاه تبديل به اقتصاد سنتي و تكه‌تكه شود.ايده جايگزيني به خاطر يك پديده اجتماعي تراژدي آدم‌هاست.در هر حال رويكرد نويسنده به شكل و ساختار و موضوع رويكردي تازه‌اي بود و بازي با زمان و مكاني كه رخ داده بود و رفت و برگشت‌هاي مداوم و ساختار سينمايي تجربه‌اي نو از اين نمايش را ارايه مي‌كرد.

در ادامه اين نشست ذكترصادقي درباره رويكرد امروزي اين متن گفت: بيشتر از موضوع،شكل كار مهم است چرا كه ارايه رويكردهاي جديد نياز به شكل‌هاي تازه دارد. اين نوع به هم ريختن شكل و دوري از روايت مستقيم و روي آوردن به روايت‌هاي منحرف كننده يك جور عرف ستيزي ويرانگر است كه سرچشمه لايزال خلاقيت در تئاتر است و از طريق انكار دائمي روابط عللي معلولي رويكرد تازه‌اي به جهان مي‌گشايد.

وي درباره ساختار تكه تكه نمايشنامه گفت:جان لاك فيلسوف مي‌گويد كه فعاليت‌هاي ذهن بشر زنجيره‌اي متصل از موضوعات متفاوت است كه اين زنجيره جديد اساس خلق شكل‌هاي تازه نمايشنامه است و اين از طريق نوشتن نمايشنامه توسط يك نويسنده و موقعيت او و شخصتي‌هاي نمايشنامه است نكته اي كه جذاب است اين كه ذهن ما با اين انحراف‌هاي عامدانه،موضوع را پيگيري مي‌كند.

صادقي با اشاره به شگردهاي نوشتن در اين متن گفت: اولين نكته صداي رواي است كه با طنز همراه مي‌شود، اين طنز نگاه ما را به موضوع و شخصيت‌ها با طراوت نگه مي‌دارد و دوم غافلگيري ناگهاني رويدادهاست.به نظر من خواب شيوا يك تكنيك براي نويسنده است كه اين همه اتفاق را در دو دهه خلاصه و فشرده كند،علاوه بر اين غافلگيري واژگون كردن پي‌درپي حدس و گمان تماشاگر است. كه باعث مي‌شود ارتباط ما با موضوع حفظ شود. وي ادامه داد: اين توالي منظم و پس و پيش كردن رويدادها و نسبي بودن زمان به بهترين شكل ممكن نشان داده شده و نكته ديگر احترام به شعور تماشاگر است اينكه نمايشنامه ذهن مولد تماشاگر را به عنوان كسي كه وقايع را مي‌چيند و كشف مي‌كند مورد احترام است.

صادقي درباره تئاتر كلمه و اين نمايشنامه نيز تصريح كرد::به نظر من كار يعقوبي به تئاتر كلمه نزديك شده ، تئاتري كه بيش از حد به واژه متكي است، شايد چون يك نويسنده آن را مي‌نويسد.يعقوبي در طول اين سال‌ها چيزي را پيدا كرده كه ارتباط روايت با نمايش است، او انواع شيوه‌هاي روايت را در قصه‌هايش نشان مي‌دهد اما گاهي بيش از حد به كلمه متكي مي‌شود و همين حركت و تصوير را ناقص مي‌كند.

دكتر صادقي درباره طراحي صحنه «يك دقيقه سكوت» نيز گفت:طراحي صحنه اين هوشمندي را داشت كه از نمايي لانگ‌شات شروع مي‌شود و به كلوزآپ مي‌رسد كه حركت از خوشبيني به بد بيني است و مدام همذات پنداري ما را به صورت تدريجي با شخصيت‌ها بيشتر مي‌كند و فضا تنگ و تنگ و تنگتر مي‌شود.تركيب كلام و نمايش ، استفاده از تكنيك‌هاي سينمايي مثل جامپ‌كات ، تكنيك‌هايي است كه روايت را به خوبي براي تماشاگر بيان مي‌كند.

در ادامه نشست نيز «جواد مولانيا» بازيگر نقش نويسنده در نمايش «يك دقيقه سكوت» درباره بازي خود گفت: من خيلي بازيگر خوبي نيستم اگر نتوانستم اين باور پذيري را براي شما به وجود بياورم ، شايد به اين دليل است كه اجراي ما نسبت به اجراي اصلي خيلي خلاصه‌تر و محدودتر شده است حتي به لحاظ ريتم. شايد چون در اجراي سال 78 نويسنده و كارگردان يكي بوده بهتر از آب درآمده. واقعيت اين است كه من هميشه دوست دارم رد پاي خودم در نقش وجود داشته باشد.

دكتر صادقي در جواب اين صحبت‌هاي مولانيا گفت: بازيگر بايد خودش را به نفع شخصيت پنهان كند، با ايثار و يك نوع سخاوت دروني. اگر بخواهيد دايما خودتان را به رخ بكشيد از نقش دور مي‌شويد.

وي درباره شيوه كارگرداني كيخايي گفت:در كارگرداني به ريزه كاري‌ها كم توجهي شده و به خطوط درشت رضايت داده شده كه اين خطوط باعث نوعي نگاه شتاب‌زده است. در مورد شخصيت نويسنده دروني وجود ندارد، برخي شخصيت‌ها پرداخت كافي نشده‌اند.

«مژگان خالقي»،بازيگر نقش شيدا نيز درباره اين نقش گفت:براي رسيدن به اين نقش سختي زيادي كشيدم و اين نقش را دوست داشتم.

«محمد يعقوبي» نيز در پايان نشست گفت: من در نوشتن اين متن بيش از اينكه تحت تاثير سينما باشم متاثر از ادبياتم، اما واقعا مي‌پذيرم كه بخش‌هايي از كار«يك دقيقه سكوت»سينمايي است.اما تئاتر اين انعطاف را دارد كه وقتي از تكنيك سينما سود مي‌جويد آن را از آن خود مي كند.

در پايان نشست كه با استقبال علاقمندان همراه بود،نشست پرسش و پاسخ نيز برگزار شد.