کيانيان: من برهوت جهاني را به تصوير کشيده‌ام
رضا کيانيان در نشست خبري نمايشگاه مفهومي «قار سوم: اتفاق مي‌افتد» نمايشگاهش را القا کننده برهوتي جهاني دانست و بر توجه به جزئيات در آثارش تاکيد کرد.
به گزارش خبرنگار شهر، کيانيان در اين نشست که عصر ديروز شنبه 13 آذر در گالري ماه مهر برگزار شد،در پاسخ به سوال خبرنگار شهر مبني بر جهان‌بيني‌اش در خلق اثر هنري گفت: شرايط حاضر گذراست؛ اما يک چيز عميق‌تري در جهان وجود دارد و آن برهوت جهاني است و اين‌که سکوتي در جهان هست که من از آن حرف مي‌زنم. مهم اين است که شما چه مفهومي از اين نمايشگاه بگيريد. مهم اين است که وقتي شما وارد اين فضا مي‌شويد، بلافاصله ذهن شما از بيرون کنده شود و حس متفاوتي داشته باشيد و اگر اين اتفاق بيفتد من توانسته‌ام کارم را انجام دهم.
وي ادامه داد: از طرف ديگر آن‌چه در نمايشگاه‌‌هاي قبلي‌ام و در نوشتنم برايم بسيار اهميت دارد جزئيات است. من از حرف کلي بدم ميايد؛ زيرا قرن‌هاست که گفته مي‌شود و هيچ اتفاقي نمي‌افتد. حرف‌هايي مثل اين‌که خوبي، خوب است يا بدي، بد است. هرکدام از اين‌ها زماني معنا مي‌يابد که به زندگي روزمره ما ترجمه شود؛ يعني وقتي درباره هرکدام از مسائل کلي حرف مي‌زنيم ترجمه‌اش کنيم به زندگي يک آدم ايراني که در شهر زندگي مي‌کند و بسياري جزئيات ديگر.
توجه به جزييات
کيانيان افزود: من به جزئيات علاقه‌مندم زيرا فکر مي‌کنم زندگي و تفکر را جزئيات مي‌سازند. ما بسياري از اوقات جزئيات را نمي‌بينيم و من مي‌خواهم جزئيات را به شما نشان دهم. در ذات تمام کارهاي من اين هست که به مخاطب مي‌گويم به جزئيات توجه کن، خودت را ببين، جهان را و انسان را ببين. در چنين مواقعي ما جزئيات را مي‌بينيم و از آن‌ها به کلياتي مي‌رسيم. وقتي از جزئيات به کليات مي‌رسيم زندگي بسيار متفاوت از وقتي است که از کليات به جزئيات مي‌رسيم.
وي سپس در پاسخ به اين سوال که آيا هدفش از خلق اثر هنري نشان دادن جزئيات به مخاطب است به خبرنگار شهر گفت: هدف هيچ هنرمندي يک مسئله اجتماعي يا فلسفي نيست. خلق هنري به خودي خود به اندازه کافي ارزش دارد و لازم نيست چيز ديگري را به آن بچسبانيم. اين نگاه نگاه مخربي است که آقاي استالين و اطرافيانش آن‌را تئوريزه کردند که هنر براي يک چيز ديگري باشد. هنر براي چيزي نيست. هنر هنر است و خلاقيت هنري خلاقيت هنري است و هنرمند نيز خلاق است. مثل شعر که نبايد معني شود و شعر بودن آن است که لذت‌بخش است.
کيانيان همچنين در اين نشست مطبوعاتي با ابراز خرسندي از اطلاع‌رساني مناسب اين نمايشگاه و تشکر از مديران گالري ماه مهر گفت: در روند شکل‌گيري اين نمايشگاه سه همکار داشتم که اگر حضور نداشتند نمايشگاه به اين شکل اداره نمي‌شد. خانم فراهاني که کارهاي فتوشاپ نمايشگاه را انجام دادند، آقاي فاتک موسوي که کار چيدمان نمايشگاه را انجام دادند و ماني بيات که کار موسيقي آمبيانس آن را بر عهده داشتند.
توجه به باورهاي مردمي
وي در ادامه در پاسخ به چرايي انتخاب کلاغ براي موضوع عکس‌ها گفت: من کلاغ را دوست دارم، شما هيچ عکاسي را پيدا نمي‌کنيد که از کلاغ عکس نگرفته باشد يا حداقل يک آلبوم از کلاغ نداشته باشد. کلاغ هم حجم جالبي به لحاظ زيبايي‌شناسانه دارد و حرکتش در فضا جذاب است و هم اين‌که من آدمي هستم که راز و اسطوره را بسيار دوست دارم و پشت کلاغ اسطوره و راز بسياري هست.
اين عکاس و بازيگر اضافه کرد: اسطوره‌هاي کلاغ در آسيا، اروپا، آفريقا و امريکا، همه يک شکل است. با توجه به اين‌که در آن زمان انسان‌ها به اين اندازه با هم در ارتباط نبودند، اين براي من بسيار جالب است و اين رازي که پشت آن هست براي من جذاب و زيباست. ضمنا به اين نکته توجه کنيد که چقدر قصه عجيب و غريب درباره کلاغ هست. مثل اين که 400 سال عمرش است. در‌حالي‌که کلاغ هيچ‌وقت 400 سال عمر نمي‌کند و پيرترين کلاغ که در يک لابراتوار در امريکا نگهداري مي‌شود 24 سال عمر دارد، و همچنين داستان‌هاي ديگري که درباره کلاغ هست. مثلا مردم باورهاي عجيبي درباره کلاغ دارند و به آن‌ها معتقدند. خود من نيز اين باورها را دوست دارم و همچنين دوست دارم که به همان شکل اتفاق بيفتند. براي اين نمايشگاه نيز من از اين باور مردمي استفاده کرده‌ام که اگر کلاغي به تو نگاه کند و سه بار قار بزند براي تو اتفاقي مي‌افتد که لزوما هم بد نيست.
در ادامه اين نشست کيانيان در پاسخ به اين سوال که آيا گريزي که به ادبيات و عکاسي داشته‌ايد لازمه غني‌تر شدن شما در عرصه بازيگري است يا مي‌خواهيد به عنوان هنرمند خود را پرورش دهيد؛ گفت: من هشت کتاب در بازار دارم و معلوم است که ديگر به ادبيات گريز نزده‌ام. همچنين سه نمايشگاه انفرادي و پنج نمايشگاه جمعي در حوزه تجسمي داشته‌ام و اسم اين نيز گريز نيست.
مسايل را با هم قاطي نكنيم
وي ادامه داد: وقتي من وارد سينما شدم هم همه مي‌گفتند تو بازيگر تئاتري و چرا وارد سينما شده‌اي و شروع مي‌کردند به مقايسه بازي من در سينما و تئاتر. مقايسه کردن در زندگي هرگز براي من خوشايند نبوده است. مقايسه کار درستي نيست و هميشه بايد يک پديده را با خودش بسنجيد. بهتر است کار تجسمي مرا در حوزه تجسمي بررسي کنيد. مقايسه و ربط دادن بازيگري من به نمايشگاه عکسم مثل نبايد مثل مخلوط کردن آب و روغن کار بيهوده‌اي است.
کيانيان سپس درباره نحوه شکل‌گيري چيدمان نمايشگاه «قار سوم» در پاسخ به سوال خبرنگار ديگر گفت: نمايشگاه انفرادي قبلي من در حوزه هنرهاي زيبا مي‌گنجيد و کشف زيبايي‌ها بود. من در آن نمايشگاه چهار سال از پوست درخت‌ها عکس گرفته بودم تا به جايي رسيدم که توانستم در آن چيزي را به شما نشان دهم که خيلي ساده و پيش پا افتاده است و بارها آن را ديده‌ايد؛ ولي به آن نگاه نکرده‌ايد. من آن را مي‌چينم و در فرم و فضايي قرار مي‌دهم که شما آن را مي‌بينيد. اما دوست داشتم نمايشگاه انفرادي بعدي‌ام نمايشگاهي مفهومي باشد و وقتي آن‌را برگزار مي‌کنم حتما يک چيدمان داشته باشد.
وي ادامه داد: براي چيدمان اين نمايشگاه فکر و مشاوره کردم و خودم به نتيجه‌اي نرسيدم. تا اين‌که دکتر سميع‌آذر، فاتک موسوي را به من معرفي کرد. من عکس‌هايم را به ايشان نشان دادم و کارهاي قبلي ايشان را هم ديدم و احساس نزديکي زيادي به نگاهي که ايشان به فضا دارد کردم، و ايشان نيز با عکس‌ها ارتباط خوبي برقرار کردند. آقاي موسوي ايده سنگ نمک را به من پيشنهاد کرد و يک بار هم آن‌را در کارگاهم برايم اجرا کرد و من کاملا با آن موافق بودم.
موسوي: كار گروهي ما متاثر از سينما بود
موسوي درباره چيدمانش توضيح داد: من فکر مي‌کنم بهترين دستاورد آقاي کيانيان از سينما به حوزه تجسمي، کار گروهي انجام دادن است. من فکر نمي‌کنم در حوزه تجسمي چنين همکاري‌هايي به‌راحتي صورت بگيرد. اين تفکر که کسي نمايشگاهي داشته باشد و بعد براي چيدمان آن از کسي که قبلا اين کار را انجام داده و همچنين از يک موزيسين بخواهد که با او همکاري کنند، جزء نوادر است و همين حس گروهي کار کردن و اجازه دادن به افراد مختلف که در اين حوزه کار کرده‌اند، تحت تاثير سينماست. اين روحيه بالايي است و ما حصل آن هم فکر مي‌کنم يک کار خوب از کار درآمد.
وي افزود: ايشان حتي در کار من دخالت هم نکردند. روزي که عکس‌ها را به من نشان دادند، از يک فضاي خلاء و يک برهوت حرف زدند و من نيز دقيقا از عکس‌ها همين حس را داشتم. من از نمک براي اين‌که نمک بود استفاده نکردم. کاربرد نمک در اين چيدمان دو دليل عمده دارد. يکي اين‌که سنگ نمک ماندگاري بالايي دارد و مهم است که يک اينستاليشن در روز اول و آخر نمايشگاه شکل خود را حفظ کند.
موسوي ادامه داد: دليل دوم برهوتي بود که از اين سفيدي به آن مي‌رسيديم. آقاي کيانيان در موسيقي هم يک فضاي خشک مي‌خواست و سعي کردم براي اين خشکي سرد کردن فضا استفاده کنم. براي شوک داشتن فضا نيز از ايده خالي شدن زير پاي مخاطب به وسيله کارگذاشتن ابرهايي در کف گالري در زير نمک‌ها استفاده کردم و ديوارها را نيز سفيد کرديم؛ زيرا من خواستم که چيدمان به گونه‌اي باشد که فضا کلي ديده شود و قرار نبود کار من يا کار موسيقي اين نمايشگاه جداگانه ديده شوند بلکه کليت کار مهم بود.
حذف زمينه برايم مهمتر از كلاغ‌ها بوده‌است
سپس کيانيان توضيح داد: دوست داشتم که برهوت در اين کار احساس شود و اين اينستاليشن کمک کرد اين برهوت اتفاق بيفتد. درباره کارهاي فتوشاپ نيز بايد بدانيد که يک کار ساده تکنيکال نيست. اگر نگاه خانم فراهاني نبود اين عکس‌ها چيزي که هست نمي‌شد. من به کار گروهي معتقدم و فکر نمي‌کنم که يک نفر همه چيز است. بايد در يک تبادل نظر به يک مفهوم برسيم و درست است، من اين را از تئاتر با خود آورده‌ام و به آن افتخار مي‌کنم. گروه‌هاي تجسمي‌اي که در اروپا در اواخر قرن 19 و اوايل قرن 20 شکل گرفتند و جنبش‌هاي هنري را به وجود آوردند نيز همين‌طور به وجود آمدند.
کيانيان در پاسخ به يوالي ديگر درباره حذف زمينه عکس‌ها و تغييرات اعمال شده روي آن‌ها توضيح داد: من روي کلاغ‌ها هيچ افکتي را کار نکرده‌ام و تنها افکت همان حذف زمينه بوده است. من همه اين عکس‌ها را در غروب و در وقت طلايي گرفته‌ام. يعني هر روز سر يک ساعت در قشم از کلاغ‌هاي مهاجري که آن‌جا بودند عکس مي‌گرفتم. علتش اين بود که اين اتفاقي که در عکس‌ها مي‌بيند فقط در آن نور به وجود مي‌آيد و با سرعت پايين بود که اين اتفاق مي‌افتاد. من نمي‌خواستم خود کلاغ را ثبت کنم. حذف زمينه‌ها کار بسيار سختي بود؛ زيرا همه اين‌ها طيفي از سياه و خاکستري‌اند و وقتي زمينه حذف مي‌شد خاکستري اطراف کلاغ‌ها هم حذف مي‌شد و اين که چطور به خود کلاغ‌ها ضربه‌اي نخورد يکي از کارهاي مهم خانم فراهاني بود.
وي در ادامه توضيحاتش گفت: نکته ديگر اين‌که من اصلا نمي‌خواستم کلاغ‌شناسي کنم و کلاغ نشان دهم. در دوران معاصر هر عکسي را که در جهان بخواهيد، هزاران نمونه از آن‌را مي‌توانيد ببينيد و در واقع امروز عکس گرفتن از يک نظر بسيار کار مشکلي است. زيرا بايد عکسي بگيريد که حداقل کس ديگري آن‌را نگرفته باشد و نکته هم در همين است که چطور ممکن است شما عکسي از يک شيء بگيريد که کسي تا به حال مثل آن عکس نگرفته باشد. يکي از کارهاي من در اين‌جا همين است. ديگر اين‌که مي‌خواستم لحظاتي را ثبت کنم و آن‌ها را به يک گرافيکي در عکس‌هايم برسانم. با آن عکاسي و گرافيکي که به وجود مي‌آيد درواقع شما يک مفهومي در ذهنتان شکل مي‌گيرد. براي شکل گرفتن آن مفهوم است که من از فاتک موسوي و ماني بيات کمک مي‌گيرم تا در آن چيدمان اين مفهوم گسترده‌تر شود و براي همين اين يک نمايشگاه مفهومي است.
فوكوس بودن عكس يك ارزش نيست
وي افزود: فرم‌هايي که کلاغ‌ها در اين عکس‌ها به وجود آورده‌اند فرم‌هاي بديعي هستند و نکته ديگر اين است که در آن نور و با آن سرعت که من عکاسي کردم قالبا عکس‌ها فلو هستند؛ زيرا من مي‌خواهم بگويم فقط فوکوس بودن عکس ارزش نيست و مي‌توانيم بگوييم فلو بودن هم مي‌تواند در عکاسي يک ارزش باشد. براي اين‌که آن فلو بودن ما را به گرافيکي مي‌رساند که الان در اين عکس‌ها وجود دارد. عکاسي‌اي که خيلي بايد شارپ باشد حوزه ديگري از عکاسي است. ولي وقتي‌که ما در حوزه هنر خالص وارد مي‌شويم هر چيزي را مي‌توانيم استفاده کنيم. آن چيزي مهم است که در نهايت نشان مي‌دهيم.
کيانيان در انتها در پاسخ به اين سوال که اگر اين عکس‌ها اثر رضا کيانيان نبود آيا ماه مهر اجازه برپايي اين نمايشگاه را مي‌داد؛ گفت: من شهرتم را در سينما يک‌باره پيدا نکرده‌ام و براي آن زحمت کشيده‌ام. اين زحمت، زحمت کار هنري است و من در شصت سال زندگي‌ام از دوران دبيرستان در گروه‌هاي تئاتر حرفه‌اي هستم، عکس مي‌گرفتم و مطلب مي‌نوشتم تا امروز؛ يعني از 1348 تا حالا کار کرده‌ام و اين سوال شما همه اين کارها را زير سوال مي‌برد. شهرت از آسمان با چتر روي دوش من ننشسته است، البته براي بعضي افراد اين اتفاق مي‌افتد اما من شهرتم را دفعي به دست نياورده‌ام و اين همه سال کار کرده‌ام و صاحب يک ديد هستم که آن ديد خيلي ارزش دارد. اين ديد است که کار هنري من را تعريف مي‌کند و نه شهرت من.
نشست خبري نمايشگاه «قار سوم: اتفاق مي‌افتد» عصر ديروز شنبه 13 آذر در گالري ماه مهر با حضور رضا کيانيان، فاتک موسوي و جمعي از خبرنگاران حوزه هنرهاي تجسمي برگزار شد.
اين نمايشگاه تا 15 آذر در گالري ماه مهر واقع در خيابان آفريقا، کوچه نيلوفر، شماره 7 برپا خواهد بود.