شاه سلطان حسين به روز سيزدهم رجب رسميت بخشيد

خبرآنلاين، رسول جعفريان: همان طور که آگاهيم در باره روز ولادت و وفات برخي از معصومين (ع) اختلاف نظر وجود دارد. دلايل اين اختلاف بايد در جاي خود مورد بحث قرار گيرد.

در اين زمينه شهرت يک تاريخ، يا رسميت بخشيدن به يک تاريخ از طرف يک حکومت ـ که ممکن است بر اساس شهرت باشد ـ تواند که تاريخ معيني را به صورت رسمي در آورده و تواريخ ديگر را از دور خارج کند. اين در حالي است که امکان بحث تاريخي و علمي در باره تواريخ ديگر وجود دارد و بسا آنها درست باشد.

در اينجا يک تجربه جالب را مرحوم سيد عبدالحسين خاتون آبادي ـ از نويسندگان عصر صفوي ـ از دوره شاه سلطان حسين بيان کرده که خواندني است. اين تجربه در اين باره است که شاه شيعه، از اختلاف نظر در اين باره خشنود نبوده و دلش مي خواست روزي معين به عنوان روز ولادت امام علي عليه السلام رسميت يابد و عيد رسمي اعلام شود.

وي براي اين کار علماي اصفهان را گردآورد و به عبارتي، يک مجمع علمي تشکيل داد. در اين مجمع، به دستور شاه، مقرر شد تا هر کسي بر اساس منابع و مدارک و‌ آنچه قبول دارد، نظرش را روي کاغذي بنويسد.

اين کار انجام شد و در نهايت اکثريت علما و دانشمندان حاضر روز 13 رجب را پذيرفتند.

شاه نيز به عقيده اکثريت احترام گذاشت و همان روز را به عنوان روز ولادت پذيرفت و رسمي کرد.

اين رسميت سبب شد تا روز 13 رجب شاخص شده و به عنوان روز عيد پذيرفته شود. خاتون آبادي با ادبيات همان روزگار مي نويسد: و اين عيد، از مخترعات شاه سلطان حسين بن شاه سليمان است. سپس فهرست علماي برجسته حاضر را هم بيان مي‌کند.

پيش از نقل متن خاتون آبادي لازم است به اقوالي که در باره روز ولادت امام علي عليه السلام هست اشارتي داشته باشم:

مشهور چنان است که تولد آن حضرت روز 13 رجب در سال سي‌ام عام الفيل است. شيخ مفيد در ارشاد، سيد رضي در خصائص امير المؤمنين، شيخ طوسي در تهذيب و مصباح المتهجد (از ابن عياش) اين روز را نقل کرده‌اند.

روايتي از صفوان جمال از امام صادق عليه السلام روز ولادت را هفتم شعبان مي داند.

شيخ مفيد در کتاب مسار الشيعه روز 23 شعبان را روز ولادت امام علي عليه السلام مي داند.

مسعودي در اثبات الوصيه نيمه رمضان را روز ولادت امام دانسته است.

اما متن خاتون آبادي در باره اقدام شاه سلطان حسين در باره رسميت دادن به عيد 13 رجب که زان پس نيز شاهان و اميران شيعه، اين روز را به رسميت شناخته و بار عام داشتند.

فائده مهمه

و أيضا از وقايع تجديد عيد مولود حضرت سيّد الأوصياء بود.

پادشاه [شاه سلطان حسين] از علماء تفتيش نمود روز تولّد حضرت أمير المؤمنين عليه السّلام را.

و چون خلافي مذکور شد از علّامى شيخ الاسلام أمير محمّد صالح خواتون آبادى و او را اعتقاد روز هفتم شهر شعبان المعظّم بود بمقتضاى حديثى.

و قائلى معلوم نبود بجهت آن قول.

و حضرت علّامة العلمائى آقا جمال و حضرت أعلم العلماء أمير محمّد باقر مدرّس [خاتون آبادي] هر دو را اعتقاد اين بود که سيزدهم‏ رجب روز ولادت با سعادت آن حضرت است.

پادشاه فرمود که ايشک آقاسى باشى همه علماء اعلام و مدرّسين و متوسطين را اجتماع فرمودند در خانه ميرزا باقر صدر خاصّه و بعد از منازعات [علمي]، آقا جمال و مير محمّد باقر ـ سلّمهما اللّه ـ و قريب هشتاد نفر ترجيح دادند که روز ولادت آن حضرت سيزدهم رجب است.

و شيخ الاسلام و پسرش مير محمّد حسين و دامادش ملا عبد الکريم هفتم شعبان را روز ولادت آن حضرت گمان کردند.

و هر کس اعتقاد خود را نوشته محصّل امر مزبور بنظر اشرف رسانيد.

و اين مجمع در شنبه يازدهم شهر رجب منعقد شد، و پادشاه والا جاه ترجيح مُجمعٌ عليه داده، سيزدهم را عيد قرار داد و شب تا صبح بطريق ساير اعياد نوبه را فرو کوفتند و آن روز را مجلس ساختند.

و قول هفتم [شعبان] را که از قدماء و متأخرين قائلى نداشت و مستند آن بغير حديثى نبود، اعتبار ننمودند.

چنانچه قول به اينکه ولادت با سعادت در هفتم ذى حجّه است يا در چهاردهم رمضان است، نيز به غير حديثى ديگر سندى نداشت و کسى اعتبار نکرده بود. پس هر سه قول در يک مرتبه است، لهذا ترجيح قول اول دادند.

و اين عيد از مخترعات شاه سلطان حسين بن شاه سليمان بن شاه عباس ابن شاه صفى ابن سام ميرزا ابن شاه عباس ابن شاه خدابنده ابن شاه طهماسب ابن شاه إسماعيل است نفعه اللّه به في الدارين.

حضّار مجلس اجلاس از علماء: آقا جمال، أمير محمّد باقر شيخ الاسلام، ملا بهاء الدين [فاضل هندي]، ملا محمّد حسين لنبانى، ملا محمّد حسين [شيخ الاسلام] و ملا محمّد کاظم پسران ملا شاه محمّد تبريزى، و ملا محمّد هادى و ملا محمّد جعفر اولاد ملا محمّد باقر خراسانى [محقق سبزواري] و نظاير اين جماعت. و ميرزا داود متولّى و ميرزا سيّد محمّد قاضى، و ميرزا محمّد طاهر خليفه سلطانى و شيخ محمّد سبزوارى و سيّد محمّد حسين مشهدى.

وقايع السنين و الاعوام، ص 562