موانع قانوني فرزند خواندگي و رشد روزافزون كودكان بدسرپرست

به گزارش " شهر " براساس آخرين آمار اعلام شده از سوي بهزيستي تعداد کل کودکان تحت پوشش سازمان بهزيستي 21 هزار نفر است که 11 هزار و 500 کودک به خانواده هاي جايگزين سپرده شده اند و 9 هزار و 500 کودک نيز در خانه هاي کودک و نوجوانان سازمان بهزيستي نگهداري مي شوند.

بر همين اساس 85 درصد کودکان تحت پوشش مراکز و خانه هاي کودک بد سرپرست هستند که با قانون قبلي فرزند خواندگي تنها 11درصد از کودکان بي سرپرست تحت پوشش مراکز بهزيستي شرايط لازم را براي فرزند خواندگي دارند اما در صورت تائيد قانون جديد توسط شوراي نگهبان تعداد کودکان واجد شرايط به 50 درصد خواهد رسيد.

اين در حالي است كه والدين 3 درصد از کودکان تحت پوشش مفقود الاثر هستند و21 درصد اين کودکان به دليل عدم صلاحيت والدين در شمار كودكان بدسرپرست جاي گرفته اند، 16 درصد به دليل جدايي والدين، 9 درصد به دليل زنداني شدن والدين و 9 درصد نيز با توجه به سوء رفتار والدين شان در مراکز سازمان بهزيستي نگهداري مي شوند.

همچينين 21 درصد کودکان تحت پوشش به دليل عدم صلاحيت والدينشان، 20 درصد نيز به دليل فوت والدين و 3 درصد نيز داراي بيماري صعب العلاج هستند که در خانه هاي کودک و نوجوان سازمان بهزيستي نگهداري مي شوند.

يك مقام آگاه در سازمان بهزيستي در گفتگو با خبرنگار شهر مي گويد : اگرچه در حال حاضر تعداد خانواده‌هاي متقاضي فرزند‌خواندگي از تعداد کودکان بي‌سرپرست بيشتر است اما شايد تا 10 يا 20 سال آينده اين نسبت تغيير کند كه با اين رويكرد نيازمند تسريع روند واگذاري فرزندان چه به طور موقت و چه به طور دائمي به خانواده‌هاي متقاضي هستيم.

وي با اشاره به اين نكته که حدود 87 درصد از کودکان تحت سرپرستي اين سازمان، داراي پدر يا مادر و جد پدري هستند که صلاحيت نگهداري فرزند خود را بر اساس مصاديق قانوني ندارند، يادآور شد: بر اساس قانون فعلي، کودکاني واجد شرايط سرپرستي دائم هستند که فاقد پدر، مادر و جد پدري بوده و با گذشت سه سال از پذيرش آن‌ها در سازمان، هيچ کدام از اقوام درجه يک به عنوان ولي به سازمان مراجعه نکرده باشند.

اين كارشناس مسول با اعلام اين كه هم اکنون کودکان بي‌سرپرست تحت پوشش بهزيستي تنها 15 درصد از فرزندان بهزيستي را تشکيل مي‌دهند، خاطر نشان ساخت : با توجه به تغيير شرايط جامعه به نظر مي‌رسد که قانون فرزندخواندگي به تنهايي پاسخگوي تحقق نيازهاي کنوني نيست و ضرورت بازنگري قانون قبلي با توجه به افزايش تعداد کودکان بي‌سرپرست و تقويت برنامه خانواده ها احساس مي‌شود.

وي ادامه داد: براساس ماده 20 کنوانسيون جهاني حقوق کودک، دولت‌هاي عضو مکلف اند تا براي کودکان فاقد سرپرست قانوني، خانواده جايگزين مناسب پيدا کنند، اما با توجه به آسيب‌هاي اجتماعي موجود و روند رو به ‌رشد تعداد کودکان فاقد سرپرست قانوني در ايران، قانون قبلي پاسخگوي اين نياز نبود و اين موضوع باعث شد تا اصلاح و بازنگري قانون با جديت بيشتري دنبال شود.

اين كارشناس توضيح داد: اصلاح اين قانون در سال 88 در مجلس مصوب شد و در حال حاضر در شوراي نگهبان در حال بررسي است. سالانه 8 هزار نفر متقاضي فرزندخواندگي در كشور هستند كه اين تعداد تقاضا هفت برابر بيشتر از كودكان زير پوشش بهزيستي است. ضمن اينكه از اين تعداد 57 درصد متقاضي فرزند دختر و 43 درصد متقاضي پسر هستند كه حدود 91درصد نيز متقاضي فرزندان زير دو سال هستند.

وي درخصوص نحوه واگذاري كودكان به خانواده هاي داراي صلاحيت متقاضي گفت" زمان واگذاري فرزند به خانواده‌ها حدود سه تا شش ماه است، كه در شش ماه اول كودك به صورت آزمايشي به سرپرست موقت سپرده مي‌شود و كارشناسان بهزيستي ماهانه به وضعيت كودك در خانواده نظارت كرده و زماني كه خانواده محل امني براي كودك شناخته شد به خانواده سرپرستي دائمي داده ولي به صورت پنهاني بر وضعيت كودك در آن خانواده نظارت مي‌شود.

اين كارشناس مسول از تدوين ضوابط جديد براي واگذاري كودكان سه تا شش سال به مراكز غيردولتي خبر داد و افزود: تاكنون براي دو استان كشور مجوز نگهداري اين كودكان را صادر كرديم كه بر همين اساس يكي از برنامه‌هاي سازمان بهزيستي نحوه واگذاري كودك بر اساس ابلاغ و ضوابط است چرا كه در گذشته اجازه نمي‌دادند به مراكزغيردولتي براي نگهداري كودكان زير سه تا شش ساله يارانه پرداخت شود ولي با ابلاغ جديد به كليه مراكز غيردولتي يارانه و كمك‌هاي بلاعوض پرداخت مي‌شود.

بين نهادها و موسسات حامي كودكان بدسرپرست انسجام و هماهنگي لازم وجود ندارد

فاطمه دانشور موسس و مديرعامل موسسه خيريه مهر آفرين نيز در گفتگو با خبرنگار ما اظهار داشت : پنج سال است که موسسه خيريه مهر آفرين فعاليت خود را شروع کرده است و تا کنون توانسته 2 هزار کودک بد سرپرست و يك هزارخانواده بد سرپرست در سراسر ايران را تحت پوشش قرار داهد.

وي ادامه داد: موسسين مي خواستند کودکان نيازمند را تحت سرپرستي و حمايت خود در آورند زيرا براساس مطالعات انجام انجام شده، کودکان بد سرپرست به عنوان معضل اجتماعي هستند که هيچ نهادي به صورت خاص به آن ها نپرداخته است. هر چند در سال هاي اخير NGOهايي بوده اند که در اين زمينه فعاليت داشتند.

دانشور تصريح كرد : ما کارمان را با کودکان حومه شهر تهران شروع کرديم که به خاطر فقر فرهنگي که در خانواده هاي آنان وجود داشت ،اين کودکان از حداقل ها حتي داشتن شناسنامه محروم بودند و از آنان به خاطر منافع مالي بهره کشي مي شد.

دانشور با تاكيد بر لزوم ايجاد يك نهاد تخصصي براي كودكان بدسرپرست افزود: در حمايت از اين كودكان بين موسسات و نهادهاي مختلف انسجام و هماهنگي لازم وجود ندارد،‌در واقع بخشي از اين حمايت ها بر عهده بهزيستي ،‌ بخشي به عهده نيروي انتظامي و شهرداري است .

وي يادآور شد : در حال حاضر ما بيشتر به كودكان خدمات حداقلي از قبيل تغذيه ، بهداشت و آموزش را ارايه مي كنيم اما در اصل بايد مركزي وجود داشته باشد كه با نظارت همه جانبه و با حضور نيروي انساني متخصص، مددکاران اجتماعي، مشاورين روان شناسي، پزشکان، متخصصين آموزشي و مشاورين حقوقي اداره اين كودكان را برعهده بگيرد.

موسس و مديرعامل موسسه خيريه مهر آفرين افزود: هر سال به کودکان بازمانده از تحصيل اضافه مي شود كه اين کودکان همان کودکان کار و خيابان هستند که رفع اين معضل حمايت ويژه دولتمردان و مردم را مي طلبد زيرا تاکنون به معضلات کودکان در سطح کلان توجه نشده است و وجود اين گروه از کودکان کار و خيابان و زنان سرپرست خانوار نشان از هم گسيختگي خانواده است، که اولين نهاد جامعه را تشکيل مي دهد.

وي با اشاره به اينكه معضلات اجتماعي همچون کودکان کار و خيابان و زنان سرپرست خانوار چهره شهر را دگرگون مي کنند اذعان داشت : اين گروه حاشيه نشين سيار در شهر هاي بزرگ هستند و آسيب هايي که آن ها در سطح جامعه مي بينند باعث مي شود تا ما پتانسيل لازم را به خاطر عدم مراقبت از آن ها از دست بدهيم.

دانشور با اعلام اينكه اين معضلات در سطح كلان اجتماعي با نابرابري،‌ توسعه،‌كيفيت زندگي و فقر ارتباط دارد گفت : اين معضلات پديده اي جهان نما است و مختص يك جامعه خاص نيست و به عنوان يك معضل اجتماعي يك شب شكل نمي گيرد كه يك شبه هم براي حل آن اقدام كرد.

آنچه كه از آمارهاي منتشر شده از سوي سازمان بهزيستي مي توان دريافت سالانه تنها هزار کودک به خانواده‌ها واگذار مي‌شود در حاليكه در حال حاضر به ازاي هر کودک، 5/7 خانواده متقاضي فرزند‌خواندگي تشکيل پرونده داده‌اند و اين مشکل از آنجا ناشي مي‌شود که براساس قوانين موجود در کشور ولايت قهري غير قابل سلب است .

ازطرفي 87 درصد کودکان تحت حمايت بهزيستي والديني دارند که به علت اعتياد، بزهکاري، انواع بيماري‌ها و يا مسايل اخلاقي به طور موقت صلاحيت سرپرستي کودک خود را از دست داده‌اندو از سوي ديگر با توجه به عدم شفايت قانون در اين زمينه امکان واگذاري سرپرستي آنها به ديگران وجود ندارد.

با توجه به روند رو به رشد جمعيت كودكان بدسرپرست به دليل افزايش جرايم‌، زمان آن رسيده است كه دولتمردان و صاحب نظران به لزوم ايجاد يك نهاد تخصصي براي حمايت از اين كودكان توجه كنند ضمن اينكه تسريع در رفع موانع قانوني فرزند خواندگي نيز مي تواند سرنوشت بسياري از اين كودكان را تغيير دهد.