بهاءالدين خرمشاهي در نشست رونمايي دانشنامه دانش‌گستر
دانشنامه دانش‌گستر زنده و مردم‌پسند است
به باور دكتر بهاءالدين خرمشاهي، مهمترين ابتكار دانشنامه دانش‌گستر آوردن نام بزرگان فرهنگ و هنر و ورزش و سياست است كه هم‌اكنون در قيد حياتند و همين ويژگي دانشنامه را زنده و مردم‌پسند كرده است.
اين اديب، حافظ‌شناس، قرآن‌پژوه و يكي از سرويراستاران دانشنامه دانش‌گستر ضمن بيان اين مطلب در نشست رونمايي اين كار بزرگ كه عصر يكشنبه 19 دي، با حضور جمع بزرگي از مولفان، مترجمان، مرجع شناسان، ناشران و روزنامه نگاران در كتابخانه ملي ايران برگزار شد گفت: من يكي از موافقان اين كار بودم كه نام افراد زنده و تأثيرگذار در هر حوزه‌اي در اين دانشنامه قرار بگيرد.
خرمشاهي در پايان بخش معرفي كتاب‌هاي مهم ايران، اسلام و جهان در دانشنامه را (بيش از سه هزار كتاب) را يكي از ارزشمند‌ترين بخش‌هاي آن دانست و پيش‌بيني كرد تا كمتر از شش ماه ديگر اين دانشنامه به چاپ بعدي برسد. او همچنين افزود: پيشنهادم اين است كه در چاپ‌هاي دوم و سوم يك پيوست به اندازه يك جلد به اين دانشنامه افزوده شود.
وي با اشاره به اينكه امروز در تاريخ فرهنگ ما روز بزرگي است و من قدري متأسفم كه در چنين روزي، طراح اصلي ماجرا تشريف نياوردند تا شمه‌اي از ابتكارات خودشان را بگويند از دكتر علي رامين ياد كردند و گفتند: آقاي رامين پيش از طراحي اين پروژه بزرگ، مطالعات فراواني در خصوص دانشنامه‌هاي مختلفت در سراسر جهان و ايران انجام دادند و توانستند 80 موضوع را استخراج كرده و در يك شيوه ابتكاري طرح را به پيش ببرند.
خرمشاهي همچنين به نقش برجسته مهندس حسينعلي سودآور به عنوان سرمايه‌گذار دانشنامه اشاره كرد و گفت: اگر ايشان سلسله جنبان ماجرا نبودند و اين كار سترگ را بنيانگزاري نمي‌كردند، اين كار چگونه مي‌خواست سامان بگيرد؟ البته گفتنش آسان است. ايشان نه تنها سرمايه‌گذار بودند بلكه رهنمودهايي مي‌دادند و حتي منبع اصلي انگليسي اين كار را ابتدا ايشان پيشنهاد كردند.
اين پژوهشگر، نقش كامران فاني در اين دانشنامه را نقشي واقعاً جانشين ناپذير در كل ايران خواند و ادامه داد: فكر نكنيد چون شاگرد و دوست چهل و شش هفت ساله‌شان هستم، اينقدر مبالغه مي‌كنم. اصلاً بحث مبالغه نيست، بلكه قصور هم هست. ايشان همت والايي به خرج دادند و تنوع اين دانشنامه شگفت‌آور است زيرا از همه وجوه دانش و معارف بشري مقالاتي در آن يافت مي‌شود.
دكتر محسن خليجي مدير عامل موسسه علمي فرهنگي دانش‌گستر نيز ضمن بازگو كردن اهميت كار، تلاش همه عوامل طراحي، سرمايه‌گذاري، نگارش، ترجمه، ويراستاري، حروف‌چيني، امور رايانه‌اي و نظارت عاليه بر روند توليد دانشنامه را ستود و گفت: همه اين‌ها دست به دست هم دادند تا براي نخستين بار در تاريخ مكتوب ايران، يك دانشنامه به صورت يكجا منتشر شود و خوانندگان در انتظار جلدهاي بعدي سال‌هاي طولاني را انتظار نكشند.
سپس محمدعلي سادات مدير بخش عملي دانشنامه به ايراد سخن پرداخت و گفت: در آغاز كار بنا بر اين بود كه دائرةالمعارف مرحوم مصاحب به روز شود ولي به دلايلي اين كار ميسر نشد و در نتيجه گروه طراحان دانشنامه به اين نتيجه رسيدند تا يك دانشنامه جديد را پايه ريزي كنند.
سادات 60 درصد از 67 هزار مقاله اين دانشنامه را ترجمه از منابع متعدد خارجي عنوان كرد و افزود: 40 درصد مقالات نيز كه همگي به موضوعات ايران و اسلام تعلق دارند، به طور كامل توسط دانشمندان و آگاهان كشور خودمان نوشته شده‌اند. وي همچنين جامعيت دانشنامه دانش‌گستر را نمونه‌اي منحصر به فرد عنوان كرد و ادامه داد: معمولاً دائرةالمعارف‌هاي توليد داخل كشور، آن جامعيت لازم را ندارند و همواره برخي موضوعات از قلم مي‌افتند كه ما در اين مورد نهايت سعي خود را كرديم تا بتوانيم از همه معارف بشري مطالبي بياوريم.
دكتر نورالله مرادي مرجع شناس نامي نيز از ديگر سخنرانان اين مراسم بود كه سير دائرةالمعارف نويسي در ايران را مورد بررسي قرار داد و نخستين تلاش‌هاي دائرةالمعارف نويسي به سبك امروزي را از اواخر دوره قاجاريه عنوان كرد كه با دائرةالمعارف تك جلدي سعيد نفيسي راه كمي هموار شد و با دائرةالمعارف مرحوم مصاحب به جايگاه خوبي رسيد. وي سپس به سير دائرةالمعارف نويسي پس از انقلاب اشاره كرد كه رشد بسيار چشمگيري يافته و به زعم ايشان بيش از 200 دائرةالمعارف آغاز به كار كرده‌اند و همچنان در حال نوشتن هستند.
مرادي يكجا منشتر شدن دانشنامه دانش‌گستر را يك ويژگي بسيار بارز دانست و افزود: براي اولين بار است كه در ايران يك دائرةالمعارف عمومي با سرمايه‌گذاري بخش خصوصي و بدون اتكا به هر گونه كمك دولتي منتشر مي‌شود و اين نشان دهنده آن است كه ما به جايي رسيده‌ايم كه در اين خصوص مي بايست روي پاي خودمان بايستيم.
كامران فاني كه يكي از سه نفر سرويراستار اين دانشنامه است طي سخناني، ابعاد ديگري از شكل گيري دانشنامه را يادآوري كرد. به زعم وي: شكل گيري چنين كار بزرگي محصول يك تصادف است. زيرا آقاي سودآور به عنوان بنيانگزار طرح، بعد از سال‌ها به ايران برگشتند و موسسه‌اي را بنيان نهادند كه اصلاً به دنبال توليد چنين كاري نبود.
فاني همچنين ادامه داد: وقتي هم بنا شد در خصوص دائرةالمعارف دست به كار شويم، صحبت روزآمد كردن دائرةالمعارف مرحوم مصاحب بود و اصلاً قرار نبود محصول جديدي پايه‌ريزي شود. منتهي باز هم بر حسب تصادف، موسسه دانش‌گستر نتوانست با صاحب امتياز آن دائرةالمعارف ارزشمند به توافق برسد و اين شد كه به توليد يك دانشنامه جديد روي آورديم.
سخنران پاياني اين مراسم مهندس حسينعلي سودآور بنيانگذار موسسه دانش‌گستر بود. وي انگيزه خود از وارد شدن به چنين كاري را به موارد متعددي مربوط دانست و گفت: من در يك خانواده فرهنگي بزرگ شدم. خانواده‌اي كه مادرم دختر فرزند ارشد مرحوم حاج حسين آقاي ملك است و طبيعتاً نوه چنين شخصي بودن، خود به خود مسئوليتي براي من به همراه داشت.
وي افزود: از سوي ديگر وقتي انسان با افزايش سن به طور طبيعي از كار و تلاش براي ثروت‌يابي خسته مي‌شود، دوست دارد در حوزه‌هاي انساني بيشتر فعاليت كند و من نيز بر آن شدم راه فرهنگي و نيكوكارانه پدربزرگم را دنبال كنم. در نتيجه با كمك دانشمندان و نخبگان فرهنگي كشور توانستيم امروز اين محصول خجسته را عرضه كنيم و برايش جشن بگيريم و به شما اطمينان مي‌دهم كه اين كار ادامه دارد و ويرايش‌هاي بعدي كار هم در اين موسسه پي‌گرفته خواهد شد.
در پايان اين مراسم، با حضور حسينعلي سودآور و عليرضا مختارپور و دكتر محسن خليجي پرده از دانشنامه 18 جلدي دانش‌گستر برداشته و از اين كتاب رونمايي شد.