تخريب محيط زيست براي حفظ محيط زيست

سرويس بين‌الملل «شهر»

در همايش تغييرات آب و هوايي سال 2009 در کپنهاگ، تعهد داد ميزان گازهاي گلخانه‌اي منتشره نسبت به واحد خروجي توليدات خود را تا سال 2020 دست کم 40 درصد کاهش خواهد داد. رسيدن به اين هدف بلندپروازانه پس از اجلاس 2009 به يکي از اهداف مهم و اولويت دار دولت چين تبديل شده‌است. پيش‌نويس يک برنامه‌ي پنج ساله که توسط دولت اين کشور تهيه شده‌است و در آن راهکارهايي از جمله ماليات‌هاي زيست محيطي و تدابير ديگر کاهش انتشار گازهاي گل‌خانه‌اي پيش‌بيني شده‌است، در ماه‌هاي آينده در کنگره‌ي خلق چين بررسي خواهد شد.

در عين حال اين برنامه‌ي پنج ساله شامل برنامه‌ي بي‌رحمانه‌ترين تلاش يک دولت  براي ساخت سد در سرار تاريخ مي‌شود. در واقع در صورت تصويب اين برنامه در کنگره‌ي خلق مي‌توان گفت دولت چين براي درمان ابرو، چشم اين کشور را کور کرده‌است. اين برنامه به شکل غيرقابل بازگشتي رودخانه‌هاي عظيم چين و گوناگوني زيستي به خصوص در بسياري از زيست‌گاه‌هاي مهم جهاني چين را از ميان بر مي‌دارد.

در حال حاضر چين بيش از هر کشور ديگري در جهان درون مرزهاي خود سد ساخته‌است. تا کنون هزينه‌هاي بسياري براي توسعه و ساخت چنين سدهايي هزينه شده‌است. تا کنون دست کم 23 ميليون نفر براي ساخت اين سد‌ها از خانه و کاشانه‌ي خود رانده و مجبور به جابجايي شده‌اند. تا کنون 300 هزار نفر در اين کشور بر اثر شکست سدهايي که داراي رکورد کمترين سطح امنيت مهندسي هستند، کشته‌شده‌اند. شواهد علمي نشان مي‌دهد که ممکن است، سد زيپينگ‌هو به تنهايي باعث به وجود آمدن زلزله‌ي مخرب سال 2008 در سي‌چوآن شده‌باشد. در عين حال ساخت اين سدها باعث از بين بردن بسياري از گونه‌هاي زيستي شده‌است، ماهيگيران چيني بسيار از ساخت اين سدها ضربه ديده‌اند و گونه‌هاي کم‌ياب و مهمي مانند دلفين‌هاي يانگ‌تسه بر اثر اين ساخت و سازها منقرض شده‌اند.

به عنوان بخشي از برنامه‌ي کاهش انتشار دولت چين، قرار است در اين کشور طي پنج سال آينده سدهاي مولد انرژي برق‌آبي با ظرفيت توليد برق به ميزان 140 گيگاوات بسازند. براي قياسي که نشان دهنده‌ي بزرگي اين عدد باشد، کشورهاي پيشرفته‌اي چون ايالات متحده، کانادا و برزيل حداکثر ظرفيت توليد انرژي برق‌آبي خود را در طول تاريخ به 75 تا 85 گيگاوات رسانده‌اند. براي رسيدن به اين هدف بايد سلسله‌اي از سدهاي متعدد بر روي رودخانه‌هاي جنوب غربي چين و فلات تبت ساخته شود.  اين مناطق در کنار داشتن جمعيت‌هاي اقليت قومي، از لحاظ بوم‌شناسي بسيار آسيب‌پذيرند، گوناگوني زيستي زيادي دارند و البته بسيار مستعد زمين لرزه‌اند.

در حاليکه «ون جيابائو» رهبر چين در سال 2004 جلوي پروژه‌ي سدسازي بر روي رود نو يا سالوين در مرکز يک منطقه‌ي حفاظت شده‌ي بين‌المللي را گرفته‌بود تا طرفداران حفظ محيط زيست در اين منطقه را راضي نگه دارد، به تازگي دولت چين اعلام کرده‌است به زودي ساخت سلسله سدهايي بر روي رودخانه‌ي نو را به زودي آغاز خواهد کرد. همچنين دولت چين قرار است مناطق قابل ماهيگيري در رودخانه‌ي يانگ‌تسه را کاهش دهد تا بتواند سدهاي بيشتري بر روي اين رودخانه بسازد.

در همين حال تبليغات بي‌سابقه‌اي از سوي دولت‌هاي محلي و شرکت‌هاي دولتي توليد انرژي در چين براي ساخت سد و توليد انرژي برق‌آبي در جريان است. در حاليکه پيش از اين فعالان محيط زيست و روزنامه‌نگاران تلاش مي‌کردن با نزديکي به اين مقامات محلي و کمپاني‌ها پيام خود را براي محافظت از محيط زيست به گوش مقامات بالاتر چيني برسانند، اما پس از اجلاس تغييرات آب و هوايي کپنهاگ سياست‌هاي دولت در زمينه‌ي انرژي برق‌آبي اولويت جدي پيدا کرد. مهمترين و تنها دليلي که براي فشار بيش از اندازه‌ي دولت چين در ايجاد منابع انرژي برق‌آبي وجود دارد، فشاري‌ست که از سوي جامعه‌ي بين الملل بر روي دولت اين کشور براي کاهش انتشار گازهاي گل‌خانه‌اي قرار دارد.

تغييرات آب و هوايي مهمترين تهديد زيست محيطي براي نسل جاري‌ست. اما جامعه‌ي بين الملل بايد اين تهديد را با روشي کل‌گرايانه حل کند. راه حل‌هايي که براي حل مشکلات ايجاد شده توسط تغييرات آب و هوايي ارائه مي‌شود بايد بدون از دست دادن تمرکز بري ديگر چالش‌هاي آينده‌ي کره‌ي زمين باشد. نرخ بالاي از بين رفتن گوناگوني زيستي در جهان يکي از مسائل زيست محيطي مهم و در شرايط خطرناک در عصر ماست. رودخانه‌هاي، درياچه‌ها و مرداب‌ها بيشترين تغييرات را نسبت به ديگر اکوسيستم‌هاي جهان تحمل مي‌کنند. به علت ساخت سد‌ها و عوامل ديگر، نيمي از جمعيت گونه‌هاي زيستيِ آب‌ِ شيرين تقريبا به صورت متوسط بين سال‌هاي 1970 تا 2000 از بين رفته‌اند. و در عين حال بيش از يک سوم از ماهي‌هاي آب شيرين در معرض انقراض قرار گرفته‌اند.

همانگونه که سال گذشته سرپرست برنامه‌ي محيط زيست ملل متحد هشدار داد، اين ادعا که انسانيت بدون وجود گوناگوني زيستي مي‌تواند به حيات خود ادامه دهد، بسيار خودبينانه، مغرورانه و غلط است. نبايد براي نجات ريه‌هاي سياره‌مان، شاهرگ‌هاي آن را قطع کنيم. چين نه تنها در مشارکت براي مبارزه با تغييرات آب و هوايي تعهد اخلاقي دارد، بلکه براي حفظ تنوع زيستي و اکوسيستم کشور خود نيز مطابق کنوانسيون جهاني در گوناگوني زيستي تعهد قانوني دارد. شکي نيست که تلاش براي کاهش انتشار دي‌اکسيد کربن در مقياس سرانه به سطحي کمتر از ميزاني که ديگر کشورهاي توسعه‌يافته منتشر مي‌کنند، قابل احترام است. اما در عين حال دولت‌هاي جهان بايد به دولت چين نشان بدهند که نمي‌خواهند که به ازاي رعايت تعهدش به جهان براي کاهش انتشار گازهاي گل‌خانه‌اي، رودخانه‌ها و گوناگوني زيستي خود را نابود کند.

پيتر بوسشارد

ترجمه: شهاب شهسواري علويجه

(منبع: گاردين)