مسجد سنگى ترک ميانه زيباترين مساجد سنگي آذربايجان شرقي
استان آذربايجان شرقي به دليل داشتن جاذبه هاي طبيعي و گردشگري يکي از قطب هاي مهم جذب گردشگران در کشورمان به حساب مي آيد و از جمله اين جاذبه هاي گردشگري مي‌توان به مساجد اين استان از جمله مسجد «ترك ميانه» اشاره کرد.
به گزارش خبرنگار شهر در تبريز، در آذربايجان شرقي از سالهاي بسيار دور به علت اعتقاد مردم به دين اسلام و گسترش اسلام از دير باز مساجد قديمي و سنتي ساخته شده اند كه مي توان به چند نمونه از جمله مسجـد كبـــود ( گــؤي مسجــد )، مسجد جامع تبريز، مسجد ملا رستم در شهر مراغه، مسجد جامع اهر، مسجد سنگى ترک ميانه ... اشاره كرد.
مسجد سنگي ترک در روستاي ترک در 29 کيلومتري شمال شرقي ميانه و در کنار جاده قديم ميانه به سراب در استان آذربايجان‌شرقي قرار دارد .
مسجد جامع ترک يکي از زيباترين مساجد سنگي آذربايجان شرقي است. تاريخ بناي اوليه آن معلوم نيست ولي با توجه به شيوه معماري شبستان قديمي مي توان آن را به دوره ايلخانان نسبت داد.
بر در و ديوار مسجد تاريخ 1016 ه . ق مقارن با حکومت شاه عباس صفوي ديده مي شود. همچنين طبق کتيبه موجود در محل، اين مسجد به سال 1282 ه . ق پس از تخريب بر اثر زلزله، در زمان سلطنت ناصرالدين شاه قاجار و توسط حاج عباس ترکي باز سازي شده است.
مسجد سنگي داراي صحني با دو در ورودي، شبستان و مناره اي است که گل دسته و قسمت فوقانين منهدم شده است. کتيبه‌اي در پيشاني ديوار در داخل هفت ترنج نوشته شده و يک کتيبه سنگي در کنار در ورودي به چشم مي خورد.
شبستان مسجد مستطيل شکل با ابعاد 90/17 × 5/21 متر است. يک گنبد بزرگ بر فراز جلوخان محراب و 12 گنبد کوچکتر روي ستون‌هاي سنگي حجاري شده و جرزهاي شبستان استقرار يافته اند.
شبستان مسجد داراي يک محراب اصلي با مقرنس کاري ساده و دو محراب کوچکتر سنگي نقش دار است که در طرفين محراب اصلي قرار دارند.
در کتيبه‌اى بر سنگ‌هاى وسط دو پنجره مسجد، تاريخ تعمير آن و عبارتى در معرفى معمار و استاد بنا (عبدالوهاب) و بانى مسجد (حاجى مراد ترکى) نقر شده است.
محراب مسجد از اهميت خاصى برخوردار است و بسيار استادانه ساخته شده است، اين محراب از سنگى يک پارچه تراشيده شده و کنده‌کارى‌هاى ديدنى دارد.
شگفتي‌هاي منحصر به فـرد و شيوه معماري و مصالح ساختماني که در مسجد سنگي ترک به کار رفته، باستان‌شناسان را به تحير واداشته و در عين حال تاريخ درخشان هنر معماري اسلامي را در قرون گذشته به تماشاي علاقه‌مندان مي‌گذارد.
کنده‌کاري‌هاي باشکوه و کتبيه‌هاي زيباي آن، که به خط زيباي نستعليق تزئين شده حکايت از دقت، نبوغ و ظريف‌‌کاري معماران مسلمان آن دوران دارد. ستون‌هاي اين مسجد به گونه‌‌اي زيبا و حيرت‌انگيز با سنگ‌هاي يک‌پارچه و قرمز، هر بيننده‌اي را به تحير و تفکر وا مي‌دارد.
يکي از ستون‌ها که تفاوت اساسي با ستون‌هاي ديگر دارد نشان مي‌دهد که اين ستون بعدها در هنگام تعمير به جاي ستون اصلي به کار رفته است. اين مسجد 10 قسمت متمايز دارد که ساختمان اصلي آن تماما از سنگ، بنا شده و شبستا‌ن‌هاي آن بعدها با آجر ساخته شده است.
در ضلع جنوب غربي مسجد آرامگاهي وجود دارد که منسوب به باني يا معمار آن است. تاريخ بناي اين مسجد معلوم نيست، هيچ کتيبه‌اي نيز در مورد باني آن وجود ندارد. بعضي آن‌را به حضرت امام حسن(ع) نسبت مي‌دهند، برخي ديگر زمان احداث آن را در قرن ششم مي‌دانند.