آواز ما دوباره پا منقلي شده است

فردا: يادداشت اختصاصي مجيد درخشاني(آهنگساز و نوازنده تار): در يک دهه اخير موسيقي آوازي روزگار بدي را سپري مي‌کند. به شخصه موسيقي بي‌کلام و تصنيف را خيلي دوست دارم، اما براي موسيقي آوازي بايد با احتياط بيشتري به پيش برويم، چرا که اگر اين ويژگي را رعايت نکنيم، کم‌کم شنوندگان آواز را از دست مي‌دهيم. ولي در نهايت من به موسيقي آوازي اعتقاد ندارم و به نظرم کسي که مي‌خواهد آواز بخواند در ابتدا بايد ريتم بداند، ‌تميز بخواند، ‌تلفيق شعر موسيقي بداند، ولي در حال حاضر شاهديم که کلاس‌هاي آواز و فارغ التحصيلان آن، چيز تازه‌اي براي گفتن ندارند و خوانندگان جديد فقط رديف را حفظ مي‌کنند و بس. اين در حالي است که مي‌توان با گوش دادن چند سي دي نيز رديف را ياد گرفت.

همچنين اين خوانندگان نوع آوازي که ارائه مي‌دهند نيز خسته‌کننده است و اگر قرار است آواز را با آن کيفيت ارائه بدهند همان بهتر که نخوانند. البته به صراحت بايد بگويم که من ضديتي با آواز ندارم اما در سال‌هاي اخير شاهديم که جايگاه موسيقي آوازي ما تنزل پيدا کرده است. چرا که آواز با مديحه‌خواني و فراق خواني‌هاي کوچه بازاري فرق مي‌کند. همان گونه که مي‌دانيد اشعاري که در مراسم‌هاي سوگواري خوانده مي‌شود براي بيان وقايع و رويدادهايي است که گريه‌آور است .

اما کجاي شعر فارسي ما گريه آور است؟ همچنين از زماني که ساز و آواز ما به محافل خصوصي و به اصطلاح پا منقلي راه يافت، حالتش عوض شد و در اين ميان موسيقي اصيل نابود شد. در اين دوره آوازها تا 40 دقيقه هم ادامه دارد.

به فرض مثال در بعضي از برنامه‌هاي گل‌ها يک ساز و آواز تا يک ساعت ادامه داده مي‌شود که همه از غم و اندوه، نااميدي و بي‌انگيزگي صحبت مي‌کند. اين مسائل (موسيقي پامنقلي) در سال‌هاي 52 تا 54 با حضور هنرمنداني چون پايور و گروه‌هايي همچون عارف و شيدا تا حدودي برطرف شد اما در سال‌هاي اخير اين نوع موسيقي دوباره برگشته است.

البته بايد بگويم که در زمان کلنل خان وزيري خيلي با اين مسائل برخورد شد، به گونه‌اي که وي زمان کوتاهي که در راديو ارکستر نوين را راه‌اندازي کرد، گفت يا هنرمندان معتاد بايد ترک کنند يا بروند. همچنين زماني که رضا شاه از وي خواست که براي مجالسش گروه بفرستد و موسيقي اجرا کند، گفت که شما مهمان‌هاي خارجي را به مدرسه موسيقي دعوت کنيد و ما با کمال ميل براي آنها اجرا مي‌کنيم اما کسي را براي اجراي موسيقي در مراسم‌هاي شام و اين‌چنين نمي‌فرستيم. القصه استاد وزيري هم در آن دوران نتوانست زياد در راديو دوام بياورد و زيرآب وي خورده شد.

يک نکته ديگر که لازم مي‌دانم در اين يادداشت به آن اشاره کنم اين است که ما هنرمندان خوبي هم مانند هوشنگ ظريف، زنده‌ياد فرامز پايور، علي‌اکبر شکارچي و.... داشته‌ايم که از نظر اخلاقي زبان زد بوده و هستند اما راه آنها دارد به فراموشي سپرده مي‌شود.

در قديم آواز به صورت با شکوه ارائه مي‌شد و همچنين لحن خواندن بسياري از خوانندگان حماسي و ريتميک بود. اما آوازهاي اخير بي‌حرکت، تخت و همسان اجرا مي‌شود که مناسب جامعه امروز نيست. اگر بخواهم يک مثال بزنيم بايد همين بغل گوشمان، موسيقي آذري را مثال بياوريم که از تحرک برخوردار است. مثلا يک قطعه آذري حدود يک تا دو دقيقه آواز دارد و جواب آن با يک ملودي ضربي داده مي‌شود و اين تضادها از همساني و بي‌حرکتي در آواز جلوگيري و خستگي مخاطبان جلوگيري مي‌کند. يعني مانند همان کاري که من در آلبوم درخيال با صداي شجريان انجام داده‌ام.