ورزش در دنياي مدرن

*بهرنگ صديقي

بخشي از مبحث تفريح و اوقات فراغت مربوط به ويژگي‌هاي وضعيت مدرن در دنياست و به جامعه ايران محدود نمي شود. در واقع،يکي از پيامدهاي جامعه، زمانيکه در مسير مدرن شدن حرکت مي کند،شقه شقه شدن کليت وجود انسان است.اين گونه نبوده که بخشي از زندگي انسان پيشامدرن کار باشد و بخشي ديگر اوقات فراغت، بلکه اين دو براي او در هم تنيده بوده‌اند.

انسان مدرن کسي است که زماني را براي کار صرف مي‌کند و بعد براي اوقات فراغت‌اش به دامن طبيعت مي‌رود يا ورزش مي‌کند.

مي‌توان ورزش و رقابت هاي ورزشي را بديلي فرهنگي براي منازعات خشونت آميز در وضعيت پيشامدرن به شمار آورد. از اين منظر ورزش، که به هر رو وجهي رقابتي در تمام شکل‌هاي آن وجود دارد،(چه در قالب مسابقات ورزشي و چه در قالب رقابت در نمايش بدن‌هاي ورزيده) در شرايطي بسط مي‌يابد که خشونت و خشونت‌ورزي و در کل قدرت نمايي در اشکال پيشامدرن آن به مسيرهاي دموکراتيک سوق يابد.در اين وضعيت است که مي‌توان از رقابت عادلانه و قانونمند شدن رقابت سخن گفت که در ميادين ورزشي قابل تحقق است.

عدم تثبيت هنجارهاي دموکراتيک در نظام اجتماعي- فرهنگي جامعه اين قدرت نمايي را به جاي آن که در مسيرهايي چون ورزش هدايت کند، در سطح جامعه پراکنده مي‌کند.

در اين شرايط کنترل قدرت‌نمايي و ميزان خشونت آن و قاعده‌مند کردن آن نيز دشوارتر خواهد بود، ضمن آن که چنين کنترلي شکلي قهري و با نيروي پليس صورت خواهد گرفت که خود به مشروعيت بخشي به خشونت و انتشار بيش تر آن منجر خواهد شد.

همه اين‌ها مصداق‌هايي هستند حاکي از آن که در وضعيت مدرن، جوامعي که در مديريت کلان موفق‌تر عمل مي‌کنند، امکان برخورداري افراد جامعه را از اوقات فراغتي غني‌تر فراهم مي‌آورند.

اين‌ها همه مي‌گويند، در جامعه‌اي که نظام آموزش و پرورش آن معلم ورزش را از مدارس دريغ مي‌کند، نظام برنامه‌ريزي اي که مديريت ورزش را دولتي و ناکارآمد نگه مي‌دارد و بنابراين هر وقت کيسه‌اش خالي شود از اولين حوزه‌هايي که به فکر حذف و کاهش آن مي‌افتد ورزش است، نمي‌تواند به گسترش ورزش کمک کند. بي‌ترديد گسترش ورزش در سايه گسترش شرايط و امکان ورزش کردن ميسر است.

البته اقداماتي نظير تعبيه وسايل ورزشي در پارک ها نقش مثبتي در اين امر داشته و تداوم اين سياست گذاري اميدبخش است، اما اگر در کنار آن به فکر ايجاد فضاهايي امن تر و سالم تر براي ورزش زنان و کودکان و سالمندان نباشيم، بهره گيري از اين وسايل ورزشي هم به استفاده گذراي افرادي اندک محدود خواهد ماند.

با اين وصف، گسترش ورزش با راه‌حل‌هاي روان شناختي و فردمحور ميسر نخواهد بود. از اين منظر به جاي تمرکز بر ترغيب افراد به ورزش کردن بايد آنان را به لحاظ اجتماعي فعال کرد.

تقويت خواست مردم براي گسترش شرايط و امکان ورزش کردن چيزي است که هم رسانه‌ها و هم جامعه شناسان بايد به آن بپردازند.در واقع از نظام برنامه‌ريزي جامعه بايد خواست که در اين جهت گام بردارد.

* مدرس جامعه شناسي