يادداشت/
در شکوه اخلاق (1)
معاون امور اجتماعي فرهنگي شهرداري تهران در يادداشتي به بداخلاقي‌هايي كه امروز دامن‌گير جامعه ايران شده اشاره كرده و در مقابل از پديده‌هايي مانند رفتار قانون و آرامش‌مدار ژاپنيها پس از سونامي يادكرده است.
به گزارش شهر، محمدهادي ايازي در اين يادداشت آورده است كه ما امروزه نياز جدي به رفتارهاي اخلاقي در چارچوب مناسبات شهروندي داريم و اينگونه رفتارها بايد سرمشق ملت‌ها قرار گيرد. چه فرايند و روندي به ما تحميل شد که اکنون از بي‌اخلاقي و کمبود فضايل اخلاق فرياد نخبگان جامعه به ثريا رسيده است؟
1ـ در خبرها آمده بود که پس از فاجعه زلزله و سونامي ژاپن، رفتار مردم چنان با معيارهاي اخلاقي مطابقت داشته که باعث توجه عمومي در جهان به اين رفتار در يک کشور بلازده شده است.
همين رفتار را روزنامه واشنگتن پست دستمايه مقايسه آنچه در ژاپن اتفاق افتاد با بحران توفان کاترينا در آمريکا قرارداده و مي‌نويسد: «وقتي توفان کاترينا به نيواورلئان رسيد و سدها شکست، مردم آمريکا آن آمريکاي ديگر را کشف کردند آمريکايي که هاليوود درباره‌اش فيلمي نمي‌سازد و به تميزي بورلي هيلز نيست. مردم ديدند که آدم‌هايي که مامور حفظ نظم و قانون هستند خودشان در حال بار زدن اجناس فروشگاه‌ها هستند. پليس نمي‌توانست جلوي غارت را بگيرد چون کم نبودند ماموران پليسي که به غارت مشغول بودند. واقعيت آمريکا ربطي به تصويري که از خودش داشت، نداشت. در بحران به‌وجود آمده در آمريکا قتل و غارت بيداد کرد برخلاف آنچه در يک کشور آسيايي مانند ژاپن رخ داد. به نمونه‌هايي از رفتار ژاپنيها که در خبرها آمده توجه کنيم:
الف ـ تشکيل صفوف منظم براي دريافت آب و غذا بدون سر و صدا و يا رفتار خشن.
ب ـ هيچ‌گونه غارتگري و دزدي در اين مدت گزارش نشده است.
ج ـ مردم نيازهاي روزمره را به اندازه نياز تهيه کردند.
دـ هنگامي که در يک فروشگاه برق رفت، مردم اجناس را برگرداندند و به آرامي فروشگاه را ترک کردند.
آيا اين رفتارها قابل تحسين نيست؟ بيداري وجدان و رفتار مطابق آموزه و معيارهاي انساني پذيرفته شده در شرايط سخت و دشوار ناشي از بلاياي طبيعي، انساني و جنگ براي هر ملتي باعث افتخار است و آن ملت قطعا ملتي پايدار در تاريخ خواهد بود.
2ـ ماهم رفتار مردم مبادي‌آداب ژاپن را تحسين مي‌کنيم ولي صرف تحسين کافي نيست. ما امروزه نياز جدي به رفتارهاي اخلاقي در چارچوب مناسبات شهروندي داريم و اينگونه رفتارها بايد سرمشق ملت‌ها قرار گيرد. در همين ژاپن در مدارس سطل زباله وجود ندارد، در خيابان‌ها کمتر سطل زباله و زباله به چشم مي‌خورد. حداکثر وجدان کاري وجود دارد و سرانه مطالعه بالاست. آيا اين رفتارها مطابق توصيه‌ها و آموزه‌هاي ديني ما نيست؟
گوهر همه اديان الهي بر خداپرستي و رعايت زندگي اخلاقي است. دين اسلام به‌عنوان آخرين دين آسماني و کامل‌ترين آنها بيشترين تاکيد را بر‌زندگي اخلاقي دارد. پيامبر اسلام، که درود خدا بر‌او باد، اعلام مي‌کند که من براي اتمام و کمال اخلاق مبعوث شده‌ام و ما به‌عنوان مسلمان موظف و مکلف به رعايت سيره، سنت و شيوه زندگي و اخلاق آن بزرگوار هستيم. اما افسوس که به‌دليل بي‌عملي به آن توصيه‌هاي الهي تشنگان لب دريا هستيم. تمامي ميراث ديني و مأثورات ما آکنده از احاديث و روايات در باب اخلاق و رفتار اخلاقي است اما چرا ما در جامعه خود تجلي و تجسم عيني اين توصيه‌ها را در رفتار خودمان نمي‌بينيم؟
3ـ شرايط فرهنگي و اجتماعي جامعه نقش بسيار تعيين‌کننده‌اي بر سبک زندگي و رفتارهاي اجتماعي و اخلاقي ما دارد. نمونه بارز تأثير اين امر را مي‌توان در فضاي سال‌هاي اوليه انقلاب اسلامي و به‌خصوص در دوران دفاع مقدس ديد. آيا جاي حسرت و افسوس نيست؟ زماني در جبهه‌هاي دفاع مقدس رزمندگان در ايثار جان از يکديگر سبقت مي‌گرفتند و دنيا به اين رفتار غبطه مي‌خورد و متعجب بود اما امروز بايد رفتار ژاپنيها را تحسين کنيم!
چه فرايند و روندي به ما تحميل شد که اکنون از بي‌اخلاقي و کمبود فضايل اخلاق فرياد نخبگان جامعه به ثريا رسيده است. شايد مهم‌ترين دليل اين است که در زمينه باورها بعد از دفاع مقدس بيش از محتوا به شکل پرداختيم. بايد به آن دوران باشکوه رجوع دوباره کنيم و آن روحيات و فرهنگ را تازگي بهارانه بخشيم.البته اين همه قصه و چاره کارنيست ما نيازمند تأمل و تدبير جدي در حوزه اخلاق هستيم. سؤالات جدي مانند: بي‌اخلاقي آدميان از کجا نشأت مي‌گيرد؟ آيا نيازمند واکاوي در مباني اخلاقي نيستيم؟ زندگي اخلاقي به چه معناست؟ کدام روش و سبک زندگي اخلاقي است؟ آيا با علم اخلاق و تئوري‌هاي اخلاقي در حوزه نظر و فلسفه اخلاق و کاوش و کندوکاو در مباني اخلاق مي‌توان اميد داشت که مردم را ملزم به رفتار اخلاقي کنيم و از رذيلت‌هاي اخلاقي که ذاتاً مذمومند بکاهيم ؟ اين سؤالات مهمي است و تکليف نخبگان و مديران را در پاسخ به آنها و عمل و رفتار اخلاق سنگين کرده است.
4- ما در جامعه ديني زندگي مي‌کنيم و حداقل انتظارات اين است که کمتر شاهد دروغ، نزاع، ريا، چاپلوسي و آسيب‌هاي اجتماعي باشيم و البته هيچ کس نيست که از اين امور دفاع کند. اما چه بايد کرد وقتي از رسانه ملي در يک بازي ورزشي شاهد بدترين رفتارهاي اخلاقي و ضد‌فرهنگي هستيم؟ کودکان و نوجوانان ما در معرض آموزش چگونه رفتاري هستند؟ در يک بازي ورزشي با قواعد مشخص و نظارت داور در اثر پرخاشگري و بي‌اخلاقي جنجالي برپا مي‌شود که باعث شرمندگي است. به همين گونه رشد و توسعه روزافزون پرخاشگري و نزاع‌هاي خياباني به دلايل اندک چهره جامعه و رفتار و اخلاق شهروندي را زيرسوال برده است.