مكانيسم قيمت در حفظ محيط زيست
ارزش واقعي يک درخت راش در طول زندگي‌اش 1 ميليارد و 30 ميليون ريال است
قيمت‌هاي بازاري ارزش يک درخت راش جنگل هاي هيرکاني را فقط بر مبناي چوب آن محاسبه مي کنند و بر اين مبنا شکي نيست که قطع درختان راش بر حفظ آنها پيشي مي گيرد ،در سيستم قيمت گذاري فعلي ارز ش هاي اکولوژيکي درخت راش يعني کنترل فرسايش خاک،تنظيم شرايط اقليمي، توليد اکسيژن، جذب دي اکسيد کربن و دهها خدمت ديگر اکولوژيکي درخت اصلا به حساب نمي آيدو نتيجه اين قيمت گذاري غلط چيزي جز تخريب بيش از پيش جنگل ها نيست .
مسيري که نظام اقتصادي موجود طي مي‌کند، از نظر زيست محيطي ناپايدار و از لحاظ اجتماعي نا‌عادلانه است. اگر بنا باشد به توسعه پايدار برسيم، بايد اقتصاد متکي بر سوخت‌هاي فسيلي، خودرو محور و دور ريزنده مواد را کنار بگذاريم و مدل اقتصادي جديدي تعريف کنيم.اين اقتصاد كه رويكرد زيست محيطي دارد بايد بر پايه منابع انرژي تجديدپذير، بازيافت و تنوع سيستم حمل و نقل با فاصله گرفتن از اتومبيل، پايه ريزي شود. اين اقتصاد سازگار با محيط زيست احتمالاً عادلانه‌تر و براي همه جهانيان بهتر است.
اگر چه در بخش هايي از جهان نشانه هايي از اين رويکرد مشاهده مي شود اما در کل جهان ، رشد نظام هاي اقتصادي از ظرفيت تحمل کره زمين بالاتررفته و تمدن ساخته دست بشر آن را در قرن 21 ميلادي تهديد و روز به روز به فروپاشي نزديک تر مي کند. نظام هاي اقتصادي موجود در سايه رشد افسار گسيخته و نابخردانه، جنگل ها، مراتع، خاک و منابع آب را نابود و به سرعت آلوده مي کنند.اين نظام ها با مصرف شديد سوخت هاي فسيلي گاز هاي گلخانه اي را به هواسپهر تخليه مي کند که طبيعت فاقد قدرت جذب تمامي آنها ست.جاي خوشحالي است که اين روند هاي مخرب محيط زيست مدت هاست مورد توجه قرار گرفته اندو در تعداد محدودي از کشور ها معکوس شده است اما هنوز يکي از آنها در سطح جهاني معکوس نشده است.
در رويکرد اقتصاد محيط زيستي، براي حفظ محيط زيست و مقابله با آلودگي ها ،از مکانيسم قيمت به عنوان يکي از روش ها استفاده مي شود.در اين روش سعي مي شود تا با استفاده از قيمت حقايق اکولوژيکي را نشان داد. نظام اقتصادي موجود بر پايه قيمت هايي شکل گرفته است که به مصرف کننده آدرس هاي غلط مي دهد. قيمت هاي نادرست بازار هاي فعلي کالا و خدمات، ارزش خدمات اکولوژيکي و هزينه هاي خارجي توليد و مصرف را نشان نمي دهد. اين امر باعث تخريب تنوع زيستي،آلودگي و در نهايت فروپاشي مي شود.
رويداد جاري نابودي تنوع زيستي نتيجه تصميم هاي ميلياردها انسان استفاده كننده از جرياني از فرآورده ها و خدمات تنوع زيستي است. اين مهم، ثمره طبيعت « خدمات بي قيمت» و « فقدان حق مالكيت » محيط زيست، منابع بيولوژيكي و به ويژه تنوع زيستي است. ايده « اثر خارجي» اينجا معنا مي‌دهد و بدان معني است كه ارزش اجتماعي جريان‌هاي مختلف كالا و خدمات تنوع زيستي در قيمت هاي بازار اصلاً، يا به اندازه كافي منعكس نمي شود. در نتيجه، توليد حد نامطلوب اجتماعي از اين كالا و خدمات منجر به وضعيتي مي‌شود كه از نظر اقتصادي حد بهينه اجتماعي نيست. بسياري از فعاليت هاي انساني منجر به نابودي ميزان قابل توجه اي از تنوع زيستي شده است ، كه پايداري اكوسيستم ها و همچنين فراهم‌آوري كالا و خدمات شان را براي بشر تهديد مي كند . زماني كه تنوع زيستي فوائد بسياري براي مادارد چرا از آن غفلت شده و اجازه داده شده است كه نابودي تنوع زيستي رخ دهد؟
پاسخ اين است كه بسياري از خدمات تنوع زيستي ، كالاي عمومي در دسترس براي مصرف بدون قيمت در بازار هستند ، كه اين سهل انگاري به نابودي آنها ختم مي‌شود . لذا دو دليل مهم بنيادي باعث نابودي تنوع زيستي اند. اولي به كوتاهي بازار و دومي به نداشتن حق مالكيت مربوط مي شود. بسياري از فوايد تنوع زيستي، مانند تامين هواي پاك داراي قيمت نيستند، يعني ساز و كاري براي قيمت گذاري بازار كه بتواند چنين فايده هايي را كاملاً نشان دهد وجود ندارد.
به عبارت ديگر، بازار در دروني كردن - Internalize - سودمندي‌هاي حمايت تنوع زيستي قصور مي ورزد. اينها آثار خارجي‌اند – External - يعني آثار غير عمدي خارج از بازار بر رفاه، يا توليد ساير اشخاص. با اين مفهوم، ميزان منافع حفاظت از تنوع زيستي به طور قريب به يقين در رقابت با ميزان سودپروژه هاي عمراني شكست مي خورد. چنين موضوعي، شكست بنيادي در اطلاعات را باعث مي شود، يعني عدم درك ارزش هاي اقتصادي بي شماري كه ممكن است با حفاظت تنوع زيستي همراه باشند.
وقتي قيمت هاي بازاري ارزش يک درخت راش جنگل هاي هيرکاني را فقط بر مبناي چوب آن محاسبه مي کنند شکي نيست که قطع درختان راش بر حفظ آنها پيشي مي گيرد در سيستم قيمت گذاري فعلي ارز ش هاي اکولوژيکي درخت راش يعني کنترل فرسايش خاک،تنظيم شرايط اقليمي، توليد اکسيژن، جذب دي اکسيد کربن و دهها خدمت ديگر اکولوژيکي درخت که بر خوانندگان معلوم است اصلا به حساب نمي آيد. نتيجه اين قيمت گذاري غلط چيزي جز تخريب بيش از پيش جنگل ها نيست که ترمزي هم براي آن وجود ندارد.اما رويکرد اقتصاد زيست محيطي سعي دارد با تصحيح قيمت ها ترمز را بکشد. به عنوان مثال ارزش سالانه هر هکتار جنگل خزري 9 ميليارد و 829 هزارو 731 ريال است. دقت کنيد اين عدد سالانه است يعني هر سال اين ارزش تکرار مي شود . ارزش يک راش در طول زندگي‌اش 1 ميليارد و 30 ميليون ريال است. به عبارت ديگر، کسي که يک راش را قطع مي کند بايد بتواند معادل ارزش آن ارزش جايگزين ايجاد کند که نظام اقتصادي موجود اين ارزش فراوان را ناديده مي‌گيرد و نتيجه آن افزايش خسارات سيل و .... در کشور و جهان است.
نوشته شده توسط : دکتر کريم‌زادگان