چه چيز ديگر مي تواند جايگزين قديمي‌ترين باغ گياهشناسي کشور شود؟!

 زماني که بشريت بيشتر قدر طبيعت را مي‌دانست و وابستگي و دلبستگي بيشتري به طبيعت داشت و طبيعت را مادر خطاب مي‌کرد، طبيعت هم با او ملايمت بيشتري داشت. با جنگلش زيست و با بيابانش هم سازش کرد. امروز ما با طبيعت چگونه رفتار مي‌کنيم و چه انتظاري از آن داريم.

  در اروپا از قرنها پيش از اين با تشکيل باغ‌هاي گياهشناسي گونه‌هاي متعددي از گياهان درختي و غيردرختي را از اطراف و اکناف جهان جمع‌آوري نموده و در آن باغها مستقر کردند و از آنها چه بهره‌ها که نبردند. به طوري‌که با درک مسئولين از اهميت اين باغ‌هاي گياهشناسي عزم عمومي در حفظ و نگهداري آنها در دولتها و ملتها ايجاد شد و امروزه در دنيا شاهد باغ‌هايي هستيم که قدمتي بيش از 500 سال دارند و به رغم اينکه در مراکز شهرهاي پرجمعيت قرار گرفته‌اند، هرگز اجازه نداده‌اند که کسي چشم طمع به آنها داشته باشد و در مواردي جهت فرهنگ‌سازي در مردم، مسئولين کشور ها در مواقعي از سال در اين باغها حضور يافته و در آنها غرس نهال کرده‌اند. هنوز هم اين سنت در بسياري از جوامع از جمله در کشور ما (غرس نهال توسط مقام معظم رهبري در هفته منابع طبيعي) به گونه‌اي برقرار است.

 تغييراتي که در شرايط اقليمي در سال‌هاي اخير رخ داده موجب بروز اتفاقات ناخوشايندي در طبيعت در همه‌جاي دنيا شده است. در کشور ما هم جوامع گياهي اعم از جنگلي و مرتعي در مناطق مختلف کشور، اثرات سوئي را از اين تغييرات اقليمي پذيرفته‌اند. گونه‌هاي متعددي از درختان جنگلي در جنگل‌هاي شمالي کشور چندين سال متوالي است که توليد بذر و زادآوري لازم را نداشته‌اند. بخش وسيعي از بادام‌هاي وحشي در ارتفاعات جنوبي کشور رو به زوال رفته‌اند. ضعف درختان بلوط در غرب کشور منجر به بروز عوامل ثانويه از جمله آفات و امراضي شده است که هريک به سهم خود لطمات زيادي را بر جوامع گياهي کشور وارد مي‌کنند. به هر حال صنعتي شدن جهان هزينه‌هاي سنگيني را بر دوش بشريت گذاشته است که بايد بپردازد. ما هم از اين قاعده مستثني نيستيم. به عبارت ديگر امروز بيش از هر زمان ديگري طبيعت و ساختارهاي حامي و حافظ طبيعت نيازمند حمايت همه‌جانبه مردم و مسئولين هستند.

 جاي بسي شگفتي است که در حاليکه که فرمايشات مقام معظم رهبري تاکيد بر عامه کردن فرهنگ منابع طبيعي دارد، همه مسئولين عالي‌رتبه کشور دغدغه حفاظت از منابع طبيعي را دارند، آموزه‌هاي ديني ما نيز سرشار از سفارش به مراقبت از طبيعت است و فرهنگ و رسومات ملي ما نيز ريشه در مظاهر طبيعت دارد، قديمي‌ترين باغ گياهشناسي کشور در نوشهر با حدود 60 سال قدمت، که به عنوان يک گنجينه تاريخي بي‌نظير و پر ارزش ملي محسوب شده و سالهاي سال به عنوان محملي براي آموزش، پژوهش و مامني براي گونه‌هاي باارزش و بعضا نادر گياهي قلمداد مي‌شود و به عنوان يکي از آثار ملي به ثبت رسيده و داراي سند ملکي است و صاحب دارد،‌ توسط سازمان بنادر و کشتيراني با انبوهي از ماشين‌آلات سنگين بي‌رحمانه مورد تعرض و تخريب قرار مي‌گيرد و به بهانه احداث راه دسترسي به بندر به صورت گسترده تخريب مي‌شود.

  افسوس از اين نيست که اين سرمايه عظيم ملي که سالهاي سال با هزينه‌هاي زياد ايجاد شده و با خون دل به اين درجه از رشد رسيده بودند در يک چشم بر هم زدن بر باد فنا رفتند، افسوس از اين است که برخي از مسئولين شهر، که بايد حامي و حافظ اين‌گونه اماکن باشند و در پاسداري و مراقبت از ذخائر توارثي گياهي کشور براي ديگران الگو باشند هم با اين حرکت غيرعقلاني هماهنگ شده و با لشکرکشي و اعزام انبوهي از عوامل خود به متوليان باغ حتي اجازه عکس برداري و شايد آخرين وداع با مجموعه‌اي که چون فرزندشان برايشان عزيز بود، را هم ندادند.

  با اين عملکرد در شهر و استاني که همه حياتش به جنگلها و منابع طبيعيش بستگي دارد، مسئولين اجرايي چگونه مي‌توانند داعيه حفاظت از جنگلها را داشته باشند؟ آيا رمز ناپايداري و تخريب بخشي از جنگلهاي کشور در استان سرسبزي چون مازندران همين بي‌مسئوليتي برخي از مسئولين استان نيست که نمونه آن مشاهده شد؟ چه چيز ديگر ميتواند جايگزين باغ گياهشناسي باشد که هفتاد سال براي آن زحمت کشيده شده بود و با بي‌عقلي و بي‌درايتي در کمتر از يک روز در هم کوبيده شد. درست است که براي شهري زيستن و متمدن بودن بايد بهايش را پرداخت ولي آيا اين بهايي که پرداختيم عين بهاي بي‌تمدني و بي‌فرهنگي نبود که داغ آن سالهاي سال بر پيشاني ما خواهد ماند. به جراٌت مي‌توان گفت اتفاقي که در تاريخ 8/8/89 در نوشهر افتاد به عنوان يکي از غفلتهاي غير قابل بخشش، سينه به سينه و نسل به نسل و در متون علمي و گياهشناسي کشور به تلخي ياد خواهد شد.

بر ما معلوم نيست که دستور اين تعرض با چه وجدان و انگيزه‌اي توسط مقامات سازمان بنادر و کشتيراني داده شد، ولي هرچه بود بر جامعه علمي کشور به ويژه بر همه کساني که درد طبيعت داشته و نگران هر تک شاخه‌اي که از درختان جنگلي مي‌شکند هستند، بسيار سنگين تمام شد. از اين رو اميدوارم با پيگيريهاي مستمر مسئولين ذيربط و همراهي مسئولين محترم قضايي کشور سزاي اين عمل  چنان داده شود که درس عبرتي براي همه کساني باشد که فقط منافع خود را ديده و حداکثر، زندگي را فقط در چرخش چرخ صنعت مي‌بينند و نه صداي شکستن تنه‌هاي تنومند درختان جنگلي آنها را بيدار کرده و نه وحشت بيابان شدن درياچه‌هاي اروميه و هامون و نظائر اينها تاثيري در تغيير ديدگاه‌هاي متضاد با طبيعت در آنها گذاشته و منافع زودگذر صنفي و حتي اداري، همه واقيعتها را بر آنها پوشانده است.

دکتر حسين ميرزايي ندوشن

سكوت اجرا و آموزش در برابر تجاوز به پژوهش در نوشهر