تصوير ايران در ادبيات و انديشه فرانسوي کتاب شد
کتاب «از تصوير تا اسطوره - ايران در ادبيات و انديشه فرانسوي قرن هجدهم» نوشته اليويه بونرو با بررسي تصاويري که در مقاطع زماني مختلف از ايران در ميان غربيان ساخته شده است، با ترجمه حسن فروغي و ابراهيم قيصري توسط انتشارات پژواک منتشر شد.
به گزارش خبرنگار شهر، از هنگام آشنايي غرب با ايران بيست و چند قرن گذشته است؛ اما تصوير ايران در ذهن غربي‌ها همچنان اسرارآميز است. راوياني با انگيزه‌هاي گوناگون تصويرهايي متفاوت از ايران به اتاق انديشه خود آويخته‌اند: از سرزميني با زيبايي و لذات افسانه‌اي با مردماني مهمان‌نواز كه پاريسي‌هاي آسيا لقب يافته‌اند گرفته تا كشوري گرم و خشك با پادشاهاني خونريز و درباري دلقك‌مآب و مردمي تنبل و قسي‌القلب كه مصيبت بر آن مي‌بارد.
اليويه بونرو در كتاب «از تصوير تا اسطوره ـ ايران در ادبيات و انديشه فرانسوي قرن هجدهم» با بررسي تصوير ايران در ادبيات و انديشه فرانسوي قرن هجدهم در انبوه مكاتبات، سفرنامه‌ها و توصيفات كتاب‌هاي گوناگون ايران را کشوري مي‌بيند که در اين قرن در حال ساختن تصوير خويش است.
بونرو تصاوير كارت پستالي يك زندگي سبكبال هميشه عاشقانه درباري آميخته با آداب و رسوم ايراني را دل‌مشغولي‌هايي مي‌داند خاص سفرنامه‌ها، كه البته خوانندگان آن بين ديرباوري و شيفتگي در نوسانند؛ و خود بي‌اعتنا به اين اسطوره پردازي‌ها ايران را کانون ارزش‌هايي اصيل توصيف مي‌كند که دست‌يابي به آن فقط بر اساس تحقيقات علمي و انساني از واقعيات تجربي امکان‌پذير است و اين مسير را در پيش مي‌گيرد. او از پژوهشگران مي‌خواهد با پي‌بردن به ناشناخته‌ها و درک قانونمندي حاکم بر رفتاري که در نظر آنان عجيب مي‌نمايد، با گام زدن در مسير تفاهم به شناخت بهتري از ايران راه يابند و در اين راه مطالعه دقيق هزار ويك شب، گلستان سعدي و زنداوستا را توصيه مي‌كند.
از نظر بونرو تصويرهاي ساخته شده از ايران مخوف در مكاتبات مبشران ناكام كليسا تاريك‌ا‌نديشانه و حاكي از عدم سعه صدر اين مبلغان متعصب است. او با لحني صريح در رد اين تعصب خام مي‌نويسد توجه انساني به ايران و اعتماد به آنان براي برقراري ارتباطات مفيد و مستمر با احترام متقابل مذاهب به هيچ‌وجه کار اربابان کليسا نيست؛ بلکه کار اروپايياني است که در ايران مستقر شدند. مانند جواهرفروشان، پزشکان، بازرگانان، و به‌خصوص سياحان آگاه.
به بيان مهربان بونرو، ترس از ايران و ايراني امري طبيعي نيست. او معتقد است اولين احساس برتري در اروپايي الزاماً ايجاب مي‌کند که خود را بر روي زمين يک استثنا بداند اما فلاسفه، مورخان، جغرافي‌دانان و مردم‌شناسان، اروپايي را به جاي ادعاي فرمانروايي به فروتني دعوت مي‌کنند و به درست انديشيدن در ارتباط با «غير» فرا مي‌خوانند.
در اين پويش فلسفي است كه به گمان بونرو اروپايي تصورات خيالي را از ذهن خود پاک مي‌سازد و به توان و قدرت واقعي خويشتن پي مي‌برد و درمي‌يابد که کسب خوشبختي موضوعي صرفاً غربي نيست بلکه موضوع مهم مورد نظر ايرانيان نيز هست. گفته‌هاي فيلسوفان، شاعران، هنرمندان و پزشکان ايراني معطوف به هدفي دوردست است؛ اما هدفي که پيوسته آرزو مي‌شود: پيوند فرخنده ميان تلاش و آرامش.
در يك مكاشفه شايسته تامل بونرو توبه سندباد در هزار و يك شب را مهم دانسته و مي‌گويد اين بازگشت نمادين پيوسته تفکر و رؤياهاي قرن هجدهم را، که در پي شناخت ماجراهاي انساني، کسب ثروت و عقل است، تغذيه مي‌کند.
در انديشه بونرو از کشيش بل و بولن ويلر تا ژوکور و ولتر و ديدرو، تحقيق درباره ايران نقش آزادانديشان و فلاسفه بين دو قرن را گسترش داده است و البته بهترين سلاح عليه تاريک‌انديشي معرفي چهره‌هاي درخشان «روشنگران» ايران به همت آنان است.
شناخت شخصيت‌هاي حقيقت‌جوي فرهنگ ايراني فراخوان بونرو در اين كتاب است. از نگاه بونرو دو چهره معروف‌تر اين شخصيت‌هاي ايراني، شهرزاد و زردشت‌‌اند که اولي در آغاز و دومي در انتهاي قرن هجدهم خود را از ديگران متمايز مي‌سازند.
قصه‌هاي شهرزاد در جدال با امر همايوني كه استمرار زندگي را به همراه دارد تحسين بونرو را بر مي‌انگيزد. به نظر وي زندگي، اميال و گفتار شهرزاد عيناً مبيّن واقعيت دردناکي است که ايرانيان قرن هجدهم با آن مواجهند و تصويري که شهرزاد از زمانه خود عرضه مي‌کند تصويري نسبي؛ اما واقعي است که خشونت‌هاي حاکم بر روابط شاه با او و حيله و مکر ماهرانه‌اي را که شهرزاد عليه شاه به کار مي‌گيرد نمايان مي‌سازد.
در خوانش بونرو از هزار و يك شب شخصيت شهرزاد قصه‌گو يک «فيلسوف» است که به پيروزي مي‌رسد. او با پافشاري بر خواست زندگي و آگاهي پيش‌بيني شده از پيروزي نهايي خود دانش خود را بر پادشاه عرضه كرده و در نهايت پيروز مي‌شود.
هزار و يك شب در نگاه بونرو حکايتي فلسفي است كه به تمجيد و ستايش از شکوه و شوکت زن و پيروزي علم و دانش بر مرگ پرداخته و افشاگر جرم و جنايت و فراخوان به حيات و زندگي است كه اراده انعطاف‌ناپذيري بر آن سايه انداخته است.
از نظر بونرو در مبارزه طولاني براي دفع شر، شهرزاد تجسم روح و انديشه روشنگران قرن هجدهم فرانسه است؛ قرني که در آن شور و شوق با نياز به حمايت، هوشمندي با مهابت و روشن‌بيني با عزم و پايمردي درهم مي‌آميزد. اين ويژگي‌ها همان ويژگي‌هاي زردشت است که براي مبارزه با جهل و تاريک‌انديشي مناسبت دارد.
بونرو تاكيد دارد ايران، اين کشور دوردست مشرق زمين، ادبيات و فلسفه قرن هجدهم فرانسه را تحت تأثير آزمون «غير» قرار داده است. چرا که مردان عصر روشنگري، باوجود ضعف‌هاي زياد، جرأت مي‌يابند با «غير» رويارو شوند . «رنسانس شرقي» نامي است كه بونرو، به پاس جسارت اين روشنگران در تلاش براي شناخت ايران و درك ايران و ايراني، به رهاورد اين قرن عطا مي‌کند.
در نهايت، قرن هجدهم در پايان پژوهش جامع بونرو قرني است پرسخاوت؛ سخاوتي که نمي‌توانست ايراني را جزء جامعه بزرگمردان به حساب نياورد. به باور اين انديشمند فرانسوي، ايراني شخصيتي پرمعماست اما قبل از اين ويژگي، او انساني بزرگ است كه از غرب دعوت مي‌كند راز هستي و بودن‌ِ را در لبخند يک مينياتور، در صفا و سادگي قالي، در حوضچه آب باغچه و در بازتاب قوس و قزح کاشي‌هاي سبز و آبي مسجدشاه اصفهان دريابد.
انتشارات پژواک کتاب «از تصوير تا اسطوره ـ ايران در ادبيات و انديشه فرانسوي قرن هجدهم» نوشته اليويه بونرو را با ترجمه دکتر حسن فروغي و دکتر ابراهيم قيصري در 464 صفحه و با قيمت 14000 تومان منتشر كرده است.