نگاه سرسري به شهيد آويني نداشته باشيم

به گزارش خبرنگار شهر، معززي‌نيا در اين يادداشت آورده است:

آويني را حدس نزنيم! چرا كه مراجعه‌ي سرسري به آثار او و اصرار در نتيجه‌گيري سريع و شتابزده از برخي اظهارنظرهايش مي‌تواند ما را به نتايجي كاملاً متفاوت با چيزي برساند كه او در نظر داشته. قرار نيست شيفته‌ي عكس و پوستر او شويم و از بعضي جملات قصارش كه اين طرف و آن طرف نقل مي‌شود خوشمان بيايد و بعد، به اين نتيجه برسيم كه پس حتماً او هم مثل ما فكر مي‌كرده. متأسفانه بخش عمده‌اي از علاقه‌مندان آويني به جاي تلاش براي شناختنش، اعتقادات او را حدس مي‌زنند!

امروز سخن گفتن از آويني سهل و ساده به نظر مي‌رسد، چرا كه نامش مشهور است و درباره‌اش بسيار گفته‌اند و نوشته‌اند، و عادت كرده‌ايم كه وقتي از چيزي زياد مي‌گوييم و زياد مي‌شنويم، گمان كنيم كه مي‌شناسيمش. اما در ميان انبوه گفته‌ها و نوشته‌هاي عرضه شده در طول سال‌هايي كه از شهادت او مي‌گذرد، كمتر پيش آمده كه به تفكرش پرداخته شود و به ندرت پيش آمده كه سخن تازه‌اي طرح شود. و اگر هم كسي موفق شده از اظهارنظرهاي احساساتي و غلوآميز فاصله بگيرد، كم پيش آمده كه درباره‌ي نسبت او با سينما و نظريه‌هايي كه در اين حوزه طرح كرده، حرف مهمي بر زبان آورد. آن هم در شرايطي كه آويني در «عمل» بيش از صد فيلم مستند ساخته و اصلاً در جريان توليد يكي از همين فيلم‌ها به شهادت رسيده، و در «نظر» بيش از هزار صفحه درباره‌ي سينما نوشته است. اين وضعيت تصادفي نيست، علت مشخصي دارد؛

نظرات او درباره‌ي سينما سهل و ممتنع‌ است: در ابتدا حرف‌هايي قابل قبول و پذيرفتني به نظر مي‌رسد كه بر زبان يك متفكر مسلمان و معتقد به انقلاب اسلامي جاري شده كه با ديگر همراهان و هم‌مسلكانش توافق كامل دارد. اما كمي كه دقيق‌تر مي‌شوي، نوشته‌هايش را غيرمنتظره، پيچيده، دشوار و گاهي مبهم مي‌يابي. به دشواري مي‌توان پذيرفت كه كسي با سابقه و اعتقادات او، در نوشته‌ها و گفت‌و‌گوهايش بر اين نكته اصرار ورزد كه: «به نظر من سينماي اسلامي وجود ندارد و ضرورتي هم ندارد كه ما اين عنوان را اين‌‌طور به كار ببريم.» بارها با كساني مواجه شده‌ام كه ترجيح داده‌اند چنين جملاتي را نشنيده بگيرند، اظهار علاقه به فيلمسازي مثل هيچكاك را نديده بگيرند و اين قبيل اتفاقات را خطاهايي قلمداد كنند كه ممكن است در طول حيات هر كسي رخ دهد.

البته آويني دور از دسترس نيست، مي‌توان او را شناخت. فقط مراجعه‌ي سرسري به آثار او و اصرار در نتيجه‌گيري سريع و شتابزده از برخي اظهارنظرهايش مي‌تواند ما را به نتايجي كاملاً متفاوت با چيزي برساند كه او در نظر داشته. قرار نيست شيفته‌ي عكس و پوستر او شويم و از بعضي جملات قصارش كه اين طرف و آن طرف نقل مي‌شود خوشمان بيايد و بعد، به اين نتيجه برسيم كه پس حتماً او هم مثل ما فكر مي‌كرده. متأسفانه بخش عمده‌اي از علاقه‌مندان آويني به جاي تلاش براي شناختنش، اعتقادات او را حدس مي‌زنند!

بدون رجوع به فيلم‌ها و آثار او حدس مي‌زنند كه تلقي او از «ارزش»ها و مفاهيم دفاع مقدس همان چيزهايي است كه خودشان باور دارند. مي‌شنوند كه او طرفدار سينماي پرمخاطب بوده، آن وقت مي‌گويند آويني از فيلم‌هاي پرفروش حمايت مي‌كرده و از فيلم‌هاي نخبه‌گرا بيزار بوده؛ اين سهل‌انگاري و عوام‌زدگي است. رأي و نظر يك متفكر را نمي‌شود «حدس» زد، بلكه بايد آن را درك كرد و بر آن مسلط شد.  

آويني طراح مباحث بديع و در مواردي بي‌سابقه در عرصه‌ي فكري ماست و بسياري از اين مباحث نيازمند شرح و تفصيل فراوانند تا قابل درك شوند. خلاصه اين كه: بايد به جوهر تفكر آويني نظر داشت. بايد تلاش كرد تا اشتراكات وجودي او را از دوران جواني تا لحظه‌ي شهادت دريافت، دغدغه‌هاي بنياني او را شناخت و سپس، جمله‌اي از او نقل كرد و يا چيزي را به او نسبت داد. اگر وجوه اصلي تفكر او ناشناخته باقي بماند، آن وقت ممكن است خودمان را با پوسته‌اي از كلمات و تعابير زيبا سرگرم كنيم كه توسط هر كس ديگري هم قابل بيان است و لزوماً تفكر آويني را عرضه نمي‌كند.