زنگ خطر افزايش اعتياد در دانشگاهها

اينجا اتاقي است 20 متري با سه تخت دوطبقه که به سختي در گوشه هاي اتاق جاي گرفته است. دور و بر تختها ته مانده‌هاي سيگار خودنمايي مي‌كند.اگر داخل اتاقهاي اين ساختمان پنهاني سرک بکشي مي تواني گه گاه جواني را ببيني که به تخت تکيه داده و مشغول سيگار کشيدن است.گاهي کتابي را هم براي مطالعه باز کرده و چند خطي مي خواند و پکي هم به سيگار مي زند.آري اينجا خوابگاه دانشجويي است و متاسفانه اعتياد برخي دانشجويان به سيگار ختم نمي شود.

بارها ديده شده است که دانشجويان براي فرار ازفشار امتحان و همچنين بنا به وجود اين عقيده غلط که مواد اعتياد زا ذهن را باز ميکنند و تمرکز را افزايش مي دهند ،به ورطه هولناک اعتياد مي افتند.افزايش گرايش تعدادي از دانشجويان به حشيش،گراس،شيشه وانواع قرصهاي اعتياد آور نگرانيهاي بسياري را به خصوص براي خانواده هايي که فرزندانشان را براي آينده اي بهتر روانه شهري ديگر مي کنند،به وجود آورده است و خطر اعتياد نسل جوان و تحصيل کرده نيز جامعه را تهديد مي کند.

البته پديده افزايش اعتياد بين دانشجويان تنها مربوط به دانشجويان خوابگاهي نيست و نتايج تحقيقاتي که توسط دکتر بوالهري و دکتر طارميان روانپزشکان عضو هيئت علمي دانشگاه علوم پزشکي تهران و زنجان در بين 3200 دانشجوي دانشگاههاي علامه، اميرکبير، تهران، علم و صنعت، تربيت معلم و دانشگاه هنر در سالهاي 84 و 85 انجام شده است حاکي از آن است که به رغم آنچه تصور مي‌شود، شيوع اعتياد در بين دانشجويان خوابگاهي از غير خوابگاهي بيشتر نيست .

اخيرا زمزمه هايي از رواج مصرف ريتالين دربين دانشجويان از خوابگاه هاي دانشجويي شنيده مي شود. قرص هاي ريتالين در وهله اول براي درمان يکي از انواع اختلال بيماريهاي رواني دوران کودکي به نام "بيش فعالي همراه با نقص توجه" استفاده مي شود, در مواقعي نيز توسط پزشکان براي درمان بيماران مبتلا به " حمله خواب" تجويز مي شود. همچنين ريتالين به عنوان دارويي با اثر سريع در درمان افسردگي كاربرد دارد. ولي در سال هاي اخير مصرف خود سرانه اين دارو در کشور ها رو به افزايش گذاشته است که عدم آگاهي از آثار و ويژگي هاي اين قرص مي تواند نگران کننده باشد.

قرص «ريتالين» خواصي شبيه آمفتامين (همان قرصي كه به اكستازي مشهور است) دارد و دانشجويان به دليل تأثير آن در درمان خواب آلودگي در طول روز، براي درس خواندن از آن به اشتباه و با اين تصور که اعتياد آور نيست ،استفاده مي کنند.

دکتر فريد حسيني، روانپزشک، مي گويد که درباره مصرف اين قرص در بين برخي دانشجويان تنها به طور شفاهي خبرهايي شنيده است اما به طور مدون مطالعه اي در اين زمينه انجام نشده است.

او مي گويد: افراد عادي که اين قرص را مصرف مي کنند مجبورند که پس از مدتي دوز آن را به طور صعودي بالا ببرند تا اثر فيزيولوژيکي مورد نظر را روي آنها داشته باشد.

قرص متيل فنيدات با نام تجاري ريتالين يک نوع محرک محسوب مي شود و مصرف اصلي اش براي کودکاني است که ADHD يا بيش فعالي و اختلال تمرکز دارند. البته در برخي افراد در سنين بالا که دچار اختلال تمرکز هستند نيز مصرف مي شود اما بايد با تشخيص پزشک باشد چرا که ممکن است اختلال تمرکز در سنين بالا، علت هاي ديگري داشته باشد که نيازي به داروي ريتالين نداشته باشد. البته مصرف اين قرص با دستور پزشک براي افراد بيمار، داراي تبعاتي که افراد عادي را تهديد مي کند، نيست.

به گفته حسيني، مصرف اين قرص در افراد عادي که دچار بيماري نيستند موجب به وجود آمدن حالت «تحمل» مي شود و تمرکز را بالا مي برد. تا زماني که اين قرص ازسوي فرد مصرف مي شود، فرد بي خوابي و کم اشتهايي دارد اما کنار گذاشتن آن، همراه با پرخوابي و بي حس و حالي و پرخوري است. به اين ترتيب افراد عادي که قرص ريتالين را مصرف مي کنند ناچارند بعد از شب هاي امتحان نيز از آن استفاده کنند.

اين روانپزشک مي گويد: درست مثل مواد مخدر و اعتيادآور، قرص ريتالين نيز حالت تحريک کنندگي براي مصرف دارد و افرادي که از آن مصرف کرده اند تمايل دارند که با هم از اين قرص استفاده کنند و مجبورند براي اينکه اثر فيزيولوژيکي اش را حفظ کنند به طور تصاعدي دوز مصرفشان را بالا ببرند.

حسيني توضيح مي دهد: مصرف اين قرص بيشتر در بين دانشجوياني صورت مي گيرد که مسئوليتشان بالاتر و امتحانشان سخت تر است؛ آنها ابتدا يک روز مانده به امتحان شروع به مصرف مي کنند و دو نصفه قرص را مصرف مي کنند اما آرام آرام به سه تا چهار قرص در روز هم مي رسد.

به گفته پزشکان ، عصبي شدن و بي خوابي، حالت تهوع و استفراغ، احساس سرگيجه و سردرد، تغييرات ضربان قلب و فشار خون (که معمولا به صورت افزايش است اما در مواردي نيز به شکل کاهش ديده مي شود)، خارش و جوش هاي پوستي، دردهاي شکمي، کاهش وزن و مشکلات معد، مصرف دايمي و اعتياد(وابستگي)، بروز حالت هاي روان پريشي (جنون) و بروز افسردگي پس از قطع مصرف، از شايعترين عوارض مصرف خودسرانه ريتالين است.

در هر حال آنچه مسلم است اين است که از آنجا که ريتالين دارويي است که توسط پزشکان تجويز مي شود, مصرف کنندگان تصور مي کنند اين قرص هاي بي خطرند و آن بد نامي مواد مخدر را ندارند در حالي که عوارض مصرف خودسرانه اين قرص ها مي تواند در حد مواد ديگر همچون کوکايين و آمفتامين باشد و تنها راه چاره براي جلوگيري از اينگونه معزلات اجتماعي و پايين آوردن آمار اعتياد، اطلاع رساني صحيح درباره قرصهايي مانند ريتالين است و اين که به خاطر قبح يک مساله درباره آن صحبتي نشود و آموزشهاي لازم داده نشود دردي را جامعه دوا نخواهد کرد.

بي ترديد پديده‌هاي اجتماعي بخصوص يك مسئله پيچيده چند بعدي مثل اعتياد را نمي‌توان در قالب يك عنوان مثلاً جرم يا بيماري گنجاند. اصولاً اين برخورد ساده انگارانه است نشناختن مسئله است؛ اعتياد، هم جرم است، هم بيماري؛ هم يكي از شاخه‌هاي تهاجم فرهنگي است و هم يك انتخاب آزادانه است. انتخابي كه انسان مي‌خواهد بدين وسيله از زير بار مسئوليت‌ها شانه خالي كند. هم نتيجه يك سري شرايط بد اجتماعي است و هم نتيجه سست شدن اعتقادات ديني ومذهبي و بهترين راه مهار آن دادن اطلاعات لازم به نسل جوان درباره مواد اعتياد زا و عواقب استفاده از آنها و آموزش خوداتکايي و مسئوليت پذيري به آنان است . يکي از بهترين روشها اين است که به جوانان بياموزيم فرار راه رهايي از مشکلات نيست و نبايد براي شانه خالي کردن از بار مسئوليت خود را به دنياي افيون کشانيد.

در هر حال اعتياد يک ناهنجاري اجتماعي است که براي کنترل و از بين بردن آن نياز به برنامه ريزيهاي بلند مدت و کوتاه مدت فرهنگي-اجتماعي-آموزشي است و پديده اي نيست که با انکارش قابل حل باشد.

.

.