بيش از 60 درصد خانواده بيمار مرگ مغزي شده جواب مثبت نمي‌دهند!

دكتر محمد عقيقي، معاون اجرايي مركز مديريت بيماري‌هاي غيرواگير و خاص وزارت بهداشت در گفت‌وگو با خبرنگار "شهر" در اين باره مي‌گويد: در اين خصوص بايد بصورت جدي اقدام كنيم. در بحث آگاه‌سازي و فرهنگ‌سازي، وزارت بهداشت به تنهايي نمي‌تواند كارايي لازم را داشته باشد و قطعا مي‌طلبد واحدها و بخش‌هاي ديگر همچون رسانه‌ها، ارگانهاي تبليغاتي و صدا و سيما نيز مداخلاتي داشته باشند، چراكه تا زماني كه خانواده‌هاي ما اطمينان حاصل نكنند كه مرگ مغزي يعني همان مرگ قطعي است، سخت رضايت مي‌دهند، بلكه بدليل نداشتن آگاهي به لحاظ فيزيولوژيك و علمي، اين ترديد همچنان به قوت خود باقي است؛ وگرنه روحيه ايثار وجود دارد، چون انتقال مفاهيم و آگاهي و تغيير نگرش و تغيير رفتار يك پروسه طولاني و زمان‌بر است و بايد بيش از پيش كار شود. امروزه هزاران بيمار نيازمند با رنج بسيار در انتظار دريافت عضو پيوندي، روزهاي عمر خود را سپري مي‌كنند و هر روز نيز بر تعداد آنان افزوده مي‌شود و متأسفانه به علت كمبود اعضاي اهدايي، درصد زيادي از اين بيماران در ليست دريافت عضو قرار گرفته‌اند. در اين ميان، اهداء اعضاي بدن افرادي كه دچار مرگ مغزي شده‌اند، با موافقت خانواده آنها مي‌تواند باعث نجات جان بيماران نيازمند پيوند عضو شود، اما گسترش آن نيازمند اطلاع‌رساني دقيق و فرهنگسازي بيشتر است. *مرگ مغزي در علم پزشکي، "مرگ مطلق" است مرگ مغزي عبارتست از قطع تمامي فعاليتهاي مغزي و ساقه مغزي بطور همزمان. فرد مبتلا به مرگ مغزي در واقع شخصي است که به علت آسيب گسترده به مغز قادر به ايجاد ارتباط با محيط پيرامونش نبوده، نمي‌تواند صحبت کند، نمي‌بيند، به تحريکات دردناک پاسخ نمي‌دهد. فرد مبتلا به مرگ مغزي قادر به تنفس خودبخودي هم نيست. اين فرد عليرغم آنکه ضربان قلب دارد، وقتي امواج مغزي وي را ثبت کنيم، هيچ موج قابل ثبتي ندارد. ضربان قلب وي به کمک دستگاه تنفس مصنوعي و اقدامات نگهدارنده ادامه مي‌يابد تا اعضاي اهدايي جهت پيوند در شرايط مطلوب حفظ شوند. مرگ مغزي در علم پزشکي مرگ مطلق است و اين فرد هرگز زنده نخواهد شد. به گفته دكتر عقيقي، معاون اجرايي مركز مديريت بيماري‌هاي غيرواگير و خاص وزارت بهداشت، "بيمار دچار مرگ مغزي شده به لحاظ علمي، تحقيقا ديگر به حيات بازنمي‌گردد و اگر فردي برگشته، به اين خاطر بوده كه در تشخيص اوليه اشتباهي صورت گرفته است. يكي از موضوعات چالش‌برنگيز در خصوص مرگ مغزي همين است. ما ادعا مي‌كنيم كه پروتكل ما در كشور با پروتكل بسياري از كشورها هم ارز است و تشخيص درست مرگ مغزي تيم‌هاي ما حتما مرگ قطعي است." *مزاياي پيوند اعضا و نسوج از جسد پيوند از جسد تنها راه درمان و ادامه حيات بيماران با نارسايي پيشرفته و غيرقابل کنترل قلب و کبد است و در اين ميان، اهداء نسوج مقوله‌اي مهم در بازگرداندن سلامتي بيماران و رهايي از رنج و معلوليت است: قرنيه - استخوان – دريچه‌هاي قلبي - پوست. از سوي ديگر براي نمونه در خصوص پيوند کليه، واقعيت آنست كه اين پيوند از جسد، نياز به اهداء کليه از اهداکنندگان زنده را مي‌کاهد. گزارش‌ها در باره وضعيت پيوند اعضاء حاكي از آنست كه ميزان موفقيت و بقاي پيوند از جسد، هر ساله رو به افزايش است. * بيش از گذشته شاهد نياز به پيوند اعضاء هستيم امروزه يك نياز وسيعي در خصوص پيوند اعضاء و انجام اين قبيل فعاليت‌ها احساس مي‌شود و اين درحاليست كه پيوند اعضاء و نسوج نيازمند دارا بودن بستر سخت‌افزاري، منابع مختلف و نيروي متخصص و درنهايت تأمين داروهاي موردنظر است. به طور كلي نياز به پيوند اعضاء، واقعيتي است كه در محافل پزشكي همه جاي دنيا از آن صحبت مي‌شود و امروزه بدليل تزايد برخي بيماري‌ها كه مي‌تواند به عوارض برگشت‌ناپذير در بعضي ارگان‌ها منجر شود، بيش از گذشته شاهد نياز به پيوند اعضاء هستيم؛ براي مثال با توجه به اين كه ديابت و فشار خون در دنيا در حال افزايش است و در اين رابطه نارسايي كليوي از عوارض اين بيماري‌ها محسوب شود كه در مواجهه با آن، چاره‌اي جز درمان جايگزيني نيست، با وجود اين كه دياليز هم درمان جايگزين تلقي مي‌شود، اما درمان بهتر و موثر‌تر "پيوند" است. *در برخي موارد، "پيوند" عضو بيمار شايد تنها راه ادامه حيات باشد نكته حايزاهميت آن كه در مورد كليه، درمانهاي جايگزين ديگري جز پيوند داريم، اما در خصوص بيماري‌هاي قلبي، ريوي و ... ‌كه نياز به پيوند دارند، نهايتا پيوند آن عضو شايد تنها راه درمان و بالاتر از آن ادامه حيات باشد و به همين دليل با ايجاد امكان پيوند، اين شانس را به بيماراني كه دچار مشكلات جدي هستند، مي‌دهيم كه به حيات خود ادامه دهند. *هنوز تا نقطه ايده‌آل فاصله معني‌داري داريم دكتر عقيقي، معاون اجرايي مركز مديريت بيماري‌هاي غيرواگير و خاص وزارت بهداشت در گفت‌و‌گو با خبرنگار "شهر" با اشاره به بحث آماري اعمال جراحي پيوند مي‌گويد: تا پايان سال 87، تعداد پيوندهاي انجام شده كليه: 25 هزار و 196 اعم از زنده يا پيوند از بيمار مرگ مغزي شده، كبد: 697، قلب 211، پانكراس 51، ريه 34، دريچه قلب 1634، قرنيه 38 هزار و 517 مورد و پيوند استخوان دو هزار و 772 و اين ارقام نشاندهنده اين است كه در بعضي ارگانها، هم بدليل تعدد در بخش‌هاي ارايه كننده خدمت و هم تعداد تيم‌هاي متخصص، مشكل جدي نداريم، اما مسلما در برخي ارگان‌ها مثل كبد، ريه و ... هنوز تا نقطه ايده‌آل فاصله معني‌داري داريم و تلاش مي‌كنيم اقدامات خود مثل تجهيز بيمارستان‌ها، توليد زيرساخت‌هاي لازم و تربيت نيروهاي متخصص را ادامه دهيم. *فرايند فراهم آوري اعضاي پيوندي شامل 5 مرحله است: 1- شناسايي و ارجاع مرگ مغزي: در اين مرحله بيمار در بيمارستان بستري مي‌شود و تمامي اقدامات در جهت حفظ زندگي بيمار بعمل مي‌آيد. پس از ارزيابي‌هاي اوليه، بيمار با احتمال مرگ مغزي به واحدهاي فراهم آوري اعضاي پيوندي اعلام مي‌شود. * بر طبق قانون مصوبه، همه بيمارستانها در سطح کشور موظفند تا موارد مرگ مغزي را بلافاصله به واحدهاي فراهم آوري اعضاي پيوندي اطلاع دهند. *هماهنگ کننده‌ها و تيم تا?ييد مرگ مغزي در محل حاضر مي‌شوند و و ارزيابي بيمار از نظر مرگ مغزي شروع مي‌شود. 2- تا?ييد مرگ مغزي و گرفتن رضايت: در اين مرحله، پس از تاييد مرگ مغزي، هماهنگ کنندگان پيوند با خانواده بيمار در خصوص اهداء عضو صحبت مي‌کنند و در صورت موافقت، تيم جراحي آگاه مي‌شوند. 3- ارزيابي فرد اهداءکننده: فرد اهداءکننده از نظر اکثر بيماري‌هاي بدخيم و يا عفونت‌هاي غيرقابل درمان غربالگيري مي‌شود. 4- مراقبت از عضو پيوندي و شناسايي گيرنده مناسب 5- برداشت و پيوند عضو يا بافت مربوطه: بيمار به اتاق عمل انتقال داده شده و پس از برداشت اعضاي پپوندي و نسوج، فرد اهداءکننده براي مراسم خاکسپاري آماده مي‌شود. * قانون پيوند اعضاي بيماران فوت شده يا بيماراني که مرگ مغزي آنان مسلم شده است ماده واحده - بيمارستانهاي مجهز براي پيوند اعضا پس از کسب اجازه کتبي از وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکي مي‌توانند از اعضاي سالم بيماران فوت شده يا بيماراني که مرگ مغزي آنان بر طبق نظر کارشناسان خبره مسلم باشد، بشرط وصيت بيمار يا موافقت ولي ميت جهت پيوند به بيماراني که ادامه حياتشان به پيوند عضو يا اعضاي قوق بستگي دارد، استفاده كنند. تبصره 1- تشخيص مرگ مغزي توسط کارشناسان خبره در بيمارستانهاي مجهز دانشگاه‌هاي دولتي صورت مي‌گيرد؛ اين کارشناسان با حکم وزير بهداشت، درمان و آموزش پزشکي به مدت 4 سال منصوب مي‌شوند. تبصره 2- اعضاي تيمهاي تشخيص مرگ مغزي نبايد عضويت تيمهاي پيوندکننده را داشته باشند. تبصره 3- پزشکان عضو تيم از جخت جراحات وارده بر ميت مشمول ديه نخواهند شد. * 10 واحد فراهم‌آوري اعضاي پيوندي و 17 تيم تأييد و تشخيص مرگ مغزي در حال حاضر فعال هستند معاون اجرايي مركز مديريت بيماري‌هاي غيرواگير و خاص وزارت بهداشت مي‌گويد: از سال 79 كه ماده واحده پيوند اعضاء در مجلس تصويب و ابلاغ و بدنبال آن، آيين‌نامه اجرايي توسط وزارت بهداشت تدوين و در سال 81 توسط هيأت وزيران مصوب و به موازات آن، مطالعات تطبيقي در سطح وزارتخانه انجام شد، با بررسي الگوهاي موجود در ساير كشورها كه پيش از ما، كار را آغاز كرده بودند، سرانجام به يك مدل عملياتي رسيديم و به دانشگاه علوم‌پزشكي معرفي كرديم و آنجا هم بسته به توانمندي موجود نسبت به فراهم‌آوري اعضاي پيوندي اقدام شد و در حال حاضر 10 واحد فراهم‌آوري اعضاي پيوندي در دانشگاه‌هاي علوم‌پزشكي بهشتي، تهران، اصفهان، مشهد، شيراز، كهگيلويه و بويراحمد، اروميه، شهركرد و كرمان و 17 تيم تأييد و تشخيص مرگ مغزي فعال هستند. به گزارش خبرنگار "شهر"، در اين ميان آنچه بيش از هر چيز حائزاهميت است، گسترش فرهنگ اهداي عضو است، چراكه به اين ترتيب مي‌توان جان عده زيادي از بيماران نيازمند را نجات داد و آنها را به زندگي دوباره اميدوار کرد يا حداقل از درد و رنج بيمار نيازمند کاست. "به زماني فکر مي‌کرد که زندگي دررگهايش جريان داشت، اکنون آخرين نفس‌هايش بي‌حوصله مي‌آمدند و مي‌رفتند، خاطرات فکرش را ورق مي‌زد، جوان بود و پرشور، رعنا و زيبا، او هم مثل او بود، در کنارهم همسايگي مي‌کردند، کودکيشان با هم بود، بزرگترکه شدند قلبهايشان هم همسايه شد!"