با محسن چيني فروشان در کتابخانه شخصي آيت ا.. خامنه‌اي
رهبر انقلاب: انتقال انديشه‌ها توسط رمان صورت مي‌گيرد
به مناسبت روز «کتاب و کتابخواني» گفت‌وگويي خواندني با محسن چيني‌فروشان درخصوص ديدگاه مقام معظم رهبري درباره كتاب و كتابخواني از سوي پايگاه اطلاع‌رساني دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آيت‌الله خامنه‌اي،منتشر شد.
پايگاه اطلاع‌رساني دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آيت‌الله خامنه‌اي، به مناسبت روز «کتاب و کتابخواني» گفت‌وگويي خواندني با محسن چيني‌فروشان درباره ديدگاه مقام معظم رهبري درباره كتاب و كتابخواني منتشر كرده است. چيني‌فروشان يکي از فعالان پيشکسوت عرصه فرهنگ کشور است که سابقه 10 سال مديريت در کانون پرورش فکري کودکان و نوجوانان را در کارنامه دارد. مراودات و خاطرات او با آيت‌الله خامنه‌اي بنا بر اقتضائات کاري در حوزه‌هاي فرهنگي از جمله کتاب صورت گرفته است. چيني‌فروشان از گشت و گذار خود در کتابخانه شخصي رهبر انقلاب مي‌گويد.
سابقه ديرينه در مطالعه
خاطراتي که در ذهن من نقش بسته، بيشتر از جلسات نسبتا صميمانه و خصوصي‌تري است که بنا بر اقتضائات و برنامه‌هاي کاري وجود داشته است. در اين شکي نيست که رهبر انقلاب نسبت به بحث کتاب به عنوان يکي از بهترين بسترهاي فرهنگي و انتقال فرهنگ و ارتقاي فرهنگ تاکيد دارند. نظرات ايشان نسبت به کتاب‌هاي منتشر شده يا توصيه‌هايي که به وزراي ارشاد در دوره‌هاي مختلف درباره کتاب کرده‌اند، مؤيد اين مطلب است. اما درباره رابطه رهبر انقلاب با کتاب و کتابخواني بايد گفت که ايشان سابقه ديرينه‌اي با کتاب و مطالعه دارند و جالب اين است که در اغلب حوزه‌هاي مختلف نيز کتاب مطالعه کرده‌اند. البته در اين رابطه خاطرات بنده بيشتر مربوط به حوزه فرهنگ عمومي است. ايشان به رمان خيلي علاقه دارند و رمان مي‌خوانند؛ بويژه رمان‌هايي که به‌روز منتشر مي‌شود و همين پي‌گرفتن آخرين کتاب‌هاي منتشرشده در دنيا جالب است.
توصيه پس از ترور
يادم مي‌آيد بعد از ترور که ايشان در بيمارستان بستري بودند، با جمعي تحت عنوان «انجمن هنرمندان مسلمان» به عيادت ايشان رفتيم. حدود 12-10 نفر بوديم که در آن جمع شهيد مرتضي آويني و آقاي سيدمهدي شجاعي هم بودند. صحبت‌هاي متعددي شد. ايشان خيلي تاکيد کردند به نويسندگان- چون نويسنده‌ها هم در جمع بودند- که شما در صورتي مي‌توانيد کتاب بنويسيد و کتاب بخوانيد که با کتاب آشنا باشيد و رمان‌هاي مختلف را خوانده باشيد. اگر رمان نخوانده باشيد، نمي‌توانيد رمان خوب بنويسيد. نکته ديگري که اشاره کردند اين بود که انتقال انديشه‌ها توسط رمان صورت مي‌گيرد. يعني رمان يک ابزار خوبي است که تنها براي سرگرمي نيست. تاکيد ايشان اين بود که رمان يک ابزار خوبي است براي انتقال انديشه‌ها. مثلا ايشان سوال کردند که کداميک از شما کتاب «دل سگ» را خوانده‌ايد؟ و جالب است که در آن جمع 15- 10 نفري که همه نويسنده بودند، کسي يادش نبود و ابراز نکرد که من خوانده‌ام و بعد خود ايشان ادامه دادند که اين کتاب «دل سگ» براي ميخائيل بولگاکوف است که در واقع زماني که حکومت کمونيستي شوروي مسلط مي‌شود، او اين کتاب را مي‌نويسد؛کتابي است منتقدانه نسبت به آن سيستم و نظام حکومتي. تا مدت‌ها هم اجازه انتشار نداشته و بعدها که شرايط فرق کرده، اين کتاب هم منتشر شده. توصيه مي‌کردند که برويد و اين کتاب را بخوانيد. به هر حال اين يک شاهد مثال بود براي اينکه يک رمان چطور مي‌تواند انديشه‌ها را منتقل کند.
هنوز کتابي در سطح جهاني نداريم
يادم هست حدود سال‌هاي 62 و 63 بود که با جمعي خدمت ايشان بوديم. صحبت کتاب‌هاي انقلاب شد و اينکه ما درباره انقلاب، بايد رمان درجه يک داشته باشيم و من فکر کنم هنوز ايشان به آن ايده‌آل خودشان نرسيده‌اند. هنوز نداريم رماني که راجع به اصل انقلاب، قبل از انقلاب و بعد از انقلاب باشد. يک تعبيري ايشان داشتند و مي‌گفتند که ما هنوز کتاب درباره انقلاب که جهاني بشود، نداريم. بعد گفتند که جهاني شدن معني‌اش اين است که اين کتاب دست به دست بگردد. ناشرها در دنيا دنبالش بگردند، ترجمه کنند و در دنيا به زبان‌هاي زنده دنيا ترجمه بشود. نه اينکه ما ترجمه کنيم، خود آنها دنبالش بگردند. مثالي مي‌زدند و مي‌گفتند که شما کتاب «دن آرام» شولوخف را بينيد که چقدر جهاني شده؟ همه اين «دن آرام» را خوانده‌اند با اينکه 3-2 جلد است.مضمون حرف آقا اين بود که وقتي کتاب را مي‌خوانيد، چقدر لذت مي‌بريد و چقدر حس مثبتي نسبت به اين کتاب پيدا مي‌کنيد و باز تاکيد مي‌کردند که اين کتاب را بخوانيد و ما در اين تراز و در اين سطح، کتابي که جهاني بشود، نداريم. ايشان حتي در سال‌هاي اخير نيز اين مطالبه را تکرار کرده‌اند که باز در اين سطح، کتابي درباره انقلاب نداريم. نه فقط راجع به انقلاب، حتي درباره ائمه معصومين(ع) نيز اين نقص هست. راجع به شخصيت حضرت پيامبر(ص) ايشان گفتند که ما هنوز فيلم خوبي راجع به اين شخصيت بزرگوار نداريم. ما فقط يک فيلم خوب داريم که براي مصطفي عقاد است؛ آن هم فيلم خوبي است به اندازه خودش و در آن فرهنگ و شرايط. هنوز مثلا ما به عنوان انقلاب اسلامي نتوانسته‌ايم يک فيلم بسازيم که بتواند شخصيت آن بزرگوار را نشان بدهد. به هر حال افق ديد ايشان بلند است. 4-3 سال پيش در جلسه‌اي مي‌گفتند که امروز کتاب‌هاي مختصر و کوچک خوانندگان حرفه‌اي را اقناع نمي‌کند. بايد يک رمان مثلا 500-400 صفحه‌اي باشد که خواننده اقناع بشود ولي اين کتاب‌هايي که حالا بعضي‌هايش هم خوب است، در واقع نمي‌تواند نقش جهاني شدن را ايفا کند.
شعر و رمان
درباره بخش ادبيات کتابخانه ايشان، شعرش خيلي جلب توجه مي‌کند. البته بخشي از کتاب‌هاي شعر را شعرا به مناسبت‌هاي مختلف هديه داده‌اند. بعضي هم طبق آنچه من ديدم، معلوم بود مربوط به خود ايشان است و بعضي‌هايش را خودشان در جواني خريده‌اند. خلاصه شعرش خيلي غني است اما در بخش شعر، انواع و اقسام غزليات حافظ و حافظ‌شناسي خيلي برجسته است. البته به آنها مراجعه مي‌کنند و اينطور نبوده که مثلا همان‌طور نو مانده باشد و کتابخانه‌اي باشد. در بعضي از آنها يادداشت بود و بعضي‌هايش هم مثلاً معلوم بود که محل مراجعه است. کتاب‌هاي رمان ايشان که اغلب معروف هستند و از نويسندگان مختلف و معروف در کتابخانه هست. مثلا کتاب‌هاي نويسندگان روس مثل چخوف، نويسندگان عرب و رمان‌هاي مختلفي از نويسنده‌هاي فرانسوي مثل بالزاک و رومن رولان. بايد بگويم که آقا خيلي به عنوان زندگينامه‌نويس روي رومن رولان تاکيد مي‌کنند. در جلسه‌اي مي‌گفتند که ما کسي مثل رولان نداشته‌ايم که بيايد زندگينامه بزرگان انقلاب را بنويسد و ما چنين کتاب‌هايي را لازم داريم که اين يک تخصص است و بايد بعضي‌ها بروند دنبالش و ياد بگيرند و کمبودش احساس مي‌شود. من خودم نشنيدم ولي خبر دارم که کتاب ديگري که در همين زمينه به نام «سور بز» منتشر شد، ايشان آن را خواندند و حتي از لحاظ تکنيکي راجع به آن نظر دادند که اين کار قوي نيست. اين روزآمد بودن ايشان خيلي قوي است. خلاصه رمان‌هاي فراواني ايشان دارند از نويسندگان مختلف؛ حالا نويسندگاني که به‌اصطلاح به عنوان بچه‌مسلمان شناخته مي‌شوند يا نويسندگاني که خيلي هم مذهبي نبودند.
عمق فکري نوجوان را بيشتر کنيد
يک بخش هم کتاب‌هاي فلسفي بود. حالا که بحث فلسفه پيش آمد، بگويم که در مجلسي ايشان راجع به فلسفه و تعليم آن به نوجوانان مي‌گفتند که يکي از مشکلاتي که ما داريم، اين است که چون بچه‌هاي ما عمق فکرشان کم است، خيلي زود تحت تاثير حوادث و هيجانات و فضاهايي قرار مي‌گيرند که در کشور اتفاق مي‌افتد. ما بايد روي عمق فکري و تعمق بيشتر بچه‌ها کار کنيم. لذا آموزش فلسفه براي نوجوانان خيلي لازم است. ايشان حتي تاکيد مي‌کردند که در کانون، شما راجع به اين قضيه يک مقداري کار کنيد. مثالي که مي‌زدند، مي‌گفتند يک مجموعه کتاب‌هايي حزب توده منتشر کرده به نام آموزش فلسفه که فلسفه ديالکتيک را براي نوجوانان به زبان ساده بيان مي‌کند. نوجوان اگر مي‌خواست بداند مارکسيسم يعني چه و مکتب مارکس چه هست، اين را مي‌خواند و کلي اطلاعات پيدا مي‌کرد. مثال‌هاي ديگري از جاهاي ديگر در زمينه آموزش فلسفه به نوجوانان زدند. مي‌گفتند که ما درباره فلسفه اسلامي کاري نکرديم و شما در کانون و جاهاي ديگر شروع کنيد راجع به فلسفه اسلامي کار کنيد. اين مطالبه منجر به اين شد که در کانون گروه جديدي تشکيل شده و مجموعه فعاليت‌هايي تحت عنوان «گام به گام تا انديشه» را شروع کرده‌اند. البته الان در مراکز کانون در حال آموزش است و کلاس‌هايش برگزار مي‌شود و به‌تدريج کتاب‌هايش نيز آماده مي‌شود؛ يعني اين برنامه هم کتاب دارد و هم برنامه آموزشي.
حکيم ابوالقاسم فردوسي
يک نکته‌اي هم درباره حکيم ابوالقاسم فردوسي بگويم. در يکي از جلسات فردي سوال کرد که نظر شما راجع به فردوسي چيست؟ مي‌دانيد که راجع به فردوسي نظرات متفاوت است؛ بعضي‌ها مخالف و بعضي موافقند. ايشان تعبيرشان اين بود که همين که اسمشان حکيم ابوالقاسم فردوسي بوده، معلوم است که ايشان اهل حکمت بوده و کسي که اهل حکمت باشد، جز حکمت نمي‌گويد و شاهنامه که تاريخ است، پر از حکمت است. در واقع ايشان يک‌جور مراجعه به شاهنامه را به عنوان آشنا شدن و استفاده از انديشه‌هاي فردوسي تاييد مي‌کردند.