باني فيلم:
سينماي سياسي ايران؛ تيغ و ابريشم
در آستانه اکران فيلم‌هاي «جرم» و «پايان‌نامه» بحث سينماي سياسي ميان سينماگران و کارشناسان دوباره مطرح شده است.
از سوي ديگر مديران سينمايي کشور بارها تأکيد کرده‌اند که علاقه‌مند به احياء ژانر سينماي سياسي هستند. نکته‌اي که چند روز پيش عليرضا سجادپور نيز به آن اشاره کرد و افزود به زودي دو فيلم درباره ندا آقا‌سلطان ساخته خواهد شد.
در زمينه حوادث پس از انتخابات قرار است دو فيلم «آن سوي اغما» به کارگرداني حميد بهمني و «قلاده‌هاي طلا» توسط ابوالقاسم طالبي ساخته شود.
در جشنواره فجر نيز نشانه‌هاي سياسي را مي‌شد در فيلم‌هاي «پايان‌نامه»، «گزارش يک جشن» و «خيابان‌هاي آرام» مشاهده کرد. ضمن اينکه از «جرم» نيز تعبيرهايي سياسي به عمل آمد؛ تعبيرهايي که مي‌توان گفت درباره فيلمي از مسعود کيميايي طبيعي و قابل انتظار است. از زمان «خاک» و «گوزن‌ها» تا روزگار «خط قرمز» و «اعتراض» کيميايي به عنوان فيلمسازي که در آثارش به سياست پرداخته مطرح بوده است...
نظر تعدادي از سينماگران را درباره سينماي سياسي مي‌خوانيد:
سينماي سياسي ايران الکن و ناموفق است
مهدي سجاده‌چي در پاسخ به اين سئوال که آيا در ايران، سينماي سياسي داريم، گفت: «قبل از پرداختن به اين موضوع بايد سينماي سياسي را تعريف کرد. محال است که ما سينماي سياسي نداشته باشيم و فيلمسازاني که انگيزه‌هاي سياسي دارند، راه خودشان را پيدا خواهند کرد. در سينماي ايران نيز به همين شکل است، اگر منظورمان اين است که برخي از فيلمسازان خيلي واضح و روشن حرف سياسي مي‌زنند، اين طور نيست، اگر اين اتفاق نيز افتاده است، بعد از خرداد 76 بود که يک سري فيلم‌هاي ظاهراً سياسي بي‌مايه و ژورناليستي ساخته شد که محصول همان دوران بود که نه فيلم بود، نه سياست و نه هيچ چيز ديگري.»
اين فيلمنامه‌نويس سينما در ادامه گفت: «اگر منظورمان اين است که هستند فيلمسازاني که ديدگاه‌هاي سياسي دارند و اين ديدگاه‌ها را در آثارشان نشان مي‌دهند، جواب من مثبت است. چرا که من مي‌بينم فيلم‌هايي را که به نظر مي‌آيد با انگيزه سياسي ساخته شده و موضوعي را مورد توجه قرار داده‌اند که البته شخصاً چندان رابطه شخصي با آن برقرار نمي‌کنم و به نظرم سينما نيست. در اين شکل از بيان نکاتي را که براي ارتباط با مخاطب نياز است، حذف مي‌شود که عملاً هيچ مخاطبي نمي‌فهمد که منظور فيلمساز چه بوده است! حتي در وهله اول تا آناني که نبايد بفهمند، چيزي نفهمند و در وهله دوم آناني که بايد بفهمند نيز چيزي نمي‌فهمند. اگر بخواهم صحبت‌هايم را روشن کنم بايد نام فيلم‌ها را ببرم که از اين بابت معذورم. اما فيلم‌هايي داريم که بسيار ناموفق حرف‌هاي سياسي را به شکل مضموني و گاهي نيز ساختاري بيان کرده‌اند.»
سطحي‌نگري در سينماي سياسي باعث سوء تفاهم مي‌شود
اميرحسين علم‌الهدي معتقد است سطحي‌نگري در حوزه سينماي سياسي و تحمل‌ناپذير بودن مسؤولان باعث ايجاد سوء تفاهم در اين زمينه و ساخته نشدن فيلم‌هاي عميق و جذاب مي‌شود.
وي درباره مفهوم سينماي سياسي در ايران گفت: «به نظر من فيلم سياسي در ايران به معناي کلاسيک وجود ندارد بلکه بيشتر سينماگران ما فيلم سياسي را به معناي رويکرد هجو سياست در نظر مي‌گيرند. فيلم سياسي در جهان ژانر بخصوصي به حساب مي‌آيد. اين سينما بايد در ذات خود وارد مسائل عميق شود نه بيشتر به سطح بپردازد.»
اين کارشناس حوزه توزيع و نمايش ادامه داد: «همان طور که مقام معظم رهبري فرمودند ما بايد به سمت جذب حداکثر حرکت کنيم. ممکن است بعضي از نخبگان حوزه فرهنگ و هنر ديدگاه‌هاي خاصي درمورد سياست داشته باشند. بنابراين اگر قرار است هنرمندان به سوي ديدگاه‌هاي متفاوت بروند ساخت فيلم با مضمون سياسي امکان پذير نيست. چون بايد با ديد عميق و به دور از حاشيه در سينما از سياست حرف زد.»
تعريف درستي از سينماي سياسي نداريم
جواد اردکاني نيز در خصوص وضعيت سينماي سياسي در ايران گفت: «اينکه ما مي‌گوييم فيلم‌هاي سياسي داريم يک بحث است و سينما سياسي بحث ديگري است. معتقدم هنوز تعداد آثاري که در اين حوزه ارائه شده است، به آن حدي نرسيده که بتواند، جرياني را به راه بيندازد تا از آن به عنوان سينماي سياسي ياد کنيم.»
اين کارگردان سينما افزود: «تعريف درستي از سينماي سياسي نداريم، هر فيلمي که موضوعش سياسي است، در زمره سينماي سياسي قرار مي‌گيرد. از سوي ديگر شاهد بوده‌ايم فيلم‌هايي را که با حساسيت‌هايي در مقاطع خاصي ساخته شده و کار کردش نيز در همان مقاطع زماني بوده و بعد تمام شده است.»
بيشتر فيلم‌هاي سياسي فقط رنگ و لعاب سياسي دارند
اين در حالي است که جمال شورجه مي‌گويد: «بيشتر آثاري که در سال‌هاي اخير در حوزه سينماي سياسي ساخته شده، فقط رنگ و لعاب سياسي دارند.»
اين کارگردان سينما درباره مفهوم سينماي سياسي در ايران گفت: «در سينماي ديگر نقاط دنيا معمولا پرداختن به سينماي سياسي دغدغه بسياري از سينماگران است. در سينماي آمريکا نيز سينماي سياسي و ساخت فيلم‌هايي با مضامين سياسي سال‌هاست که در نظر گرفته مي‌شود.»
شورجه ادامه داد: «فيلم‌هاي سياسي که درهاليوود توليد مي‌شود هم به مسائل سياسي که در داخل کشور اتفاق مي‌افتد اشاره مي‌کنند و هم تحکيم و تحميل مسائل سياسي که در خارج از کشور آمريکا وجود دارد و به اين کشور ارتباط مي‌يابد در دستور کار قرار داده مي‌شود.»
وي افزود: «در سينماي ايران تا کنون سينماي سياسي خيلي جدي گرفته نشده است. من چندين سال پيش در فيلم «باشگاه سري» به مسائل سياسي اشاره کردم، اما در طول اين سال‌ها انتظارات و توقع فيلمسازان ما تغيير کرده است. و بيشتر علاقه‌مند هستند درباره مسائل روز و اتفاقاتي که در چند سال اخير در کشور روي داده فيلم بسازند. در صورتيکه مسائل بسياري مانند توطئه‌ها و تلاش‌هايي براي به شکست درآوردن ايران و ...چه قبل و چه بعد از انقلاب وجود داشته که مي‌تواند مورد استفاده فيلمسازان قرار گيرند.»
اين کارگردان افزود: «مسائل بسيار حساسي در جامعه وجود دارد که بايد با جهان بيني خاصي به طرف آنها رفت که خلاف جهت سياست‌هاي کلان جامعه ارزيابي نشوند. نمي‌توان فيلم‌هايي که در اين يکي دو سال اخيربه عنوان سينماي سياسي ساخته شده و يا قرار است توليد شوند به عنوان سينماي سياسي در نظر گرفت. اين فيلم‌ها بيشتر از رنگ و لعاب سياسي برخوردارند.»