سومين کارگاه تخصصي نقد و بررسي هنرخوشنويسي و خط نگاره
سومين کارگاه نقد و بررسي هنر خوشنويسي و خط نگاره در باشگاه مهندسان هنرمند واقع در موزه دکتر سندوزي برگزار شد.
به گزارش شهر،اين کارگاه سومين برنامه کارگاهي از برنامه هاي جنبي نشست تخصصي صورت و سيرت در خط بود که روز دوشنبه 6 شهريور 88 از ساعت 17 تا 19 با حضور اساتيد انجمن خوشنويسان، دانشجويان هنروجمعي از اعضاي باشگاه مهندسان هنرمند در گالري سندوزي برگزار شد.
خليل فريدي از اساتيد حاضر در اين کارگاه در تعريف هنر خوشنويسي گفت:خوشنويسي به معني زيبانويسي يا نوشتن همراه با خلق زيبايي است. گاهي درک خوشنويسي به عنوان يک هنر مشکل است. به نظر مي‌رسد براي درک و لذت بردن از تجربه بصري خوشنويسي بايد بدانيم خوشنويس افزون بر نگارش يک متن، سعي داشته اثري هنري با ارزش‌هاي زيبايي شناختي خلق کند. از اين رو خوشنويسي با نگارش ساده مطالب و حتي طراحي حروف و صفحه آرايي متفاوت است. همچنين از آنجايي که اين هنر جنبه‌هايي از سنت را در دل خود دارد بايد آن را تا حدي از تايپوگرافي که مبتني بر ارزش‌هاي گرافيکي مدرن و کارهاي چاپي است متمايز کرد.
استاد انجمن خوشنويسان با بيان اين مطلب که خوشنويسي در مشرق زمين اهميت و توسعه کاملي يافته‌است اظهار داشت : اشکالي از هنر خوشنويسي را در کليه فرهنگ‌ها مي‌توان يافت. واژه? خوشنويسي يا Calligraphy از قرن پانزدهم ميلادي وارد دايره? لغات فرهنگ‌هاي لاتيني شد و تنها پس از قرن نوزدهم به عنوان يک اصطلاح شناخته شده مطرح گشت، اما از دير باز به‌ويژه در کشورهاي خاور دور و کشورهاي اسلامي ازجمله ايران، خوشنويسي به عنوان هنري شاخص مطرح بوده‌است.
دراروپا اگرچه از ديرزمان دولت و کليسا به زيبانويسي توجه نشان مي‌دادند( مانند کتيبه‌هاي رومي و يا برخي نسخه‌هاي خطي انجيل) خوشنويسي در اروپا يک هنر فرعي و وابسته به کتابخانه‌ها و محافل طلاب بود.
خوشنويسي چيني از کيفيت انتزاعي و تصويري خاصي برخوردار است که بيان انديشه و احساس را ممکن مي‌سازد و از اين رو با نقاشي قرابت دارد . در کشورهايي مانند ژاپن و کره نيز تاحدي وضع به همين صورت بود. به طور کلي در خاور دور هنر خوشنويسي هرچند بيشتر نزد کاهنان و متوليان امور مذهبي رواج داشت اما در کنار نقاشي رشد شگرفي کرد.
فريدي در خصوص پيدايش خط گفت:از بررسي کشفيات و آثار مربوط به گذشتگان که به وسيله مستشرقان و باستان‌شناسان جهان انجام يافته چنين برمي‌آيد که بشر پس از مدتي روابط کامل تري با همنوعان خود برقرارکرد برايش تبادل مقاصد و افکار دشوارتر گرديد و در اثر شدت احتياج بتدريج بوسيله صداها و اقوال با علائمي که بين خود آنها قرار داده شد تبادل افکار مي‌کردند و چون عده اين اجتماعات کوچک زياد شد احساس کردند که اقتضا دارد ارتباطي بين آنان برقرار شود و از يکديگر استمداد کنند تا بتوانند از زندگي بهتر و کاملتري بهره‌مند شوند و چون هر دسته‌اي در ناحيه‌اي بسر مي‌بردند و تبادل مقاصد و افکار دشوار بود در ابتداي امر اين‌طور انديشيدند که بوسيله قاصدي مرام و مقصود خود را بديگران اعلام دارند ولي اين موضوع در اثر دوري راه و کثرت اجتماعات بعد از چندي که عمل کردند دشوار شد و تحصيل آن همه پيک مقدور نبود. گروهي از اين جماعات اين‌طور تصميم گرفتند که به وسيله حجار يا نقار بر تخته‌هاي سنگ و يا گل پخته صورت مطالب خود را نقش کنند و چندين تخته سنگ و يا گل پخته که رسم شده بوسيله يک پيک براي جماعات گوناگون فرستاده شود تا از مطالب آنها آگاه شده بکار بندند.
استاد انجمن خوشنويسان در خصوص سير تحول خوشنويسي در ايرا ن نيز اظهار داشت:در حالي که عمده? تبديل نگارش معمولي کلمات به خوشنويسي هنرمندانه به عهده ايرانيان بوده‌است، رفته رفته ايرانيان سبک و شيوه‌هايي مختص به خود را در خوشنويسي ابداع کردند. هرچند اين شيوه‌ها و قلم‌هاي ابداعي در ساير کشورهاي اسلامي هم طرفداراني دارد اما بيشتر مربوط به ايران و کشورهاي تحت نفوذ آن همچون کشورهاي آسياي ميانه، افغانستان، پاکستان و هند مي‌باشد. در اين منطقه نيز خوشنويسي همواره به عنوان والاترين شکل هنرهاي بصري مورد توجه بوده و داراي لطافتي خاص است.
در ايران پس از فتح اسلام، خطّاطي به شيوه? نسخ وجود داشت. در زمان حکومت ايلخانيان،اوراق مذهّب کتاب‌ها نخستين بار با نقش‌هاي تزييني زينت يافت. در زمان حکومت تيموريان در ايران، خط و خوشنويسي به اوج کمال خود رسيد. ميرعلي تبريزي با ترکيب خط نسخ و تعليق، خط نستعليق را بنيان نهاد. مشهورترين خطاط قرآن در اين دوره بايسنقر ميرزا بود.
آنچه که به عنوان شيوه‌ها يا قلم‌هاي خوشنويسي ايراني شناخته مي‌شود بيشتر براي نوشتن موتون غير مذهبي نظير ديوان اشعار، قطعات ظريف هنري و يا براي مراسلات و مکاتبات اداري ابداع شده و به‌کار رفته‌است. اين در حالي است که خط نزد اعراب و ترکان عثماني بيشتر جنبه ديني و قدسي داشته‌است. هرچند آنان نيز براي امور منشي‌گري و غير مذهبي قلم‌هايي را بيشتر به‌کار مي‌برند، اما اوج هنرنمايي آنان - بر خلاف خوشنويسان ايراني- در خط ثلت و نسخ و کتابت قرآن و احاديث قابل رويت است.
در ايران نيز براي امور مذهبي مانند کتابت قرآن يا احاديث و روايات و همچنين کتيبه‌نويسي مساجد و مدارس مذهبي بيشتر از خطوط ثلث و نسخ بهره مي‌گرفتند که نزد اعراب رواج بيشتري دارد. هرچند ايرانيان در اين قلم‌ها نيز شيوه‌هايي مجزا و مختص به خود آفريده‌اند.
خط تعليق را مي‌توان نخستين خط ايراني دانست. خط تعليق که ترسل نيز ناميده مي‌شد از اوايل قرن هفتم پا به عرصه گذاشت و حدود يکصد سال دوام داشت تعليق از ترکيب خطوط نسخ و رقاع به وجود آمد و کسي که اين خط را قانونمند کرد خواجه تاج سلماني بود. که بعدها به وسيله خواجه عبدالحي منشي استر ابادي بدان قواعد و اصول بيشتري بخشيده شد.
پس از خط تعليق که نخستين خط شکل گرفته ايراني بود. در قرن هشتم ميرعلي تبريزي (??? هجري قمري) از ترکيب و ادغام دو خط نسخ و تعليق خطي بنام نسختعليق بوجود آورد که نام آن در اثر کثرت استعمال به نستعليق تغيير پيدا کرد. اين خط بسيار مورد اقبال واقع شد و موجب تحول عظيمي در هنر خوشنويسي گرديد. و بعدها در دوران شاه عباس صفوي به دست ميرعماد حسني به اوج زيبايي و کمال رسيد.
خط نستعليق علاوه بر خوشنويساني که در حيطه ايران کنوني مي‌زيستند. در خراسان بزرگ و کشورهاي آسياي ميانه، افغانستان و به‌ويژه خوشنويسان دربار گورکانيان در هندوستان (که تعلق خاطر ويژه‌اي به فرهنگ ايراني داشتند) رشد و پيشرفت قابل توجهي کرد.
به طور کلي قرنهاي نهم تا يازدهم هجري را مي‌توان قرنهاي درخشان در هنر خوشنويسي در ايران دانست. در اواسط قرن يازدهم سومين خط خالص ايراني يعني شکسته نستعليق به دست مرتضي قلي خان شاملو حاکم هرات با تغيير دادن خط نستعليق ابداع شد. علت پيدايش آن را مي‌توان به سبب نياز به تندنويسي و راحت‌نويسي در امور منشي‌گري و بيش از آن ذوق و خلاقيت ايراني دانست. همانطوري که بعد از پيدايش خط تعليق، ايرانيان به‌خاطر سرعت در کتابت، شکسته تعليق آن‌را نيز بوجود آوردند.درويش عبدالمجيد طالقاني اين خط را به کمال رساند.
در دوران قاجار خط کاربرد اصلي خود يعني کتابت را از دست داد. از يک سو با تاکيد و توسعه سياه‌مشق‌نويسي به سمت هنر ناب رفت و از ديگر سو با پديد آمدن روزنامه‌ها و چاپ سنگي خود را به هنرهاي کاربردي نزديک شد. در دوران پهلوي روند نيازهاي مدرن تجاري و تبليغي حط را از کنج کتابخانه‌ها و مجموعه‌هاي خصوصي به بستر اجتماع کشاند و جريانات هنري مدرني شيوه‌هايي چون نقاشيخط را به‌وجود آوردند که کماکان مورد توجه محافل هنري جهان است.
در سال‌هاي پس از انفلاب اسلامي خوشنويسي با اقبال عمومي روبرو شد و انجمن خوشنويسان ايران که در سال ???? تشکيل شده بود نقش بارزي در رشد و توسعه کمي و کيفي اين هنر به عهده گرفت. همچنين خط زيبا معلي در سال هاي پس از انقلاب با تاثير از خطوط اسلامي - ايراني ثلث و شکسته نستعليق توسط هنرمند توانمند آقاي عجمي ابداع گرديد و مورد استقبال زيادي هم قرار گرفت.
سومين کارگاه تخصصي نشست «صورت و سيرت در خط» روز دوشنبه 6شهريور 88 با حضور اساتيد خط در موزه دکتر سندوزي برگزار شد.
گفتني است نمايشگاه «محراب قلم» که آثار سه هنرمند خطاط «عارف براتي»،«جمشيد ياري» و «خليل فريدي» در آن به نمايش گذاشته شده است تا 10 مهرماه در گالري سندوزي در معرض ديد علاقمندان به هنر خوشنويسي خواهد بود.
اين نمايشگاه به مناسبت ماه مبارک رمضان آثار خوشنويسي نستعليق و تايپوگرافي را با محتواي آيات قرآن و اسماء اعظم در خود جاي داده و علاقمندان براي بازديد از نمايشگاه مي توانند به نشاني ميدان آرژانتين، خيابان بخارست، خيابان 12 پلاک 2 مراجعه فرمايند.
