هزينه كردن براي مترو سرمايه‌گذاري است
متروي تهران علاوه براين كه از نظر هزينه ساخت يكي از ارزان‌ترين متروهاي جهان به شمار مي‌رود، هر سال موجب صرفه جويي‌هاي بسياري مانند صرفه جويي سالانه 350 ميليون ليتر سوخت مي شود. بنابراين هزينه كردن براي ساخت آن هزينه محسوب نمي‌شود و نوعي سرمايه گذاري است.
به گزارش خبرنگار «شهر» تهران همراه با شهرک‌هاي اقماري، جمعيتي بالغ بر دوازده ميليون نفر را در خود جاي داده است. تردد روزانه بيش از 2ميليون خودرو اين شهر را با معضلات ترافيکي و آلودگي شديد زيست محيطي مواجه ساخته به همين دليل برخورداري اين شهر از خطوط مترو ضرورتي است که در طرح جامع شهري تهران مورد توجه قرار گرفته است.
البته مترو سازي به ويژه در شهر تهران كه زيرساخت‌هاي لازم در آن وجود ندارد و در برخي مناطق با مشكلاتي همچون ريزش شديد آب و برخورد با سنگ هاي بزرگ،قنوات و دربعضي مواقع خاك هاي ريزشي روبرو است، به طورقطع طولاني و هزينه‌بر است.
اما با وجود اين مشكلات بر اساس آمارهاي شركت راه‌آهن شهري تهران و حومه، متروي تهران از نظر هزينه‌هاي ساخت يكي از ارزان‌ترين متروهاي جهان به شمار مي‌رود.
در جهان متروهايي با ظرفيت متروي تهران حداقل با قيمتي در حدود 100 ميليون دلار در هر كيلومتر ساخته شده‌اند، اين در صورتي است كه متروي تهران هم اكنون به صورت متوسط با حدود 35 ميليون دلار در هر كيلومتر ساخته شده است.
آخرين متروي ساخته شده در منطقه، متروي دبي بوده كه مبلغي در حدود 75 ميليون دلار در هر كيلومتر با نصف ظرفيت متروي تهران ساخته شده است.
ركورد شكني در ساخت مترو
از نظر سرعت ساخت نيز در مترو با ركوردهاي قابل توجه‌اي مواجه هستيم. براري مجري خط 2 و 5 مترو در اين باره مي‌گويد: «به عنوان مثال ايستگاه تهرا‌‌نپارس در مدت يك سال و نيم و ايستگاه شهيد باقري در مدت 2 سال به بهره‌برداري رسيد كه با توجه به اينكه ميانگين در ايران بين 2 تا 3 سال است اين عمليات به نوعي ركورد محسوب مي‌شود.»
وي ادامه مي‌دهد: «اگر امكانات و ماشين‌آلات بهتر و بيشتري دراختيارمان بود، مي‌توانستيم ساخت ايستگاهها را در مدت زمان كمتري به پايان برسانيم. البته اين ركورد نيز كمتر از ركوردهاي جهاني نيست.»
فاخته مجري خط 4 متروي تهران نيز در اين باره با تاكيد براين مساله كه درحال حاضر ظرفيت ساخت100كيلومتر تونل حداقل در4 سال و حداكثر در 5 سال وجود دارد مي‌گويد: «در حال حاضر ساخت 7 كيلومتر تونل مترو در طول 2 سال ونيم نيز به نوعي ركورد محسوب مي‌شود.»
مترو تهران سالانه موجب 350 ميليون ليتر صرفه جويي سوخت مي‌شود
بنابراين گزارش هزينه‌هاي بسيار زياد مترو در حالي است كه اين ناوگان حمل‌ونقل عمومي مزاياي بسياري در حوزه صرفه جويي انرژي و كاهش آلودگي هوا و اتلاف وقت دارد.
هاشمي مديرعامل شرکت قطار شهري تهران و حومه در اين باره مي گويد: ميزان صرفه جويي مصرف سوختهاي فسيلي به عنوان اصلي ترين عامل آلودگي هوا به دليل استفاده از مترو در تهران سالانه برابر با 350 ميليون ليتر است.
اين مطلب به خوبي صحبت چمران رييس شوراي اسلامي شهر تهران را تصديق مي‌كند كه مي‌گويد: «هزينه کردن در بخش توسعه حمل و نقل عمومي در واقع هزينه نيست بلکه سرمايه گذاري است که در آينده نتايج آن را مي‌بينيم.»
صرفه‌جويي دغدغه رييس جمهور هم است
از سويي ديگر دكتر احمدي نژاد رييس جمهوري نيز بر اهميت صرفه جويي در كشور تاكيد مي‌كنند. وي روز گذشته 16 آبان در جمع مديران استان تهران گفت: «بايد صرفه‌جويي را از دستگاه‌ها شروع كنيم.»
البته وي در بيان مصداق خود در مورد صرف هزينه‌هاي دستگاه ها و پروژه‌ها، با ناديده‌گرفتن هزينه‌هاي گزاف پروژه‌هايي مانند آزادراه تهران- شمال، به هزينه هاي متروي تهران اشاره مي‌كند و با بيان اين كه از سال 66 تا كنون 5 هزار و 700 ميليارد تومان خرج مترو شده است، مي گويد: « اگر مي‌خواستيم يك جا بهترين سيستم‌ها را در اين زمينه بخريم، ارزان‌تر تمام مي شد و از اين رو بايد در مديريت و هزينه‌ها با برنامه پيش رويم.»البته در اين اظهار نظر3 نكته وجود دارد.
آمار و ارقام اشتباه
رقمي كه به آن اشاره شده برگرفته از گزارشي است كه شهرداري تهران چندي پيش براي دريافت اعتبارات جديد عمراني مترو به هيات دولت برده اما اين رقم را نمي‌توان مرجع اظهارنظر آماري قرار داد چرا كه بخش عمده‌اي از آن با به روز كردن هزينه‌ها و محاسبه دلار 70 توماني به نرخ روز و همچنين اضافه نمودن هزينه‌هاي زمين‌هاي معارض، احداث كارگاه و پروانه‌هاي مجتمع‌هاي ايستگاهي براي خطوط در حال ساخت، محاسبه شده است.
كدام مترو گران است؟
نكته دوم اين كه همانطور كه در ابتداي گزارش ذكر شد متروي تهران از نظر هزينه‌هاي ساخت يكي از ارزان‌ترين متروهاي جهان به شمار مي‌رود.
صرفه‌هاي اقتصادي مترو را فراموش نكنيم
نكته ديگر صرفه‌هاي اقتصادي مترو است كه همانطور اشاره كرديم ، اين ناوگان تنها در حوزه سوخت، سالانه موجب 350 ميليون ليتر صرفه جويي سوخت مي شود. بنابراين به واقع هزينه كردن براي ساخت آن هزينه محسوب نمي‌شود و نوعي سرمايه گذاري است.
البته اي كاش رييس جمهوري همانطور كه در صحبت خود بر پرداخت درآمد حاصل از صرفه جويي هاي دولتي به خود كارمندان دولت تاكيد كرده است، اين ديدگاه خود را در مورد مترو نيز لحاظ كرده و حداقل بخشي از صرفه جويي هاي اقتصادي مترو را نيز به خود آن پرداخت كنند.
مونوريل صادقيه مصداق مناسب‌تر براي هزينه‌هاي گزاف
مساله ديگر در اين رابطه ناديده گرفتن هزينه‌هاي گزاف و بيهوده‌اي است كه در مورد پروژه غير كارشناسي و شكست خورده مونوريل صادقيه تهران انجام گرفت. هزينه‌هايي كه مي‌توانست صرف ساخت مترو شده و به توسعه هرچه سريعتر آن كمك كند.
بنابراين گزارش احداث مونوريل يکي از ايده‌هاي محمود احمدي نژاد شهردار پيشين تهران(1382-1384) براي کاهش ترافيک پايتخت بود.در دوره شهرداري وي اقداماتي از جمله چند ستون بتوني،براي آغاز عملياتي اين ايده انجام شد،اما اين پروژه در دوران شهرداري محمدباقر قاليباف با مصوبه شوراي اسلامي شهر تهران در سال 84 متوقف شد.
كند شدن روند ساخت مترو با بي‌توجهي‌هاي دولت
بنابراين گزارش ، نكته مهم در مورد هزينه‌هاي مترو ، كند شدن روند ساخت مترو به دليل كمبود منايع مالي است كه اين مساله ناشي از پرداخت نشدن سهم كامل دولت از هزينه‌ها مترو و اجرايي نشدن قانون استفاده 2 ميلياردي متروي تهران و كلانشهرها از حساب صندوق ذخيره‌ارزي است.
از آن‌جا که بخش عمده‌اي از هزينه‌هاي احداث مترو به ويژه در بخش تجهيزات بايد از طريق منابع ارزي تامين شود بنابراين با ادامه‌ي اين روند احداث و گسترش خطوط مترو دچار رکود خواهد شد.
به عنوان نمونه، شرکت مترو با توجه به مصوبه ياد شده اقدام به انعقاد قرارداد با شرکت خدمات ريلي گسترش وابسته به سازمان گسترش و نوسازي صنايع ايران جهت خريد 160 دستگاه واگن به مبلغ 160/1 ميليارد ريال كرد که به علت عدم تخصيص ارز از حساب ذخيره ارزي، خريد واگن‌ها به حالت تعليق درآمد و اين مساله براي مترو، خريد مجدد، تغيير قيمت و افزايش بار مالي ايجاد كرد.
البته اين كم كاري دولت از سوي شهردار تهران جبران شده و هم اكنون راه براي ورود قطارهاي جديد به متروي تهران بازشده است.
بنابراين گزارش در حال حاضر متروي تهران با 125 كيلومتر و 75 ايستگاه در حال خدمات‌رساني به شهروندان و بسياري از اهالي شهرهاي مجاور تهران است.