هاري يک بيماري حاد و کشنده ويروسي سيستم مرکزي است که مخصوص گوشتخواران اهلي و وحشي بوده و در اين ميان انسان و ساير حيوانات خونگرم پستاندار بطور تصادفي و غالباً از طريق گزش به آن مبتلا مي‌شوند.
گزارش خبرنگار بهداشت و درمان "شهر" در بيان اهميت اين بيماري حاكي از آنست كه ميزان کشندگي "هاري" بالا (صد درصد) است، بطوري که پس از ظهور علائم باليني چه در انسان و چه در حيوان متاسفانه درمان‌پذير نبوده و بيمار محکوم به مرگ خواهد بود.
در پي افزايش روند حيوان گزيدگي انساني بناچار سالانه مبالغ زيادي صرف خريد سرم و واکسن ضد هاري جهت درمان پيشگيري مجروحان ميشود و سالانه حدود 7 ميليارد تومان توسط وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکي فقط به خريد واکسن و بخش زيادي سرم از کشورهاي خارج اختصاص مي‌يابد.
با وجود گزارش ندادن بسياري از کشورها، ساليانه نزديک به 6ميليون نفر در دنيا عليه هاري واکسينه شده و حدود 500 هزار نفر با فجيع‌ترين وضعي در اثر اين بيماري جان مي‌سپارند.
بر اساس اين گزارش، راه‌هاي سرايت بيماري "هاري"، گاز گرفتن بعنوان اصلي‌ترين راه (درگربه سانان از طريق کشيدن پنجول نيز ممكن است)، از طريق پوست؛ به اين ترتيب كه چنانچه کوچکترين خراش يا زخمي در جلد پوست وجود داشته باشد، اين بيماري قابل انتقال خواهد بود، چراكه بيماري هاري از راه پوست سالم قابل سرايت نيست.
راه مخاطات: امكانپذير است، بنابر اين سگ‌ها و گربه‌هاي به ظاهر سالم در اواخر دوره کمون بيماري، مي‌توانند از طريق ليسيدن لب و چشم و بيني کودکاني که با آنها بازي مي‌کنند، صاحبان خود را به بيماري هاري مبتلا كنند.
راه تنفس: امکانپذير است (خصوصاً در غارهايي که خفاش آلوده زندگي مي‌کند)
راه پيوند اعضاء: دو مورد انتقال در اثر پيوند قرنيه فرديکه مبتلا به هاري بوده و از قرنيه وي جهت دو نفر استفاده شده است، در سال 73 در ايران گزارش شده است ).
انتقال از راه دستگاه گوارش: بعيد است، ولي حيوانات گوشتخوار ممکن است بندرت از خوردن لاشه حيوانات تلف شده از بيماري هاري به اين بيماري مبتلا شوند. ضمناً بايستي از خوردن گوشت و ساير فرآورده‌هاي دامهاي مبتلا به هاري خودداري شود.
انتقال از راه جفت: بعيد نيست.
انتقال از طريق وسايل آلوده: بعيد است.(چون ويروس هاري بي‌هوازي است)
انتقال بيماري از انسان به انسان: جز در يک بررسي که در سال 1985 در پاکستان بعمل آمده و تعدادي از بچه‌هاي نوزاد که توسط يک نفر ختنه شده بودند و مبتلا به هاري شدند و بعداً معلوم شد که شخص ختنه کننده مراحل آخر دوره کمون هاري را طي مي‌كرده و بر طبق عادت سنتي مقداري از بزاقش را در محل ختنه مي‌ريخته مورد ديگري گزارش نشده است. با اين وجود هنگام نگهداري و پرستاري از شخص مبتلا به هاري بايد رعايت کليه جوانب احتياطي به عمل آمده و ضمن استفاده از وسايل حفاظتي کامل، لوازم و وسايل بيمار با دقت هر چه تمام‌تر ضد عفوني شود، ضناً پزشکان موظفند در مورد هر انسفاليت و فلجي با پرسش در مورد حيوان گزيدگي بيمار به بيماري هاري نيز توجه كند.
*علائم بيماري در انسان
به گزارش "شهر"، بيماري در انسان داراي 4 مرحله است: دوره كمون بيماري: بين 2 تا 8 هفته و گاهي كمتر تا 5 روز و به طور نادر تا يكسال و بيشتر.
دوره مقدماتي بيماري: اين دوره 2 تا 3 روز قبل از ظهور علائم اصلي بيماري بوده و دوتا سه روز و گاهاَ يك هفته تا 10 روز بطول مي‌انجامد و نشانه‌هاي مهم اين دوره، خستگي، بي‌اشتهايي، افسردگي، بيقراري، تف‌اندازي، سوزش و خارش و گاهي درد محل گزيدگي، هيجان، تحريك‌پذيري، بيخوابي، تب و دردهاي شكمي.
دوره برانگيختگي: مهمترين علائم، تحريك‌پذيري شديد، بيمار در اثر كوچكترين صدا يا نور يا ساير محرك‌ها به شدت متشنج و دچار انقباضات شديد عضلاني شده، خود را به در و ديوار زده و اطراف دهان را كف مي‌پوشاند.عطش، بيمار عطش فراوان داشته، ولي به علت انقباض عضلات گلو قادر به نوشيدن آب نيست و هنگام نوشيدن عق مي‌زند و احساس خفگي مي‌كند.
نكته:
انسان "هار" بطور كلي نسبت به تمام محرك‌هاي فيزيكي، شيميايي، حسي، بويايي عكس‌العمل شديد نشان مي‌دهد، ولي اين عكس‌العمل‌ها و رفتارهاي تهاجمي 1 تا 5 دقيقه بيشتر طول نكشيده و در فواصل پيدايش آنها بيمار خسته و كوفته، آرام و بيحال بر روي تخت يا زمين مي‌افتد.
صداي بيمار خشن، لب‌ها برگشته، نگاه او ثابت و متحير و مردمك چشم متسع و اشك از چشمان وي سرازير ميشود، گاهي حالت لوچي ظاهر ميشود. غالباَ استفراغ شديد و خون‌آلود وجود دارد. قدرت تكلم از بيمار سلب شده، صدايي شبيه به صداي حيوان مهاجم از خود در مي‌آورد. درجه حرارت بدن كمي بالا مي‌رود و ندرتاَ به 40 درجه مي‌رسد، عرق در ابتداي بيماري زياد است، ولي به تدريج كم ميشود.
دوره اغماء: بيمار به تدريج با افزايش و تشديد انقباضات عضلاني و نخوردن غذا و نياشاميدن آب ناتوان و فرسوده شده و در اثر انقباضات شديد عضله قلب و بالاخره فلج دستگاه تنفسي فوت مي‌كند. ضمناَ نوع فلج در بيمار "هار" از نوع بالارونده و قرينه است و به همين جهت گاهي با بيماري گيلن باره اشتباه ميشود. نكته جالب اين كه از ابتدا تا انتهاي بيماري هوش و هواس بيمار پابرجا بوده و به اطرافيان خود با ايما و اشاره توصيه مي‌كند كه به او نزديك نشوند و اين يك معيار تشخيص براي پزشك معالج است.
"نکات مهم در درمان پيشگيري هاري"
1. تحت نظر گرفتن فقط براي سگ و گربه اهلي است و در حيوانات ديگر که دوره کمون متغيير دارند مصداق ندارد.
2. اگرواکسن تمام شده بود سرم را تزريق كرده و بعد از رسيدن واکسن، دوز اوليه را 3-2 برابرو در جاهاي مختلف بدن تزريق كنيد.
3. اگر سرم تمام شده بود و تزريق سرم لازم بود دوز اوليه واکسن را 2 برابر تزريق كنيد.
4. سرم هاري و سرم کزاز بايستي دور از محل واکسن همنام خود تزريق شوند.
5. گزش موش خانگي و موش صحرايي و خرگوش نياز به درمان هاري ندارد، ولي به شست‌وشو، واکسن کزاز و آنتي‌بيوتيک نياز دارد.
6. در صورت وجود حساسيت قبلي به آنتي بيوتيکها ( کلر تتراسايکلين، استرپتومايسين، نئومايسين وآمفوتريسين B) واکسن هاري با احتياط مصرف شود و در صورت بروز حساسيت به اين آنتي بيوتيکها يا پروتئين مرغي، واکسن، از آمپولهاي آنتي هيستامين، اپي نفرين و کورتيکواستروئيدها استفاده شود.
7. در ايران تا بحال هاري در خفاش گزارش نشده است، ولي در کشورهاي ديگر مثل آمريکا از منابع اصلي است.
8. پنجه کشيدن گربه (به علت ليسيدن پنجه) همانند گازگرفتگي در نظر گرفته ميشود و درمان هاري مي‌خواهد.
9. از مصرف کورتون و داروهاي مضعف ايمني تا يک ماه پس از آخرين دوز واکسن خودداري شود.
10. از مصرف ويالهاي سرمي با تغيير رنگ خودداري شود.
11. گاو، گوسفند، شتر يا بزي که توسط حيوان هار گزيده شده، بايد هرچه زودتر (حداکثر در يک هفته) زير نظر دامپزشک ذبح شده و طبق نظر دامپزشک عمل شود.
12. عوارض واکسن ضد هاري نادر بوده و گاهي سبب سرخي و تورم ناحيه تزريق، تورم غدد لنفاوي مجاور، سر درد، سرگيجه، تهوع، دردهاي عضلاني، خارش و کهير ميشود، انسفاليت بسيار نادر بوده و در صورت بروز 4-1 هفته بعد رخ مي‌دهد.
13. عوارض سرم ضد هاري نادر بوده، گاهي سبب تب و کمي درد ميشود ( آنافيلاکسي، تورم عصبي عروقي و عوارض کليوي بسيار نادر است ).
14. در زنان حامله و افراد حساس به پروتيين مرغي از واکسن PCEC استفاده نشود و در عوض از واکسن‌هاي VERO يا HDC استفاده شود ( بقيه درمان مثل فرد بدون بيماري قبلي است ).
15. اگر فرد گزيده شده پس از 7 روز از زمان گزش مراجعه کند، تزريق سرم هاري ارزشي ندارد.
