جايگاه و نقش شهروندان در توسعه اقتصاد شهري

حسين محمدپورزرندي*: شهروندان به نوعي وارثان اصلي و زيست کنندگان شهر هر روزه از امکانات و خدمات مختلف شهر بهره مند مي شوند و طبيعي است که بخشي از هزينه هاي اداره شهر را بپردازند. اگرچه در بسياري از شهرهاي بزرگ دنيا شهروندان سهم زيادي در چرخه اقتصادي شهري دارند و به نوعي خود را ملزم به مشارکت مالي در اقتصاد شهر مي کنند اما اين مهم بنا به دلايل مختلف نمي تواند در کوتاه مدت بصورت کامل در ايران و تهران اجرايي شود.

بعبارتي هنوز بسترها و فضاي لازم براي دريافت ماليات و عوارض واقعي در کلانشهر تهران وجود ندارد و مديران شهري با حساسيت و البته در نظر گرفتن مسائل مختلف سعي در ترغيب شهروندان در مشارکت در تأمين هزينه هاي شهر است. ارائه خدمات مناسب به شهروندان در زمينه هاي مختلف، مانند تجهيز و توسعه ناوگان حمل و نقل عمومي، ارائه خدمات شهري مانند جمع آوري زباله ها و نظافت معابر، توسعه فضاهاي سبز شهري، رسيدگي به کيفيت معابر و توسعه و ايمن سازي آن ها و ده ها مورد ديگر از جمله نيازهاي ضروري شهروندان براي ادامه زندگي در کلانشهر تهران است که انجام آن ها بار مالي زيادي براي شهرداري دارد. اگر پرداخت عوارض از سوي شهروندان با مشکل مواجه شود امکان خدمت رساني در شأن شهروندان ميسر نخواهد شد .تا زماني که منابع مالي پايدار نباشد نمي توان خدمات مورد نياز شهروندان را به نحو احسن فراهم نمود. مديران شهري بايستي يک تعادل و توازني را در دخل و خرج کلانشهر ايجاد کنند.

 اگر مي بينيم بسياري از شهرهاي دنيا در زيبايي، فضاي شهري دلنشين، امکانات مناسب و خدمات شهري مطلوب به عنوان الگو مطرح هستند، دليل آن بيش از هر چيز مشارکت شهروندان در تأمين هزينه هاي شهر است. شهروندان ساکن در چنين مناطقي شهر را از آن خود دانسته و براي بهبود عملکرد و نقش آن در نظام شهري جهاني همکاري لازم را  دارند. به نظر مي رسد مهمترين کاري که مديران شهري در سال هاي اخير انجام داده اند همانا جلب اعتماد شهروندان بوده است.

 شهرداري با شفاف سازي امور و اطلاع رساني به موقع و دائم به شهروندان در مورد درآمدها و هزينه هاي اداره شهر، توانسته است سهم شهروندان را در اقتصاد شهر توسعه دهد. پرداخت جوايز خوش حسابي و تخفيف عوارض و ديگر مشوق ها نيز برخي از اقداماتي بوده که در راستاي تشويق و ترغيب پرداخت عوارض صورت گرفته است. همچنين در راستاي رويکردهاي فرهنگ سازي و آموزشي، تلاش شهرداري متوجه فرهنگ سازي و آموزش بيشتر شهروندان در ارتباط با نقش آن ها در توسعه و آباداني شهر بوده است. شهرداري در دوران مديريت نوين شهري يکي از اولويت هاي خود را بهبود خدمت رساني و ارائه خدمات با کيفيت دانسته و مطمئناً اين نقش آفريني و تحول خدمت رساني از چشمان تيزبين شهروندان به دور نخواهد ماند و مردم با مديريت شهري در جهت تأمين هزينه هاي شهر، همکاري بيشتري خواهند داشت.

 نکته ديگري که در اين نوشتار مي توان بدان اشاره نمود اين است که عليرغم اين که برخي از شهروندان تهراني، پرداخت عوارض شهرداري را از ضروريات زندگي شهري نمي دانند و عوارض مربوطه را تا زماني که مجبور نشوند پرداخت نمي کنند و براي اين کار نيز توجيه هاي مختلفي دارند؛ اما شهرداري با سعه صدر و البته پرهيز از برخوردهاي سلبي در مقوله دريافت عوارض، همراهي لازم را با شهروندان داشته است. مديران شهري معتقدند بايستي شهروندان خود احساس نياز کنند تا در اداره شهر مشارکت داشته باشند و شهر بايد به دست گردانندگان اصلي خود اداره و مديريت شود.

اگر امروز مشاهده مي کنيم که شهروندان در برخي از شهرهاي بزرگ و کوچک نسبت به اداره شهر بي تفاوت هستند بخشي از آن متوجه عملکرد مديران و مجموعه سازماني است؛ چرا که ما نتوانسته ايم شهروندان را مجاب و ترغيب به پرداخت به موقع هزينه هاي اداره شهرکنيم. اگر بتوانيم مکانيزم ها و راه حل هايي براي دريافت عوارض از شهروندان مناطق مختلف به تناسب خدمات ارائه شده بيابيم و مردم را در جريان کامل و جزء به جزء هزينه  و درآمدهاي شهري بطور شفاف قرار دهيم، آنگاه مي توان انتظار همکاري و همراهي بيشتر شهروندان در اداره شهر را داشت.

*معاون مالي و اداري شهردار تهران