عکاسان صاحب کتاب در عرصه ايرانشناسي مطرح کردند:
جشنواره کتاب نفيس، فرصتي براي جذب مخاطب
با توجه به اينکه بخش عمده اي از کتاب‌هاي نفيس در حوزه عکاسي و ايرانشناسي هستند و کتاب‌هاي متعددي نيز در اين حوزه منتشر شده است بر آن شديم تا گفت و گويي با تعدادي از عکاسان فعال در اين عرصه داشته باشيم و مسائل و مشکلات مرتبط با نشر اين گونه کتاب ها را از آنها جويا شويم.
به گزارش شهر به نقل از ستاد خبري نخستين جشنواره کتاب نفيس و نسخ خطي، سعيد محمودي ازناوه، ضمن اشاره به وجود مشکلات متعدد در عرصه چاپ کتاب‌هاي عکس، گفت: معمولا در چاپ کتاب‌هاي عکس، ناشران بيشترين سود را ميبرند و دلايلشان هم منطقي است. سرمايه متعلق به آن‌هاست و اين سرمايه تا مدتي که کتاب به فروش برسد، راکد مي ماند.
رئيس انجمن عکاسان ميراث فرهنگي معتقد است عکاسان مي‌بايست در قالب تعاوني‌هاي هنرمندي در کنار يکديگر قرار بگيرند، سرمايه‌هاي اندک خود را روي هم بگذارند و از اين طريق به انتشار کتاب بپردازند تا ريسک چاپ کتاب عکس هم کاهش يابد.
ازناوه پس از اشاره به محدود بودن مخاطبان کتاب‌هاي عکس و نفيس، چاپ کتاب‌هاي عکس در ايران و خارج از کشور را با هم مقايسه مي کند و مي گويد: در کشورهاي اروپايي، اين کتاب ها بعضا در تيراژ 20 تا 30 هزار جلد چاپ مي‌شود اما در ايران، بالاترين تيراژ 3 هزار جلد است. از طرف ديگر تنوع چاپ کتاب در خارج از کشور بسياربالاست. مثلا کتاب‌هاي عکسي که با موضوع تهران منتشر شده، شايد به تعداد انگشت‌هاي دست هم نرسد، اما از شهر پاريس، حداقل 20 عنوان کتاب عکس منتشر شده است.
وي درباره تاثير برگزاري نخستين جشنواره کتاب‌هاي نفيس در روند چاپ کتاب‌هاي عکس، ابراز مي کند: اگر بخش پديدآورندگان تصويري آثار نيز به اين جشنواره افزوده شود، مي تواند رقابتي بين عکاس‌ها به وجود بياورد و به طور مستقيم مشکلات چاپ عکس براي اين گروه نيز کاهش مي يابد. اين اتفاق، خود به خود براي عکاس‌ها يک تشويق محسوب مي شود و فکر مي کنم به مرور يک حرکت نوين در اين زمينه صورت بگيرد.
نمايشگاه‌ها در جذب مخاطب، تاثيرگذار هستند
«افشين بختيار»، در آستانه 60 سالگي خود، به انتشار شصتمين کتاب خود اقدام کرده است. او که در زمينه چاپ کتاب‌هاي عکس، پرکارترين عکاس به شمار مي‌آيد، درباره مشکلاتي که به عنوان مولف با آنها درگير است، مي گويد: کتاب‌هايم را ناشر چاپ مي‌کند، اما هيچ زمان راضي نبوده ام که کتابم را ناشر چاپ کند، چرا که منافع چاپ کتاب به او مي‌رسد.
بختيار، تاکيد مي‌کند که اين فقط يکي از مشکلات چاپ کتاب عکس است. مشکل ديگر، نداشتن سرمايه لازم براي چاپ کتاب توسط عکاسان است. او مي گويد: يک کتاب عکس خوب براي انتشار، به حداقل 60-70 ميليون تومان هزينه نياز دارد و اين مبلغ به 100 تا 120 ميليون نيز مي‌رسد که هزينه اش از عهده من به عنوان يک عکاس، خارج است.
بختيار عنوان مي‌کند که حتي اگر در بهترين شرايط، يک عکاس، سرمايه لازم براي انتشار کتاب عکس را هم داشته باشد، باز در مرحله پخش کتاب با مشکل مواجه مي‌شود. يکي ديگر از مشکلاتي که وي از آن نام مي‌برد، تجديد چاپ کتاب است. وي مي افزايد:عکاس‌ها در تجديد چاپ کتاب، حق کپي رايت دريافت نمي‌کنند. سهم آنها از چاپ مجدد کتاب، مبلغي ناچيز، يا چند جلد از کتاب است.
اين عکاس درباره راهکارهاي موجود در اين زمينه مي‌گويد: بانک‌ها، يا نهادهايي مانند وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي مي‌توانند با ارائه وام، حامي عکاسان باشند، ولي اين اتفاق تا به حال رخ نداده است، يا اگر وامي تعلق گرفته، بهره اش آنقدر بالاست که اصلا به نفع عکاس نيست.
وي در مقايسه وضعيت چاپ کتاب عکس در ايران و خارج از کشور نيز ابراز مي‌کند: قطعا در خارج از کشور، وضعيت چاپ کتاب عکس بهتر از اينجاست. در نمايشگاهي خارج از کشور حضور داشتم و يکي از کتاب‌هايم که به چاپ هفتم رسيده بود، در تيراژ 5 هزار جلد چاپ شد. وقتي اين مساله را با يک مولف خارجي مطرح کردم، خنديد. در خارج از کشور، تيراژ کتاب گاهي بالاي هزار است و بعضي کتاب‌ها حتي در تيراژ ميليوني هم منتشر مي شوند.
بختيار، درباره تاثير برگزاري نخستين جشنواره کتاب‌هاي نفيس معتقد است که اين جشنواره مي‌تواند در ديده شدن کتاب‌ها و در نهايت خريد آنها تاثيرگذار باشد و نمايشگاه‌ها در جذب مخاطب، تاثيرگذار هستند.وي مي گويد: کتاب هايي که به اين نمايشگاه راه مي يابند، توسط مخاطب ديده مي شوند و اين مساله مي تواند به اين نکته که کتاب‌هاي عکس شناخته شوند، کمک کند.
جشنواره، اطلاعات مردم را درباره کتاب هاي نفيس افزايش مي دهد
در همه دنيا چنين است که وقتي ناشر، کتابي را به چاپ مجدد مي رساند، به مولف، حق تاليف مجدد مي پردازد، اما در ايران و به ويژه در زمينه چاپ کتاب هاي عکس چنين چيزي، معمول نيست و ناشران، زير بار پرداخت حق تاليف مجدد نمي روند.
اين نخستين مشکلي است که در زمينه چاپ کتاب هاي عکس توسط «همايون اميري يگانه» مطرح مي شود. البته تاکيد مي کند که ناشران کتاب‌هاي خودش، اين نکته را رعايت مي کنند. اميري يگانه، از مشکل ديگري نيز نام مي‌برد. وي مي گويد: يکي ديگر از مشکلاتي که مولفان کتاب‌هاي عکس با آن مواجه هستند، پايين بودن سواد بصري ناشران است. به همين علت، عکاس‌ها در انتخاب عکس‌هاي خود و ارائه به ناشر با مشکل مواجه مي شوند.
اميري يگانه که به تازگي کتابي را با عنوان «خوشا شيراز» در قطع خشتي به انتشار رسانده است مي گويد: کتابي مشابه در همين اندازه و با عکس هايي با کيفيت متوسط توسط يک عکاس ديگر و با قيمت پايين تر، منتشر شده و از طرف مخاطبان به خاطر همين قيمت پايين تر، با استقبال بيشتري روبرو شده است. مولف کتاب «خوشا شيراز»، در اين رابطه مي گويد: اين اتفاق به دليل ناآگاهي مردم صورت مي گيرد، آن ها به ارزش کارهاي هنري واقف نيستند و فقط به قيمت ارزان تر آثار توجه مي کنند.
اميري يگانه، معتقد است برپايي جشنواره هايي مانند جشنواره کتاب‌هاي نفيس مي‌تواند اطلاعات مخاطبان را درباره کتاب‌هاي نفيس و به ويژه شناساندن کتاب‌هاي با کيفيت و عکس‌هاي زيبا افزايش دهد.
جشنواره، در کشف مشکلات نقش مهمي ايفا مي کند
«داوود وکيل زاده»، يکي ديگر از عکاسان طبيعت و معماري ايران، نخستين مشکلي که به آن اشاره مي کند، نبود قانون کپي رايت است. او مي‌گويد: متاسفانه در اين باره از هنرمند حمايت نمي شود. هنرمندان انتظار دارند از سوي مراکز مسئول مورد حمايت قرار گيرند، اما انگار رها شده‌اند.
دومين مشکلي که وکيل زاده، نام مي‌برد، قراردادهاي يک طرفه اي است که اغلب ناشران با عکاسان منعقد مي کنند. وي معتقد است که اگر نهادهايي مانند وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي و سازمان ميراث فرهنگي از عکاسان حمايت کنند و اين نهادها بر قراردادها نظارت داشته باشند، عکاسان از حمايت معنوي برخوردار خواهند بود و کمتر در اين حوزه متضرر مي شوند. البته اين عکاس، تاکيد دارد که مشکلات ناشران را نيز نبايد ناديده گرفت.
نبودن کاغذ باکيفيت عالي يا هزينه بر بودن دستگاه هاي چاپ و صحافي، از ديگر مشکلاتي است که وکيل زاده به آن ها به عنوان مشکلاتي که در نهايت منجر به چاپ کتاب هاي عکس با کيفيت پايين مي شود، ياد مي کند.
وکيل زاده که معتقد است برگزاري نمايشگاه ها، يا فروشگاه‌‌هاي دائمي مي تواند در اين نکته که هنرمندان به صورت ناشر- مولف کار کنند، تاثير داشته باشد،مي‌افزايد: ارائه کتاب‌هاي عکس در کشورهاي مختلف مي تواند به مولفان اين حوزه کمک کند. همچنين شرکت در نمايشگاه هاي متعدد کتاب که به صورت بين المللي برگزار مي‌شود، مي‌تواند در معرفي کتاب هاي نفيس نقش داشته باشد، اما در اين زمينه اطلاع رساني انجام نمي شود.
وکيل زاده، همچنين از حضور در نمايشگاه‌ها به عنوان يک مشوق براي مولفان کتاب هاي عکس، نام مي برد و درباره تاثير برگزاري نخستين نمايشگاه کتاب هاي نفيس در رفع مشکلات اين حوزه مي گويد: چنين جشنواره هايي از دو جنبه به نشر کتاب هاي نفيس کمک مي کند. نخست اين که در تشويق ناشران و مولفان تاثيرگذار است و ديگر اين که در کشف و بررسي مشکلات و نارسي هاي اين عرصه نقش مهمي ايفا مي کند.
او نخستين جشنواره کتاب هاي نفيس را يک ميدان براي رقابت ناشران مي داند که در نهايت مي تواند در ارتقاء کيفيت کتاب هاي نفيس موثر باشد. وکيل زاده مي گويد: نواقص برگزاري اين جشنواره ها به مرور برطرف خواهد شد، اما حتي اگر اين جشنواره، نواقصي داشته باشد، باز هم در رفع مشکلات کتاب هاي نفيس، تاثيرگذار است.