به بهانه سالروز مرگ سهراب سپهري/
جعفري: سپهري بيش از آن‌که نقاش باشد، شاعر است
اول ارديبهشت‌ماه، سالروز درگذشت شاعر و نقاش برجسته، سهراب سپهري است. محمدابراهيم جعفري که خود نقاش و شاعر است، سپهري را حتي در نقاشي‌هايش شاعر مي‌داند و معتقد است زندگي شاعرانه اين هنرمند، و نگاه شاعرانه‌اش او را به هنرمندي برجسته بدل کرده است.
اين نقاش-شاعر در گفت‌وگو با خبرنگار شهر در رابطه با شاعرانگي نقاشي سهراب سپهري اظهار داشت: من سال‌هاست که تدريس مي‌کنم. در دانشگاه هنر کلاسي دارم با عنوان «آشنايي با ريشه‌ها و رشته‌هاي هنر معاصر» که در آن به بچه‌‌ها مي‌گويم که معني شعر چيست. به نظر من وقتي درختي براي شما زيباست، يعني اين درخت در نسبت با درختان ديگر شاعرانه‌تر است و به همين دليل در ميان انبوه درختان يا در ميان انبوه کوچه‌‌ها، يک درخت يا يک کوچه توجه همگان را جلب مي‌کند.
وي ادامه داد: به نظر من بزرگ‌ترين و شايد تنهاترين تفاوت انسان با ديگر حيوانات اين است که شاعر است و اگر شعر را از انسانيت جدا کنند، تبديل به موجودي سفاک مي‌شود. حتي فردوسي هم وقتي که مي‌خواهد ميدان جنگ را به تصوير بکشد، مي‌گويد «چو فردا برآيد بلند آفتاب» و به اين شيوه فضاي جنگ را نيز شاعرانه و وامدار طبيعت مي‌کند.
جعفري تاکيد کرد: وقتي همه چيز به نهايت خلوص و زيبايي‌اش مي‌رسد، شعر مي‌شود. اين سخن ارسطوست که مي‌گويد هر هنري وقتي به نهايت کمال و کيفيت خود مي‌رسد،تبديل به شعر مي‌شود. به همين دليل است که گرايش سهراب نيز از نقاشي به شعر و از شعر به نقاشي است.
اين مدرس دانشگاه ادامه داد: هنري ماتيس مي‌گويد هنر بيان آن چيزي است که در درون هنرمند است و به همين دليل است که حتي يک صندلي نيز مي‌تواند شاعرانه باشد.
وي گفت: بسياري از مواقع هنگامي‌که مي خواهم نقاشي کنم، مطلبي بسيار ساده از ذهنم مي‌گذرد که تنها با کلمات ساده مي‌توانم بيانش کنم و مطمئنم که سهراب نيز همين کار را مي‌کرده است. براي مثال وقتي مي‌گويد «در گلستانه چه بوي علفي مي‌آمد»، سادگي شاعرانه و نقاشانه است که اين جمله را شعر مي‌کند؛ چه بسا روستائياني که بارها چنين جمله‌اي گفته باشند.
اين نقاش پيشکسوت اظهار داشت: اين تخيل ماست که شاعرانه يا اقتصادي يا هر نوع ديگري است و شاعري که زمان بيدار شدن از خواب به قيمت طلا و بورس فکر مي‌کند، قطعا نمي‌تواند شاعري همچون سهراب سپهري باشد. توجه انسان و نيت اوست که زندگي‌اش را شاعرانه مي‌کند و يک شاعر وقتي چشمش را باز مي‌کند، اولين چيزي مه به ذهنش مي رسد، يک المان شاعرانه است.
وي گفت: شعر آن چيزي است که همچون آينه خود را در آن ببيني و شاعر کسي است که بتوان با گفته‌اش همذات‌پنداري کرد. وقتي سهراب مي‌گويد «من چه سبزم امروز و چه اندازه تنم هوشيار است» خواننده مي‌تواند به سادگي با او همراه شود.
جعفري يادآور شد: سهراب پيش از آن‌که شعر نو بگويد کتابي از شعرهاي کلاسيک خود منتشر کرده بود که بعدها آرام آرام خودش آن‌ها را جمع کرد؛ زيرا شعرهاي بسيار معمولي در آن بود. من اين نسخه را گم کرده‌ام و اميدوارم کسي باشد که نسخه‌اي از اين کتاب داشته باشد و آن‌را به دست من برساند.
وي همچنين گفت: اگر کسي از ريشه به طرف هنر برود، هرگز کارش خسته‌کننده نخواهد شد و هرگز خود را تکرار نخواهد کرد. مانند مکرمه قنبري، نقاش خوآموخته قائم‌شهري که آثارش بسيار زيبا بود؛ ولي عده‌اي امروز سعي مي‌کنند آثاري شبيه به او بيافرينند که هرگز به کيفيت آثار اوليه وي نخواهد بود.
جعفري درباره ارتباط شعر و نقاشي تاکيد کرد: نقاشي شعر تصوير است، همانگونه که شعر کلمه، معماري شاعرانه و سينماي شاعرانه وجود دارند. ولي در آن‌چيزي که همگي به عنوان «شعر» مي‌شناسيم، نظم‌هايي وجود دارد که با سطرهاي ساده سهراب قابل مقايسه نيست و نام شعر به خود گرفته است.
اين شاعر-نقاش در پاسخ به اين سوال که چگونه گاهي احساس هنرمندانه به خلق يک شعر منتهي مي‌شود و گاه به خلق يک نقاشي، به شعري از خود اشاره کرد که در زمان دانشجويي، به جاي يک طراحي از مزارع و روستاهاي بروجرد، آن‌را روي کاغذ نوشته بود. وي سپس گفت: برخي از احساسات فقط با کلمه معلوم مي‌شوند و کساني‌که سعي مي‌کنند به زحمت و با استفاده از تکنيک‌هاي مختلف يک حس را به نقاشي درآورند، گاه اثري مسخره خلق مي‌کنند.
وي افزود: به نظر من ململ خيال آدم‌ها از DNA آن‌ها شروع مي‌شود و زندگي تار و پود اين ململ را مي‌بافد، ولي وقتي شاعرانگي و هنر در اين ململ ايجاد شد، اگر آن‌را روي سنگ هم بيندازيد، آن‌را تبديل به مجسمه‌اي زيبا مي‌کند. شعر امکانات خاص خود را دارد و ململ خيال شاعر در کلمه که مي‌افتد، شعر مي‌شود و من فکر مي‌کنم سهراب سپهري بيش از آن که نقاش باشد شاعر است؛ زيرا لحظات بيشتري از زندگيش را با شعر گذرانده است و چه بسا طراحي ها و نقاشي‌هايي از او که اگر يکي از شاگردانم به جاي کار خود آن‌را نشانم دهد، ايراد‌هايش را به او گوشزد مي‌کنم.
اين نقاش همچنين گفت: بزرگي مي‌گويد اگر قرار بود که هنرمندان روزي براي خود يک مارک يا علامت يا اسم انتخاب کنند، حتما «هنرمند» را انتخاب نمي‌کردند. متاسفانه مردم هنرمند را تنها بازيگر يا خواننده مي‌دانند و در وقتي مي‌گويند «هنرمند»، معمار و نقاش و ديزاينر در ذهنشان نيست.
وي در پاسخ به اين‌که به نقاشي نزديک‌تر است يا به شعر گفت: نقاشي به لحاظ ديدن و تصوير کردن با من هست؛ ولي شعر هميشه همراهم است و براي مثال هرگز نمي‌توانم بگويم که ديشب يک شعر داشتم ولي کلمه دم دستم نبود. قاعدتا سهراب هم بايد شاعرتر باشد زيرا کلمه در همه لحظات در کنارش بوده و لحظات بيشتري از زندگيش را با کلمه و با شعر گذرانده است. جعفري تاکيد کرد: شعرهايي دارم که اگر نبودند، برخي نقاشي‌هايم هرگز خلق نمي‌شد.
محمد ابراهيم جعفري در سال 1319 در بروجرد به‌دنيا آمد. وي پس از پايان تحصيلاتش در مقطع كارشناسي در رشته نقاشي دانشكده هنرهاي زيبا، در سال 1344 كانون آموزش اصول هنرهاي تجسمي را تاسيس كرد. وي در سال 1347 عضو رسمي هيئت علمي دانشگاه هنر شد. از نمايشگاه‌هاي مهم اين نقاش مي‌توان دوسالانه پاريس 1348، نقاشان معاصر ايران در آلمان 1353، کاني سورمر فرانسه «جايزه ملي دولت فرانسه» 1353، بال سويس 1355، هنرمندان منتخب 38 کشور در پاريس 1355، نقاشان پيشرو در واشنگتن «واش آرت» 1356 و نمايشگاه‌هاي هنرمندان معاصر ايران در مراکش، لندن، مسکو، کانادا، اسپانيا و ارمنستان را نام برد.
عضويت افتخاري انجمن هنرمندان نقاش ايران، همکاري با فيروز شيروانلو در شکل‌گيري فرهنگسراي نياوران، کار و مطالعه در کوي بين‌المللي هنرهاي پاريس در سال‌هاي 53 تا 55، همکاري آموزشي با دانشگاه نورويچ امريکا در سال 1372، عضويت هيئت انتخاب دوسالانه‌هاي نقاشي و طراحي، سخنراني‌هاي متعدد در دانشگاه‌ها و مراکز فرهنگي درباره هنر خلاقيت و آموزش هنر و همچنين اجراهاي في‌البداهه با عنوان «صلح تن به تن» براي ايجاد ارتباط ، تبادل نظر، نقد و گفتگو در ارتباط با نمايشگاه‌هاي هنرهاي تجسمي از ديگر فعاليت‌هاي وي است.