طوس، مدينه ديگري است

 آن بزرگوار به هنگام وداع دردمندانه با تربت احمدي، گردي از ايمان آن مزار برگرفت و بر اين خاک پاشيد و سرزمين عجم را، با پيام رسول حق عجين نمود و سرزمين سلمان را، بيمه خط اهل بيت کرد. غريب خراسان، آشناي دل ها و ديده هاي آشناست. مي گوييد نه؟ به امواج زائران و حلقه هاي طائفان بر مرقدش بنگريد، به دل هاي شيدايي که کبوتر حرم او نيز و جان هاي مشتاقي که دلداده اين کويند. آه از آن انگور مسموم که رضاي آل محمد صلي الله عليه و آله را به رضوان برد! واي از آن زهر جفا که امام جواد را يتيم کرد و داد از آن مرگ غريبانه که معصومه را در حسرت ديدار برادر، گريان نمود!

خلاصه زندگاني

حضرت رضا عليه السلام در روز جمعه، يازدهم ذيقعده سال 148ق، درحالي که شانزده روز از شهادت امام جعفر صادق عليه السلام مي گذشت، در شهر مدينه به دنيا آمد. امام صادق عليه السلام آرزو داشت آن حضرت را ببيند. امام کاظم عليه السلام در اين باره مي فرمايد: پدرم جعفربن محمد عليه السلام مکرر به من مي فرمود: «عالم آل محمد در صُلب توست. اي کاش او را درک مي کردم! او هم نام اميرمؤمنان علي عليه السلام است».

امام رضا تا سال 183ق، يار و همراه پدر بزرگوار خويش، امام موسي کاظم عليه السلام بود تا اين که در 35 سالگي و پس از شهادت آن حضرت، امامت و هدايت امت اسلامي را برعهده گرفت. ايشان پس از هفده سال سکونت در مدينه و تبليغ دين و ارشاد مردم، با نقشه و حيله مأمون عباسي، راه خراسان را در پيش گرفت. آن حضرت پس از قبول اجباري ولايتعهدي مأمون و گذشت سه سال، در 55 سالگي به دست آن دژخيم بد انديش به شهادت رسيد. شفاعتش در روز محشر، شامل همه مؤمنان راستين باد.

القاب

نام اصلي حضرت رضا، علي و کنيه معروفش ابوالحسن است؛ البته علامه مجلسي مي نويسد: «کنيه آن حضرت در ميان خواص، ابوعلي بوده است». آن حضرت به سبب برخورداري از کمالات اخلاقي بسيار، القاب زيبا و جامعي داشتند که هر يک، گوياي پيام خاصي درباره حضرت است. القاب آن حضرت عبارت است از: سراج اللّه ، نورالهدي، قُرّة عين المؤمنين، الفاضل، الصابر، الوفيّ، الصديق، الولي، الزکي، سلطان الانس و الجن، ضامن الاُمّه، الداعي الي اللّه ، زين المؤمنين، غريب الغرباء، معين الضعفاء، الراضي الي اللّه ، شمس الشموس، انيس النفوس و غيظ الملحدين.

محبوب فراگير

رايج ترين لقب امام هشتم، رضا است. برخي تاريخ نگاران گمان کرده اند مأمون هنگام سپردن مقام ولايتعهدي، اين لقب را براي آن حضرت برگزيد؛ در حالي که پيش از آن، امام کاظم عليه السلام آن حضرت را به نام رضا ملقب ساخته بود. سليمان بن ابي حَفص نقل مي کند: موسي بن جعفر عليه السلام فرزندش را به نام رضا مي خواند و سفارش مي فرمود که شما نيز او را به اين نام بخوانيد.

هم چنين در روايتي، احمد بزنطي از امام جواد عليه السلام مي پرسد که گروهي مي پندارند مأمون لقب رضا را براي پدرتان انتخاب کرده؛ زيرا او ولايتعهدي خليفه را پذيرفته و بدان خشنود شده است. آن حضرت در پاسخ فرمود: «به خدا سوگند دروغ مي گويند و نسبت ناروا مي دهند. خداوند پدرم را رضا ناميد؛ زيرا در آسمان از او راضي است و پيامبر و امامان در زمين از او خشنود هستند». بزنطي مي پرسد: مگر اين ويژگي در اجدادتان نبوده است. امام مي فرمايد: «آري، ولي مخالفان نيز هم چون موافقان از پدرم راضي بودند؛ از اين رو، تنها او رضا ناميده شده است».

تبار والا

چراغ وجود حضرت علي بن موسي الرضا عليه السلام در خانه اي روشن شد که پدر خانواده، بنده نيک خدا، امام کاظم عليه السلام و مادر او، بانوي مکرمه و پاکدامني چون تُکْتَم بود. تکتم، بسيار خردمند و از شريف زادگان عجم بود و نزد ام حميده، مادر امام کاظم عليه السلام ارزش و احترام ويژه اي داشت. وي نام هاي بسياري داشت که هر يک تداعي کننده ويژگي اي متعالي در شخصيت او بود. به سبب وقار بسيار، به «سَکَن» معروف بود. به دليل نورانيت به «نجمه» شهرت داشت. تيزبيني و همت والاي وي، موجب شده بود که او را «صَقره»نامگذاري کنند. نام «طاهره»، به مناسبت پاکي وي از آلودگي ها بوده است که پس از ولادت امام رضا عليه السلام ، از سوي امام کاظم عليه السلام به اين نام شهرت يافت.

وصايت و امامت

امامان معصوم براي جلوگيري از گمراهي مردم، همواره جانشين پس از خود را معرفي مي کردند. امام موسي کاظم عليه السلام نيز در حضور بسياري از اصحاب خود مانند محمدبن اسحاق، علي بن يقطين، حسين بن مختار، داود بن سليمان، نصربن قابوس و محمد بن سنان، فرزندش رضا عليه السلام را جانشين پس از خود معرفي کرده است. علامه مجلسي در کتاب پر ارج بحارالانوار، 48 روايت را در اين باره نقل مي کند. داودبن کثير رقي مي گويد: به امام موسي بن جعفر عليه السلام عرض کردم فدايتان شوم، امام ما پس از شما کيست؟ امام به فرزندش حضرت رضا عليه السلام اشاره کرد و فرمود: «امام شما پس ازمن اوست».

سيره اخلاقي
اخلاق پسنديده، عامل بسيار تأثيرگذاري در گرايش انسان به سوي خداست. خداوند در قرآن کريم، پيامبر اکرم صلي الله عليه و آله را به خلق نيکو ستوده، رمز موفقيت ايشان را نيز در اخلاق ارزنده وي مي داند. رفتار و مَنِش پيشوايان ديني ما، تجلي اخلاق پيامبر بود. ابراهيم بن عباس که مدت طولاني محضر امام رضا عليه السلام را درک کرده و از آن منبع فيض الاهي بهره هاي فراوان برده بود، درباره سيره اخلاقي امام چنين مي گويد: هيچ گاه نديدم آن حضرت با سخن خود کسي را آزار دهد يا اهانت کند. کلام هيچ کس را تا پايان قطع نمي کرد. به نيازمندان کمک مي کرد و هرگز در حضور ديگران آب دهان به زمين نمي انداخت. با خدمتکاران به نرمي سخن مي گفت و به هنگام نشستن در حضور ديگران، به چيزي تکيه نمي داد. برخورد شايسته امام رضا عليه السلام به گونه اي بود که ابن ابي عَبّاد وزير مأمون نيز وي را ستوده و گفته است: علي بن موسي، در تابستان روي حصير مي نشست و دور از چشم مردم، جامه خشن مي پوشيد و در هنگام رو به رو شدن با مردم، لباس بهتر به تن مي کرد تا کارش، خودنمايي به زهد تلقي نشود.

                              برگرفته  از پايگاه: حوزه وابسته به مرکز تحقيقات کامپيوتري علوم اسلامي