چه چيز جاي «هري پاتر» را مي‌گيرد؟
آخرين فيلم مجموعه سينمايي «هري پاتر» براي اولين بار در دنيا اين هفته در بريتانيا روي پرده مي‌رود؛ سئوال اين است که هيچ چيز ديگري مي‌تواند به همان اندازه جادويي باشد؟
خبرآنلاين- 14 سال از روزي مي‌گذرد که يکي از مديران جوان شرکت فيلمسازي «هي‌دي فيلمز» در لندن در روزنامه‌اي مطلبي درباره رماني با موضوع ماجراهاي يک پسربچه در مدرسه جادوگري خواند.
وظيفه آن مدير 29 ساله اين بود که موضوعي بريتانيايي پيدا کند تا «هي‌دي فيلمز» بتواند آن را به استوديو برادران وارنر بفروشد. او دنبال چيزي بود که «عمر طولاني» داشته باشد.
سال 1997 بود و هنوز کتاب‌هاي «هري پاتر» جي‌کي رولينگ در سطح بين‌المللي پرفروش نشده بودند. در آن مطلب آمده بود که رولينگ قصد دارد مجموعه‌اي شامل هفت رمان بنويسد. زن جوان با خواندن اين مطلب بلافاصله کنجکاو شد.
آن مدير - تانيا سقط‌چيان - بعدها گفت: «اگر آن روز آن مطلب را نخوانده بودم، امکان نداشت من و ديويد (ديويد هيمن رئيس شرکت هيمن فيلمز) درگير اين پروژه شويم. ما خيلي خوش‌شانس بود که زودتر از هر کس ديگر آن را پيدا کرديم.»
آن زمان - اواخر دهه 1990 - فيلم‌هاي خانوادگي به اندازه الان فراگير نبودند. استوديو ديسني رقباي چنداني نداشت. پاتر به برادران وارنر فرصت داد وارد اين حوزه شود.
سقط‌چيان که اکنون رئيس صندوق فيلم موسسه فيلم بريتانيا BFI است، چيزي را به راه انداخت که يکي از بزرگترين غول‌هاي تاريخ سينما شد.
آخرين فيلم اين مجموعه با عنوان «هري پاتر و يادگاران مرگ: قسمت 2» اولين بار در دنيا هفتم ژوئيه در لندن روي پرده مي‌رود و نيمه ژوئيه در دنيا اکران مي‌شود. به اين ترتيب اين غول بالاخره به آخر خط مي‌رسد
شخصيت پاتر در 10 سال در هشت فيلم ظاهر شده است. جادوگر جوان در فيلم آخر با لرد ولدمورت اهريمني روبرو مي‌شود و اين آخرين فرصت او براي نجات مدرسه جادوگري هاگوارتس است. روي پوستر فيلم اين شعار به چشم مي‌خورد: «همه چيز 7.15 (15 ژوئن) به پايان مي‌رسد.»
در اين پوستر هري در حالي که يک کت چرمي قهوه‌اي به تن دارد، رو به ما ايستاده و پشت سرش ويرانه‌اي را مي‌بينيم. او با ظاهري شبيه يک «مکس ديوانه» نوجوان خود را براي آخرين کشمکش با نيروهاي تاريکي آماده مي‌کند.
تنها در بريتانيا هر فيلم پاتر را حدود 10 ميليون نفر ديده‌اند و قطعا وقتي فيلم آخر اکران شود، کل تماشاگران اين مجموعه سينمايي حدود 80 ميليون نفر خواهد شد. توزيع‌کننده‌ها اين روزها به خلا هفت ميليارد دلاري فکر مي‌کنند که ناپديد شدن پاتر در برنامه‌هاي کاري‌شان ايجاد خواهد کرد. قطعا اين پاسخ ساده که بالاخره چيز ديگري پيدا مي‌شود که جاي پاتر را بگيرد، خريدار ندارد.
خلق مجموعه‌هاي سينمايي موفق از روي کتاب‌هاي کودکانه کاري بسيار حساس و پرخطر است. قصه‌هاي هشداردهنده درمورد مجموعه‌هايي که پس از يک فيلم از حرکت ايستاده‌اند، تاکيدي بر چالش‌هايي است که تهيه‌کنندگان با آن مواجه هستند. براي هر «هري پاتر» يا «گرگ و ميش» يک «Stormbreaker» يا «قطب‌نماي طلايي» هم هست.
يکي از برگ‌هاي برنده پاتر نگاه آرمان‌گرايانه و پرزحمت به منبع اصلي بوده است. آلفونسو کوارون کارگردان مکزيکي وقتي براي ساخت «هري پاتر و زنداني آزکابان» (2004) استخدام شد، اين نگاه را داشت. او کتاب‌هاي پاتر را نخوانده بود و دو فيلم قبلي را هم نديده بود.
خودش مي‌گويد: «شک داشتم و خنده‌ام گرفته بود. بخش احمقانه و بدبيانه من به اين فکر مي‌کرد که «هري پاتر» فقط ماشيني براي بيرون کشيدن پول از خانواده‌ها و بچه‌هاست، درست مثل يک مجموعه بنجل.»
کوارون خيلي زود اين فکر را از سر بيرون کرد. او فهميد تيم سازنده «هري پاتر» مصمم است «حسي از شگفتي» را روي پرده ثبت کند، نه اين‌که به سادگي کتاب‌هاي رولينگ را به شکلي خشک و کليشه‌اي مورد اقتباس قرار دهد.
مشخص بود استيو کلاوز فيلمنامه‌نويس «هري پاتر» که پيش از آن بيش از همه با فيلمنامه‌هايي مانند «بيکر بوي‌هاي شگفت‌انگيز» و «پسران شگفت‌انگيز» شهرت داشت، همکاري خيلي نزديکي با رولينگ داشت.
انتخاب بازيگران هم خيلي مهم بود. تهيه‌کنندگان فيلم دائم بهترين بازيگران نقش مکمل بريتانيايي را به کار گرفتند، بازيگراني که هرچند اغلب پشت گريم‌هاي خيلي سنگين و گلاه‌گيس‌هاي ضخيم پنهان شده‌اند، اما هميشه قابل تشخيص هستند و هر کدام حداقل چند ديالوگ دارند.
چه آلن ريکمن باشد در نقش سيوروس اسنيپِ هميشه مغرض يا رالف فاينس به نقش لرد ولدمورتِ از‌شکل‌افتاده يا شخصيت گوتيک و خل و چل بلاتريکس لسترنج با بازي هلنا بونهم کارتر يا دلورس آمبريج استاد اهريمني با بازي ايملدا استانتن؛ شخصيت‌هاي بد «هري پاتر» به نظر چيزي بين شخصيت‌هاي منفي شکسپير يا شخصيت‌هاي رمان‌هاي چارلز ديکنز هستند. شخصيت‌هاي کميک هم زياد پيدا مي‌شوند: برندان گليسن در نقش الستور مودي و رابي کولترين به نقش روبيوس هاگريدِ پشمالو.
بچه‌هاي فيلم هم خوش‌قيافه و هم خيلي بريتانيايي بودند. تماشاگران جوان‌تر قطعا با هري پاتر سخت‌کوش و عينکي با بازي دانيل رادکليف، ران ويزلي با آن موهاي حنايي با بازي روپرت گرينت و هرميون جسور و زيبا با بازي اما واتسن، راحت‌تر ارتباط برقرار مي‌کردند تا قهرمانان خوش‌سيماي بسياري از فيلم‌هاي کودکانه آمريکايي. ديدن بزرگ شدن اين بچه‌ها هم جذاب بود.
يکي ديگر از نقاط قوت مجموعه سينمايي «هري پاتر» اين تمايل بود که همزمان با ادامه مجموعه و بزرگ شدن شخصيت‌هاي اصلي، فضاي کلي به مراتب ترس‌آور و پيچيده بود، مسئله‌اي که از نوع درجه‌بندي فيلم‌هاي «هري پاتر» مشخص است. در حالي که اولين فيلم مجموعه «هري پاتر و سنگ جادو» درجه PG دريافت کرد، فيلم‌هاي جديد همه با درجه A12 نمايش داده شدند.
برابر با گزارش BBFC (هيئت طبقه‌بندي فيلم بريتانيا)، «هري پاتر و يادگاران مرگ: قسمت 2» فيلمي بسيار سياه است و حسي از تهديد در سراسر آن جاري است. چند شخصيت اصلي کشته مي‌شوند و BBFC بخصوص بر سکانسي تاکيد کرده که در آن ولدمورت دستور قتل يکي از شخصيت اصلي را صادر کرده و در نتيجه او به دفعات توسط يک مار گزيده مي‌شوند. ما صحنه را نمي‌بينيم، و تنها صداي آن را مي‌شنويم، اما گردن قرباني همين طور ديوار پشت سر او کاملا خوني مي‌شود.
يکي ديگر از مواردي که رعايت آن به مجموعه «هري پاتر» کمک کرد بي‌طرفي نسبت به مسائل مذهبي بود. فيلم‌هاي پاتر هيچ‌وقت مانند آن‌چه به ضرر فيلم «قطب‌نماي طلايي» (2007) تمام شد، در دام مسائل جنجال‌برانگيز نيفتادند.
«قطب‌نماي طلايي» با بازي نيکول کيدمن و دانيل کريگ را نيولاين، استوديو سازنده سه‌گانه «ارباب حلقه‌ها» ساخت و قرار بود آغازگر مجموعه‌اي باشد که از روي کتاب‌هاي فيليپ پولمن ساخته مي‌شوند، اما بعد از آن‌که مجمع کاتوليک حقوق مذهبي و مدني در نيويورک آن را تحريم کرد و فيلمي دانست که به شکلي مخفيانه «الحاد را به بچه‌ها مي‌فروشد»، ساخت دنباله‌هاي فيلم منتفي شد.
هرچند تهيه‌کنندگان «قطب‌نماي طلايي» تلاش کردند عناصر ضدکليساي رمان پولمن را حذف کنند، اما نتوانستند از انتقادات کاتوليک‌هاي محافظه‌کار و پروتستان‌هاي انجيلي در آمريکا در امان بمانند. «هاليوود در ضديت با مسيح را گشوده است» و «پروپاگانداي الحادي»: اين‌ها از اتهاماتي بود که به فيلم وارد شد.
همان زمان تهيه‌کنندگان «قطب‌نماي طلايي» به قيمت عصباني کردن طرفداران رمان‌هاي پولمن تغييرات زيادي در فيلم ايجاد کردند. فيلم در سطح بين‌المللي نسبتا موفق بود، اما عملکرد ضعيف آن در گيشه‌هاي فروش در آمريکاي شمالي، اميدهاي سازندگان آن را براي داشتن عمر طولاني مانند پاتر را بر باد داد.
بازاريابي بسيار گسترده برادران وارنر يکي ديگر از عوامل موفقيت سري فيلم‌هاي «هري پاتر» بود. در اولين سال‌هاي ساخت فيلم‌هاي پاتر، کتاب‌هاي جديد رولينگ همچنان منتشر مي‌شد. به اين ترتيب برادران وارنر و «بلومزبري» ناشر کتاب‌هاي «هري پاتر» مي‌توانستند برنامه‌هاي تبليغاتي خود را هماهنگ کنند.
برنامه‌ريزي برادران وارنر هم براي اکران فيلم‌هاي «هري پاتر» مثال‌زدني بود. اين فيلم‌ها عموما اواسط ژوئيه يا اواسط نوامبر يعني درست پيش از تعطيلات تابستاني يا تعطيلات کريسمس اکران شدند.
اين تلفيق زمان‌سنجي، خوش‌شانسي يا ابتکار در بازاريابي چيزي بود که رقباي «هري پاتر» فاقد آن بودند.
اکنون سئوالي که مطرح است اين است که آيا نسل‌هاي جديد در آينده فيلم‌هاي «هري پاتر» را کشف يا از نو کشف خواهند کرد، آن هم در حالي که ديگر پاتر جديدي نيست که آن‌ها را به سينماها بکشاند؟ همه ما مي‌دانيم فيلم‌هاي «هري پاتر» چقدر موفق بودند (ما با پرفروشترين مجموعه سينمايي تاريخ روبرو هستيم)، اما آيا اين به آن معناست که 10 سال بعد هم اين فيلم‌ها را مي‌بينيم؟
با پايان مجموعه «هري پاتر» بايد انتظار داشت مفسران درباره اين‌که اين فيلم‌ها واقعا چقدر خوب بودند و تاثير فرهنگي احتمالي آن‌ها صحبت کنند.