کاهش شديد ضخامت لايه‌ي بالايي جو زمين محققان را سردرگم کرده‌است
هفته‌ي گذشته ناسا طي گزارشي نتايج تحقيقات محققان در مورد کاهش ضخامت ترموسفر زمين را اعلام کرد. نتايج اين گزارش نشان‌دهنده‌ي اين بود که محققان از کشف دلايل اصلي اين موضوع عاجز مانده‌اند. خبرگزاري شهر طي گزارشي به اين موضوع مي‌پردازد.
پنجشنبه‌ي اين هفته ناسا اعلام کرد محققان از توضيح کاهش شديد ضخامت لايه‌ي بالايي جو زمين عاجز مانده‌اند.
اين لايه که به ترموسفر معروف است و جلوي تشعشعات مخرب ماوراي بنفش نور خورشيد را مي‌گيرد، بر اثر فعاليت‌هاي خورشيدي به صورت دوره‌اي دچار انبساط و انقباض مي‌شود. همچنين افزايش دي‌اکسيد کربن نيز به دليل اثر سردکننده‌ي اين گاز در لايه‌هاي بالايي جو در انقباض ترموسفر موثر است.
اما اين دو دليل هم در کنار هم نمي‌توانند توضيح دهنده‌ي اين انقباض غيرعادي باشند. به گفته‌ي محققان گرچه احتمال تاثير اين انقباض ترموسفر در آب و هواي زمين کم است اما مي‌تواند باعث ايجاد اختلال در حرکت ماهواره‌ها شود.
به گزارش وب‌سايت ناسا جان امرت يکي از محققان آزمايشگاه تحقيقات دريايي مي‌گويد که: «اين انقباض در ترموسفر دست کم در 43 سال گذشته بي‌سابقه است.»
«ديويد امرت» محقق نويسنده‌ي اصلي مقاله‌ي علمي‌اي است که ماه گذشته نتايج تحقيقات در اين زمينه را منتشر کرد.
امرت در مصاحبه با سي‌ان‌ان مي‌گويد: « ما نمي‌توانيم اين چگالي پايين را که دست کم 30 درصد کمتر از هميشه است، توضيح دهيم.»
ترموسفر در بالاي اتمسفر کره‌ي زمين و تقريبا در جايي قرار گرفته‌است که اتمسفر تمام مي‌شود و فضا آغاز مي‌شود. ترموسفر جايي است که شهاب‌ها و شفق‌هاي قطبي در آن ديده‌مي‌شوند و ايستگاه فضايي بين المللي در آن قرار گرفته‌است.
ترموسفر با خورشيد برهمکنش زيادي دارد و در نتيجه از فعاليت‌هاي دوره‌اي خورشيدي تاثير زيادي مي‌بيند.
زماني که فعاليت‌هاي خورشيدي افزايش ميابند، افزايش قابل توجه اشعه‌ي ماوراي بنفش ترموسفر را گرم کرده و باعث انبساط آن مي‌شود.
اين انقباض از زماني شروع شد که در سالهاي 2007 تا 2009 اتفاقي که به «مينيموم خورشيدي» معروف است، روي داد. در اين دوره خورشيد وارد يک دوران غيرقابل پيش‌بيني عدم فعاليت شد. لکه‌هاي خورشيدي کمرنگ شدند و زبانه‌هاي خورشيدي از بين رفتند.
با اين حال هنوز هم به نظر مي‌رسد انقباض اخير ترموسفر بيش از آن است که با کاهش فعاليت خورشيدي قابل توضيح باشد.
به عقيده‌ي «امرت» افزايش مقدار دي‌اکسيدکربن که به لايه‌هاي بالاي جو نفوذ کرده ممکن است در اين امر نقش داشته‌باشد.
در لايه‌هاي بالايي جو دي‌اکسيد کربن بر خلاف لايه‌هاي پاييني جو مانند يک خنک کننده عمل مي‌کند. در لايه‌هاي بالايي جو واکنش دي‌اکسيد کربين با اشعه‌ي زير قرمز باعث جذب حرارت مي‌شود. «امرت» معتقد است با افزايش توليد دي‌اکسيد کربن بر روي کره‌ي زمين اين گاز راه خود را به لايه‌هاي بالايي جو پيدا مي‌کند و سرد شدن ترموسفر بر اثر «مينيموم خورشيدي» را تقويت مي‌کند.
با اين حال امرت معتقد است که حتي با احتساب کاهش فعاليت خورشيدي و افزايش دي‌اکسيد کربن باز هم نمي‌توان اين انقباض را توضيح داد.
استنلي سالومون يک محقق در مرکز ملي تحقيقات اتمسفري در ايالات متحده به سي‌ان‌ان مي‌گويد: بعيد است که اين کاهش ضخامت ترموسفر بر زندگي روزانه مردم تاثيري بگذارد. او مي‌گويد: «اين امر بر آب و هوا اثري نخواهد داشت، شما با نگاه کردن به آسمان نمي‌توانيد آن را ببينيد! اينگونه نيست که آسمان بر اثر اين موضوع تاريک‌تر شود.»
اما اين انقباض مي‌تواند بر حرکت ماهواره‌ها و زباله‌هاي فضايي تاثير بگذارد.
اين تغيير غيرعادي به اعتقاد سالومون مي‌تواند بر ديگر لايه‌هاي جو تاثير بگذارد. حتي او اعتقاد دارد احتمال کمي وجود دارد که اين امر باعث ايجاد قطعي در ارتباطات ماهواره‌اي شود، و بر سيگنال‌هاي جي‌پي‌اس (سامانه‌ي مکان‌يابي جهاني) تاثير بگذارد.
به عقيده‌ي امرت هنوز ممکن است دلايل متعددي وجود داشته‌باشند که در نظر گرفته‌نشده‌اند و ممکن است در اين موضوع تاثير داشته‌باشند. او مي‌گويد که: « ممکن است به صورتي ما تاثيرات دي‌اکسيد کربن را دست‌کم گرفته باشيم. شايد مسائل فيزيکي‌اي در لايه‌هاي پايين‌تر اتمسفر باشد که ما در نظر نگرفته‌ايم و اين مسائل بر ترموسفر اثرگذاشته‌باشند.»
امرت معتقد است سال‌ها بايد بر اين موضوع کار شود تا بتوان دلايل اصلي اين موضوع براي ما روشن شود.