آغداشلو: نکوداشت‌ها به مسايل عميق‌تر توجه كنند

اين هنرمند نامدار در گفت‌وگو با خبرنگار شهر در رابطه با اين موضوع اظهار داشت:‌ اين مراسم فقط مربوط به هنرهاي تجسمي نيست و در همه زمينه‌هاي فرهنگ معاصر اين‌کار انجام مي‌شود؛ از علوم فلسفه گرفته تا هنرهاي نمايشي و موسيقي اين نکوداشت‌ها اتفاق مي‌افتد.

وي گفت: اين که چرا امروز تعداد اين‌گونه مراسم زياد شده است، من فکر مي‌کنم برمي‌گردد به اين نياز عمومي اهل فرهنگ که در حقيقت با يادآوري سرفصل‌ها و آدم‌هايي که پيشگام بوده‌اند و کار کرده‌اند و حاصل داده‌اند در حقيقت خودشان را دلداري مي‌دهند و به خودشان يادآوري مي‌کنند که اگر کار کنند و خادم فرهنگ مملکتشان باشند از آن‌ها به نيکي ياد خواهد شد.

اين نقاش پيشکسوت ادامه داد: اين سنت از قديم هم بوده ولي همانطور که خودتان اشاره کرديد، اخيرا تعداد و ميزانش زياد شده؛ شايد نياز يه اين يادآوري است که زياد شده و در نتيجه تعداد اين مراسم زيادتر شده است.

وي درباره مرور خاطرات و ايجاد فضاي نوستالژيک در چنين مراسمي گفت: اين بايد بخشي از اين مراسم‌ها باشد نه اين‌که بخش عمده‌اي از آن. در حقيقت اين مراسم بايد همراه باشد با مرور بر حاصل عمر يک نفر. قسمتي از اين مرور بر حاصل عمر، خاطراتي است که آدم‌هايي که به هنرمند نزديک بوده‌اند و با او دوست بوده‌اند مي‌توانند يک بخش‌هايي از آن‌را واضح تر يا روشن‌تر کنند.

آغداشلو افزود: ولي وقتي که همه مراسم تبديل شود به اين ذکر خاطرات، فضا بسيار نوستالژيک مي‌شود و غم و غربت در آن راه پيدا مي‌کند. اين خيلي مفيد نيست. شايد لازم هم باشد. ولي مفيدتر اين است که بخش‌هايي از اين حاصل عمر به‌صورت بسيار فشرده و خلاصه از قول کساني‌که حاصل عمر يک نفر را تعقيب کرده‌اند، روشن شود و به طور خلاصه و فشرده بازنگري شود.

وي تاکيد کرد: اين کاري است که فايده دارد و مفيد است که ما بدانيم که حاصل عمر يک نفر چه چيزهايي بوده است. حال ممکن است اين هنرمند آدمي باشد که در چند وجه کار کرده باشد و آن‌وقت هرکسي مي تواند آن سمت و سو را بگيرد و درباره‌اش صحبت ‌کند.

اين نقاش برجسته با اشاره به کتابي که اخيرا درباره خيام منتشر شده است گفت: اگر اشتباه نکرده باشم اين کتاب را آقايي به نام قنبري کار کرده‌اند. اين کتاب ، کتاب بسيار مفصلي درباره خيام و کتاب مرجع بسيار خوبي است که از هر زاويه‌اي که ممکن بوده زندگي و آثار خيام را بررسي کرده است و به اين دليل که خيام در زندگي‌اش زاويه‌هاي متعددي داشته و هم فيلسوف بوده، هم حکيم، هم شاعر، هم منجم و هم رياضيدان بوده، هر بخشي از زندگي او را در اين کتاب، متخصص آن بخش بازگو و بررسي کرده است. اين حاصل و فايده است. ولي در غير اين‌صورت نه.

آغداشلو تصريح کرد: البته من نبايد «نه» بگويم. يک عده‌ جمع مي‌شوند و مي‌خواهد به يک نفر بگويند دستت درد نکند يا اين‌که ما به يادت هستيم و تو فراموش نشده‌اي يا حاصل کار تو گم نشده است. خوب اين قوت قلب مي‌دهد و خوب است؛ ولي لازم بوده و کافي نيست. اين دقيقا به نظر من نکته اصلي است ‌که حاصل يک عمر بررسي شود.

وي ادامه داد: البته در يک مراسم کوتاه‌مدت جاي بررسي خيلي عميق و اساسي و طولاني‌ نيست؛ ولي بايد از آن ياد شود و هرکسي آن بخشي را که در آن تخصص دارد ذکر کند و به آن اشاره کند. بدون اين‌که اين مسئله خيلي با طول و تفصيل و «حوصله‌سربر» بيان شود. اگر اين اتفاق بيفتد آن مجلس، مجلس گرمي مي‌شود و حاصل هم دارد. ولي حاصل اصلي به نظر من وقتي است که مباحثي که آن‌جا مطرح و بيان شده، چاپ شود و بماند و فقط به صورت يک بيان شفاهي درنيايد.

وي تاکيد کرد: در مجموع من همچنان فکر مي‌کنم که اگر فرهنگ معاصر ما علاقه دارد که در وهله اول به ياد خودش و در وهله بعد به ياد آدم‌هايي بياورد که از آن‌ها تجليل مي‌کند، که حاصل يک عمر چه بوده است، اين بد نيست و درواقع اين امر بيش ازاين‌که درباره يک شخص باشد درباره جمعي است که آن جمع نياز به اين دارند که با يادآوري عمرهايي که حاصل داده اصلا به حاصل عمر توجه کنند و به خود بگويند که اين يک سيري است که مداومت دارد و آدم‌ها ميايند، کار مي‌کنند، آن‌را به مردم مي‌سپارند و مي‌روند و مي‌گذرند. اين يک دلگرمي است.

آغداشلو افزود: اين دلگرمي نه بابت اين است که به يک آدمي که به اندازه من و امثال من کار کرده است دلگرمي بدهند. براي مثال من به عنوان آدمي که خادم فرهنگي اين مملکت بوده‌ام، چه چيزي مي تواند تشويقم کند يا اين‌که خودخواهي و يا دلتنگي مرا برطرف يا برآورده کند؟ اين‌ها درباره يک آدم نيست و بيشتر بحث جمعي است که مي‌خواهند اين اميد را به خودشان بدهند که رشته فرهنگ ادامه دارد و نخواهد گسست و با يادآوري سرفصل‌ها در حقيقيت اين را به خودشان و به نسل جوان‌تر يادآوري مي‌کنند.

وي ادامه داد: اين مسئله بسيار مهم است و اصلا اين مسئله است که اهميت دارد. اين‌که يک کسي را در سن بالايي تشويق مي‌کنند براي او بد نيست؛ ولي من فکر مي‌کنم که بايد شکل فشرده‌اي داشته باشد، فقط شرح خاطرات نباشد، از زاويه‌ها و ديدگاه‌هاي گوناگون حاصل عمر آن آدم بررسي شود و بعد مطالبي که گفته مي‌شود چاپ شود و بماند؛ زيرا نوشته در خاطر بيشتر مي‌ماند. در اين‌صورت بد نيست.

آغداشلو درباره حس خود نسبت به برگزاري مراسم «در ستايش هفتادسالگي» اظهار داشت: براي خود من هر پاسخي که بگيرم دلپذير است. خوب چرا آدم در نقش يک آدم با مناعت طبع دروغين ظاهر شود؟ براي خود من دلپذير است اين که يک عده‌اي جمع شوند و بگويند که ما يادمان هست که تو براي ما کار کرده‌اي. خوب اين خوب است. تشويق نمي‌شوم زيرا من به هر حال همين کار را ادامه خواهم داد.

وي ادامه داد: همانطور که چند دهه فراموش شدن قابل تحمل است، اين‌که يادآوري هم بشود خوب دلپذير است. در اين بحثي نيست. بنابراين هيچ فرقي از اين نظر براي من نخواهد کرد که حالا من تشويق شوم يا بهتر يا بيشتر کار کنم. من همين کارها را بلدم و حتما هم آن‌ها را انجام مي‌دهم و اصلا نمي‌توانم کار ديگري بکنم. ولي دلپذير است که آدم در لحظه‌هايي نوازش شود؛ منتها چند و چونش ديگر برمي‌گردد به هوشياري کساني که چنين مراسمي را برگزار مي‌کنند.

اين نقاش و مولف افزود: اگر بخواهند فقط خاطره تعريف کنند به چه دردي مي‌خورد؟ البته مختصرش عيبي ندارد ولي حتما مردم ما اين را لازم دارند. مردم ما حتما لازم دارند و گمان من بر اين است که در اين دوره، در اين عصر و در اين زمانه جوان‌هاي ما و ميان‌سال‌هاي ما دوست دارند که به خاطره بلافاصله‌شان رجوع کنند و به اين طريق حلقه اتصال خودشان را با فرهنگ گذشته‌شان استحکام ببخشند.

وي توضيح داد: فرهنگ و تمدن يک زنجير طولاني درخشان است که حلقه‌هايش به هم پيوسته هستند. يک وقت‌هايي به علت کم‌کاري و به علت کم‌توجهي بخشي از اين حلقه‌ها يا گم مي‌شود و يا اصلا به آن‌ها اعتنا نمي‌شود. بعدها مردم فکر مي‌کنند که اين حلقه‌هاي بلافاصله ماقبل، اهميت دارند و حتي اگر به خودي خود هم اهميت نداشته باشند، از اين نظر اهميت دارند که سير حرکت اين خط تمدن را بتوانند بدون افتادگي ترسيم کنند.