شهرداري پيشگام ترويج فرهنگ سازي در حوزه ورزش

ورزش براي حفظ زندگي انسان ضرورت دارد و جزء نيازهاي فيزيولوژيکي است که در سلسله مراتب نيازهاي بهنجار انساني نيز به آن اشاره شده است. ورزش نه تنها موجب تداوم زندگي و تحرک انسان مي شود بلکه در ايجاد احساس رضايت و شادي هم نقش دارد.

زماني که انسان شاد و راضي است تحرک بيشتري دارد. براي نمونه کودکان زمانيکه خوشحال هستند جست و خيز مي کنند و از اين سو به آن سو مي روند و برعکس در هنگام افسردگي و دلتنگي ميزان تحرک انسان کاهش مي يابد .بنابراين مي توان از طريق برهان خلف به اين نکته پي برد که تحرک و جست و خيز و حرکات بدني مي تواند موجب احساس شادي و نشاط شود و برعکس عدم تحرک و سکون مي تواند موجب افسردگي و دلتنگي شود.

پژوهش هاي باليني نيز مويد اين نکته است .براي نمونه در پژوهشهاي گوناگون ديده شده است گروه هايي از مردم که به طور منظم و مرتب ورزش مي کنند شادتر و راضي تر از افرادي هستند که ورزش انجام نمي دهند. به ويژه در مورد سالمندان اهميت حياتي اين موضوع طي پژوهشهاي گوناگون چه در ايران و چه در جهان اثبات شده است. سالمندان در برابر مسائل خلقي و افسردگي آسيب پذيرند. با اين همه ديده شده است سالمنداني که به طور مرتب و روزانه ورزش مي کنند خيلي کمتر از ديگر سالمندان دچار افسردگي مي شوند. اين مسئله در تاييد ضرورت و اهميت ورزش چه در حيات جسمي و چه در حيات رواني انسان هاست.

در کشور ما ايران چه در دوران باستان و چه پس از اسلام توجه ويژه اي به ورزش شده است. همه ما اين بيت فردوسي را به خاطر داريم که در شاهنامه آمده است" زنيرو بود مرد را راستي زسستي کژي زايد و کاستي " و يا اين ضرب المثل معروف را که عقل سالم در بدن سالم است.

در ايران باستان ورزش به ويژه کشتي و اسب سواري يکي از ورزش هايي بود که جوانان به آن تشويق مي شدند. پس از اسلام نيز توجه به ورزش ادامه پيدا کرد و اصولا براي کشوري مانند ايران که هميشه در معرض خطر تهاجم اقوام ديگر بوده است وجود روحيه ورزشي ضرورت داشته است.

در عين حال ديده شده است که گاهي اوقات که در اثر شکست و در اثر مشکلات ديگر روحيه نااميدي در مردم حکم فرما مي شده است،توجه مردم به ورزش کمتر بوده.براي نمونه در دوره هجوم مغولان ما چنين وضعي را مي بينيم که مردم بيشتر به گوشه گيري و عدم توجه به تحرک جسمي و رواني کشيده شدند.

اما در همان وضعيت است که ما با چيزي به نام ورزش زورخانه نيز آشنا مي شويم که در همان دوراني بود که ايران در اثر شکست از مغولان در يک شرايط دشوار قرار داشت.ورزش که به صورت مخفيانه انجام مي شد، روحيه تحرک و جنگاوري را در جوانان ايراني تقويت مي کرد.

اصولا ورزش به عنوان يک عمل ضروري براي همه انسانها مدت زيادي نيست که مورد توجه قرار گرفته است. در دنياي غرب نيز تنها از حدود 150 سال پيش به اين طرف است که به ورزش در سطح کل جامعه از جمله بين کودکان و زنان اهميت داده شده است و اين به علت اکتشافات پزشکي بود که اهميت ورزش را در حفظ سلامتي انسانها مشخص مي کرد و از همين زمان است که ما مي بينيم به تدريج توجه به نمايش ها و جشنواره هاي ورزشي نظير المپيک شروع مي شود.به نحوي که در اواخر قرن نوزدهم ميلادي نخستين دوره المپيک در کشور يونان برگزار شد و پس ازآن در بقيه کشورهاي جهان نيز ادامه پيدا کرد.

در حال حاضر نيز مهم ترين جشنواره و رويداد ورزشي در سراسر جهان است که هر 4سال يک بار اتفاق مي افتد و در واقع براي توجه دادن عموم انسانها به ورزش،تبليغ براي ورزش و تثبيت جايگاه ورزش در جامعه بوده است و همان طور که مي دانيم کشور ايران نيز نخستين بار در المپيک 1936 در برلين توسط تعدادي از جوانان دانشجوي ايراني در آلمان براي نخستين بار حضور خود را در المپيک نشان داد و به طور رسمي نخستين بار از المپيک 1948لندن جوانان ايراني در عرصه المپيک ظاهر شدند و کسب مدال کردند.

پس از المپيک ساير رويدادهاي ورزشي نيزانجام شده است. براي نمونه مسابقات جام جهاني فوتبال يا مسابقات جام جهاني در ساير رشته هاي ورزشي نيز هر چهار سال يکبار و يا هر دو سال يکبار و يا سالانه انجام شده است.

در عين حال بايد توجه داشت که گاهي اوقات به جاي ترويج فرهنگ ورزش براي عموم که عبارت است از ايجاد علاقه و نياز به ورزش در همه آحاد جامعه از خرد و کلان ،کودک، نوجوان، جوان،افراد ميانسال و سالمندان ، توجه مردم بيشتر به ديدن ورزش جلب مي شود.يعني جشنواره هاي ورزشي گاهي اين خطر را دارد که مردم را به صورت تماشاچي درمي آورد.عده اي نيز به صورت حرفه اي و براي کسب پول اقدام به ورزش مي کنند که نمونه آن را متاسفانه در ورزش حرفه اي جهان شاهد هستيم به ويژه در آمريکا که هميشه ورزش جايگاهي براي شرط بندي و رفتارهاي نامناسب و تباني و فساد بوده است.

از جمله ورزش هاي خشني مانند بوکس در آمريکا که عده اي را به جان همديگر مي اندازند تا عده اي ديگر از اين رفتار وحشيانه آنها لذت ببرند و شرط بندي هاي کلان کنند.

اما در تعدادي از کشورها از جمله در کشورهاي شمال اروپا اهميت ورزش براي عامه مردم مورد توجه است.برنامه ورزش به صورت روزانه در مدارس و محيط هاي کاري و کارخانه ها انجام مي شود.

کشورهاي جنوب شرق آسيا از جمله ژاپن نيز در اين زمينه اقدام کرده اند به نحوي که در حال حاضر نه فقط در مدارس بلکه در کارگاه ها در ادارات ژاپن و حتي در مزارع در اوقات خاصي از روز ورزش مي کنند و کار را ترک مي کنند و به اين ترتيب ثمرات ورزش براي همه مردم حاصل مي شود و اين کاري است که انشاءا... در ايران هم بيشتر مورد توجه مسئولان قرار گيرد.

در جامعه ايران هم در سالهاي اخير توجه زيادي به گسترش فرهنگ ورزش براي عموم مردم شده است که از جمله آنها تاسيس مکان هايي است که همه مردم بتوانند به ورزش هاي ساده و سالم بپردازند. از جمله در شهر تهران شهرداري در اين زمينه پيشگام بوده است و پارکها نه تنها مکاني براي پياده روي است که مادر ورزش هاست بلکه وسايل مختلف ورزشي هم در آنها براي تشويق و ترغيب عموم مردم گذاشته شده است.

علاوه بر آن ورزشگاه هاي گوناگون در سراسر کشور تاسيس شده است و يا در حال تاسيس است.بنابراين اين اميدواري وجود دارد که کم توجهي اي که نسبت به ورزش براي عموم مردم در گذشته وجود داشت در آينده جبران شود.

ضمن اينکه ايجاد انگيزه در عموم مردم و تغيير نگرش و بينش آنان نسبت به ورزش نيز اهميت دارد که در اين زمينه سود بردن از نظريه روانپزشکان و جامعه شناسان ضرورت پيدا مي کند و اين بينش قديمي در مردم که ورزش کردن فايده اي ندارد و در واقع انتظار آن را دارند که به جاي ورزش که آن را عملي کم فايده و يا بي فايده مي دانند،شخص به دنبال کار و تلاش براي زندگي باشد که نياز به تغيير اين روحيه نيز وجود دارد.

بسياري از اوقات ما مي بينيم حتي کودکاني را که به طور طبيعي به دنبال ورزش و جست و خيز و بازي هستند از بازي منع مي کنند تحت اين عنوان که ممکن است صدمه اي به تو بخورد و يا به جاي اين کارها بهتر است درس خود را بخواني. در حاليکه برنامه ريزي براي ورزش با درس خواندن منافاتي ندارد و حتي کودکي که به طور مرتب ورزش کند براي درس خواندن نيز اهميت بيشتري قائل است.

در سالهاي اخير ديده شده است که متاسفانه ميزان بيماري هاي عروقي قلبي که ناشي از زندگي کم تحرک و پشت ميز نشيني و استفاده زياد از اتومبيل به جاي پاهاست، موجب افزايش بيماري و مرگ و مير در بين افراد ميانسال و حتي جوانان شده است. يعني بالارفتن چربي هاي خون و قند خون که نماينده يک زندگي بي تحرک و رژيم غذايي نامناسب است در جامعه ما گسترش پيدا کرده که يکي از راه هاي مقابله با اين وضعيت ايجاد نياز نسبت به ورزش در بين کليه افراد جامعه است.

 براي ترويج اين نگرش و بينش چه بايد کرد؟ انسان معمولا از طريق تقليد،تکرار،تشويق و تنبيه مي آموزد.بنابراين براي ترويج ورزش نيزمي توان ورزش را نشان داد. در سريال هاي تلويزيوني، در فيلم هاي سينمايي و به صورت ماهرانه و ظريف مشخص کنيم افرادي که ورزش مي کنند سالم تر هستند.

افرادي که صفات خوب،مهرباني و جوانمردي دارند يا موفق هستند به طور کلي کساني هستند که ورزش مي کنند برعکس افراد نامناسب افرادي هستند که به ورزش بي توجهند. اين مسئله به ويژه در ذهن کودکان و نوجوانان تاثير زيادي دارد.

بايد ورزش کودکان را در مجموعه هاي تلويزيوني که براي آنان تهيه مي شود به عنوان يک واقعيت غيرقابل انکار نشان داد.در واقع کودکان در حين ورزش کردن بايد نشان داده شوند.

از سوي ديگر افراد شاخص مملکت نيز که مي تواند شامل سياستمداران،اديبان،دانشمندان و هنرمندان باشند نيز در حال ورزش کردن نشان داده شوند و مردم را به طور مستقيم و غير مستقيم به ورزش تشويق کنند.

براي درس ورزش در مدارس مي توان نمره بيشتري قائل شد که اين جنبه تشويق دارد و کودکان و نوجواناني که ورزش مي کنند از طرف خانواده مورد تاييد قرار بگيرند. از سوي ديگر بي تحرکي در محيط اداره و يا مدرسه مورد تنبيه واقع شود. به اين معني که امتيازهايي از افرادي که ورزش نمي کنند بايد کاسته شود. براي نمونه بخشي از حقوق ماهانه آنها کسر و در خدمت توسعه ورزش قرار بگيرد که البته اين کار نياز به گذراندن قوانين و تهيه آيين نامه و دستور العمل دارد و طبيعي است که بايد براي اين کار برنامه ريزي صورت گيرد.

*دکتر فربد فدايي روانپزشك