حج، بازگشت به خويشتن (5)
حج پالايش وجود در باران رحمت خداوندي است
حج يكي از عبادت‌هاي بزرگ اسلامي است كه علاوه بر ايجاد پيوندي استوار بين بنده و خداوند، مي‌تواند از جهات گوناگوني مبدا اثرات سودمند و ارزنده در اجتماع اسلامي باشد.
به گزارش خبرنگار شهر، «علي‌اكبر توپچي» رييس فرهنگسراي قرآن در يادداشت اختصاصي كه در اختيار اين سايت قرار داد نوشته است: ايام حج ايام عبادت، دعا و بندگي است و حج از بافضيلت‌ترين اعمال است. زائر خانه خدا در اين ايام مهمان است و خداوند ميزباني او را بر عهده دارد. بر سر سفره خداي كريم مهمان هرچه بخواهد به او عطا ميشود همانطور كه امام محمد باقر (ع) مي‌فرمايد: زائر حج و عمره، مهمان خدا است اگر از خدا درخواست كند، به آنان مي‌دهد، اگر او را بخواند، اجابت مي‌نمايد، اگر شفاعت كسي را بكنند، خدا شفاعتشان را مي‌پذيرد، اگر ساكت شوند او سخن‌گفتن را آغاز مي‌كند و به جاي يك درهم (كه در راه خدا داده شده) يك ميليون در هم عوض مي‌گيرند.
حج يكي از عبادت‌هاي بزرگ اسلامي است، عبادت دسته‌جمعي كه هر سال در روزهاي معيني در سرزميني تاريخي و باشكوه انجام مي‌گيرد.
اين نوع عبادت، علاوه بر اينكه پيوند استواري ميان بنده و خدا به وجود مي‌آورد، مي‌تواند از جهات گوناگوني مبدا اثرات سودمند و ارزنده‌اي در اجتماع اسلامي باشد. اما در عين آنكه حج مورد قبول و توصيه اسلام سنتي ابراهيمي است و شريعت مقدس اسلام همان شكل حج را بر مسلمانان تكليف كرده، مناسك اجزا و شرايط و اركان آن را به ما آموخته است.
حج در قالب همين اعمال و هيئات و يا در اشكال و كيفيت‌هاي ديگر از سابقه‌اي بس زياد برخوردار است، سابقه و قدمتي كه امتداد آن به سال‌ها قبل از خلقت آدم، ابوالبشر (ع) مي‌رسد، چنانكه به شهادت روايتي از امام صادق (ع) به سه هزار سال قبل از آدم مي‌رسد.
امام صادق فرمودند: پس از آن كه حج آدم (ع) به پايان رسيد،جبرئيل به او فرمود:« گوارا باد بر تو، اي آدم، بخشوده شدي، من اين خانه را سه‌هزار سال قبل از تو طواف كردم.»
بنابراين، اولين حاجي از اهل آسمان، جبرئيل بوده كه سه هزار سال قبل از آدم حج گزارده است و هزار سال پس از جبرئيل، ديگر ملائك حج گزارده‌اند.
اين عبادت اسلامي همچون ساير عبادات اسلامي داراي حكمت‌هاي سودمندي است كه سود آن عايد فرد و جامعه مي‌گردد، مهم‌ترين و سودمندترين حكمت حج اظهار عبوديت و بندگي به پيشگاه خداوند متعال است كه اين امر در تمام اعمال حج نظير احرام و طواف و سعي و قرباني، مشهود و مشخص است.
علاوه بر اين، منافع روحي و رواني و اخلاقي بسياري به شخص حاجي و به جامعه اسلامي مي‌رسد از جمله اينكه شخص با احرام و قطع وابستگي خود از تعلقات مادي و دنيوي، از تمام قيود و وابستگي هاي خسران‌آور رها گشته و آماده عروج و پرواز در فضاهاي معنوي و عرفاني ميشود.
مسلمانان از اقصي نقاط كشورهاي اسلامي و غير اسلامي در ايام مشخص در كنگره عظيم حج جمع مي‌شوند و با اتحاد و همفكري راه حل مشكلات مسلمانان جهان را بررسي كرده و در رفع مشكلات از نيروي عظيم مسلمانان كمك مي‌گيرند و اتحاد اسلامي را بين همه مسلمانان جهان برقرار مي‌سازند.
حج در مقايسه با برنامه‌هاي تربيتي ديگر مانند نماز و روزه، دو قيد زمان و مكان به همراه دارد به بيان ديگر در هر روز و هر ماه و در هر مكان و سرزميني نمي‌توان اعمال حج را به جاي آورد و حاجي شد.
در برنامه تربيتي و تهذيبي حج، پيوند تاريخ و جغرافياي هستي را شاهديم. به همين دليل حج همانند روزه به جاي يك ماه بايد در چند روز خاص و زمان‌هاي تعيين شده انجام پذيرد.
حج متفاوت از نماز و روزه فقط در مناطقي مشخص در سرزميني مقدس در ميعادگاه توحيد و در حريم امن و آرامشگاه تاريخ انجام مي‌گيرد.
حج تطهير وجود در اقيانوس هستي است، شرك‌ستيزي و وحدت‌جويي است، پالايش وجود و شست‌وشوي جان و روان در باران رحمت خداوندي است.
حج گسستن همه زنجيرهاي وابستگي، رها شدن از انانيت‌ها و تشخيص‌ها و تمرين و تجربه زندگي توحيدي است.
در نظام الهي هر كس كه امكان حضور در همايش عظيم حج را داشته باشد و بتواند از عهده انجام برنامه‌ها و هزينه‌هاي آن در نهايت سادگي برآيد، مكلف به عزيمت به خانه امن و هجرت از خويشتن خويش به سوي خالق منان است.
پيامبر (ص) به دستور خداوند در فراخواني مسلمانان را به اداي اين وديعه الهي و شناخت فرايض آن دعوت مي‌كرد و بارها در فرمايش‌هاي خود ارزش و فضيلت حج را بازگو مي‌كرد.
از رسول خدا (ص) پرسيدند: كدام يك از كارها با فضيلت‌تر است؟ حضرت فرمود: ايمان به خدا و پيامبرش، پرسيدند: پس از آن چه؟ فرمود جهاد در راه خدا. گفتند: پس از آن چه؟ فرمود: حج پذيرفته شده.
هشام بن حكم مي‌گويد: از امام صادق (ع) پرسيدم: چرا خداوند مردم را به انجام حج و طواف خانه خود فرمان داده است؟ فرمود: خداود انسان‌ها را آفريد و آنان را به انجام حج دستور داد كه اطاعت دين و مصالح دنياي آنا را در بردارد، در موسم حج مسلمانان از مشرق و مغرب گرد هم جمع مي‌شوند تا با يكديگر آشنا گردند و براي هر ملتي از تجارت‌ها و فرآورده‌هاي اقتصادي ملت‌هاي ديگر استفاده كند و بخاطر اينكه مسافران و حمل و نقل كنندگان در اين سفر با كرايه دادن وسيله‌هاي نقليه خود بهره ببرند، و براي اينكه با آثار و اخبار پيغمبر آشنا شوند و اين آثار همچنان زنده بماند و به دست فراموشي سپرده نشود و اگر بنا باشد هر ملتي فقط در باره محيط خود سخن بگويند هلاك مي‌شوند و شهرها ويران ميشود و استفاده‌ها و منافع تجارتي از بين مي‌رود و اخبار و آثار پيغمبر نابود ميشود، اين است فلسفه حج.
امام علي (ع) در رابطه با فلسفه حج مي‌فرمايند: آيا مشاهده نمي‌كنيد كه همانا خداوند سبحان، انسان‌هاي پيشين، از آدم تا آيندگان اين جهان را با سنگ‌هايي در مكه آزمايش كرد كه نه زيان مي‌رسانند و نه نفعي دارند، نه مي‌بينيد و نه مي‌شنوند، اين سنگ‌ها را خانه محترم خود قرار داده و آن را عامل پايداري مردم گردانيد.
سپس كعبه را در سنگلاخ‌ترين مكان‌ها، بي‌گياه‌ترين زمين‌ها و كمتين دره‌ها، در ميان كوه‌هاي خشن، سنگ‌ريزه‌هاي فراوان و چشمه‌هاي كم‌آب و آبادي‌هاي از هم دور قرار داد كه نه شتر، اسب و گاو و گوسفند، هيچكدام در آن سرزمين رفاه ندارند.
سپس آدم و فرزندانش را فرمان داد كه به سوي كعبه بازگردند تا مردم با عشق قلب‌ها به سرعت از ميان فلات و دشت‌هاي دور و از درون شهرها، روستاها، دره‌هاي عميق و جزاير از هم پراكنده درياها به مكه روي مي‌آورند شانه‌هاي خود را بجنبانند گرداگرد كعبه لااله الا الله بر زبان جاري مي‌سازند و اطراف خانه طواف كنند و با موهاي آشفته، بدن‌هاي پرگرد و غبار در حركت باشند، لباس‌هاي خود را كه نشانه شخصيت هر فرد است درآورند و با اصلاح كردن موهاي سرقيافه خود را تغيير دهند كه آزموني بزرگ و امتحاني سخت و آزمايشي آشكار است براي پاكسازي و خالص شدن كه خداوند آن را سبب رحمت و رسيدن به بهشت قرار داد .
اگر خداوند خانه محترمش و مكان‌هاي انجام مراسم حج را در ميان باغ‌ها و نهرها و سرزمين‌هاي سبز و هموار و پردرخت و ميوه، مناطقي آباد و داراي خانه‌ها و كاخ‌هاي بسيار و آبادي‌هاي به هم پيوسته در ميان گندمزارها و باغ‌هاي خرم و پرگل و گياه، داراي منازلي زيبا و پرآب در وسط باغستاني شادي‌آفرين و جاده‌هاي آباد قرار مي‌‌داد به همان اندازه كه آزمايشي ساده بود پاداش نيز سبك‌تر مي‌شد، اگر پايه‌ها و بنيان كعبه و سنگ‌هايي كه در ساختمان آن به كار رفته از زمرد سبز و ياقوت سرخ و داراي نور و روشنايي بود دل‌ها ديرتر به شك و ترديد مي‌افتادند و شيطان بر قلب‌ها كمتر اثر مي‌گذاشت و وسوسه‌هاي پنهاني او در مردم كارگر نبود.
در صورتي كه خداوند بندگان خود را با انواع سختي‌ها مي‌آزمايد و با مشكلات زياد به عبادت مي‌خواند و به اقسام گرفتاري‌ها مبتلا مي‌سازد تا كبر و خودپسندي را از دل‌هايشان خارج كند و به جاي آن فروتني آورد و درهاي فضل و رحمتش را به رويشان بگشايد و مسايل عفو و بخشش را به آساني در اختيارشان گذارد.
رفتار كسي كه حاجي ميشود به گونه‌اي است كه گويا تولدي دوباره يافته و قلبش براي خدا مي‌تپد و بس، جز به حق نمي‌گويد جز به حق نمي‌جويد و جز به صراط حق گام نمي‌گذارد و همه مردم از كوچك و بزرگ و زن و مرد انتظار دارند و دوست مي‌دارند كه همه ارزش‌هاي والاي قرآني و الگوي متعالي شخصيت اسلامي را در منش و رفتارهاي فردي و اجتماعي وي مشاهده و تجربه كنند.
و حاجي يعني مظهر مقاومت در برابر طوفان سركش نفس، تفسير درستي و صداقت تجسم گذشت و ايثار، تبلور محبت و منطق و تجلي صفا و مروت.