بانک مرکزي : بني‌آدم اعضاي يكديگرند ارجح است
روابط عمومي‌بانک مرکزي جمهوري اسلامي‌ايران اعلام کرد، در پي رونمايي اسکناس 100هزار ريالي که روز سه‌شنبه مورخ 1/4/1389 در بانک مرکزي جمهوري اسلامي ايران انجام شد، خبرهايي در خصوص اصالت و صحت مصرع اول بيت معروف شيخ اجل سعدي مندرج در پشت اسکناس يکصد هزار ريالي منتشر شده است.
به گزارش شهر، بهه نقل از روابط عمومي بانك مركزي در همين رابطه مطالبي پيرامون اين موضوع به شرح ذيل به استحضار مردم شريف ايران مي‌رسد: با توجه به وجود دو نگارش متفاوت اما صحيح براي اين مصرع، از نظر بانک مرکزي چاپ هر دو نگارش بر پشت اسکناس يکصد هزار ريالي بيان‌کننده پيامي عميق و انساني نهفته در شعر مشهور اين شاعربزرگ در تاريخ ادبيات فارسي است.
با اين تفکر براي استفاده از اين بيت در طراحي اسكناس جديد صلاح کار را در فصل‌الخطاب قرار دادن نظر کارشناسانه نهادي رسمي‌قرار داديم و از همان ابتدا با فرهنگستان زبان و ادب فارسي مکاتبات لازم انجام شد که در پاسخ، فرهنگستان قرائت بيت «بني آدم اعضاي يکديگرند *** که در آفرينش ز يک گوهرند» را از نظر مرحوم دکتر غلامحسين يوسفي ارجح اعلام نمود.
مستنداتي مرتبط با بيت به کار رفته در پشت اسکناس
يکصدهزار ريالي از گلستان شيخ اجل سعدي عليه رحمه:
استاد فقيد مرحوم دکتر غلامحسين يوسفي در توضيحات گلستان (ص 264) در تاييد و تاکيد صحت اين مطلب چنين مي‌نويسند: «اعضاي يکديگرند»: چنين است در همه نسخه‌ها.
استاد مجتبي مينوي در پاسخ اظهار نظري مبني بر ترجيح ضبط «اعضاي يک پيکرند» (رک: يغما 10/524)، چنين نوشته است:
«صحيح اين شعر سعدي همين طور است [:اعضاي يکديگرند] ... مضمون از عبارات معروف عصر سعدي بوده و او جمله‌اي را که زبانزد بوده است به قلم درآورده است.»
شادروان حبيب يغمايي در تاييد نظر مذکور افزوده است: «در بيست سال قبل که با مرحوم فروغي کليات سعدي را براي تجديد چاپ آماده مي‌کرديم نسخه‌هاي بسيار معتبر و قديم که تاريخ کتابت آنها از 717 و 724 به بعد بود، در اختيار داشتيم. در همه اين نسخه‌ها.... قطعه معروف «بني آدم اعضاي يکديگرند» به همين عبارت نوشته شده و تاکنون هيچ نسخه‌اي از قديم و جديد، خطي و چاپي به نظر اهل ادب نرسيده که به عبارتي جز اين باشد.
نکته ديگر اينکه در اينجا کلمه «يکديگرند» معني عام دارد و اگر بجاي «يکديگرند» فرض و تصور کنيم که «يک پيکرند» بايد باشد (و چنين حقي نداريم) نه تنها مضموني که در کمال بلندي است سقوط مي‌کند، بلکه لطف مصراع دوم که پيوستگي تمام به مصراع اول دارد از ميان مي‌رود.
بنابراين جهات بر اهل ادب و طبع فرض است که اين قطعه معروف را همچنان که سعدي فرموده و از عصر او تاکنون در همه نسخه‌ها نقل و کتابت شده بدانند و بخوانند:
بني آدم اعضاي يکديگرند
که در آفرينش ز يک گوهرند