گودرزي: هدف من روشنگري است

گودرزي در گفت‌و‌گو با خبرنگار شهر درباره لزوم تاليف اين کتاب در کنار کتاب‌هاي مشابه گفت:‌ اگر صادقانه با منابع روبرو شويد به همان بحثي مي‌رسيد که ما بارها تکرار کرده‌ايم و آن اين‌که منابع تنها يک کار مي‌کنند يعني معمولا کتاب‌هاي تاريخ هنر، به تاريخ نقاشي مي‌‌پردازند، گريزي به معماري مي‌زند و کمي هم درباره مجسمه‌سازي مي‌گويند و عمدتا وزن تاريخ هنر روي نقاشي است، بعد روي مجسمه‌سازي و بعد معماري و از حوزه‌هاي ديگر کمتر در آن خبري هست.

وي ادامه داد: به همين دليل اگر اطلاعاتي درباره سينما يا تئاتر بخواهيم بايد تاريخ سينما يا تاريخ تئاتر را مطالعه کنيم و مطالعه يک کتاب تاريخ هنر هيچ کمکي به ما نخواهد کرد. تقريبا در هيچ کتاب تاريخ هنري فصل مشترک اين‌ حوزه‌ها با يکديگر بررسي نشده است و نوشتن تاريخ تطبيقي به‌ويژه براي هنر قدمتي کمتر از 10 سال دارد. به همين دليل اگر ده‌ها کتاب ديگر اين‌گونه نيز بعد از اين منتشر شود ما خوشحال مي‌شويم زيرا اين حرکتي نو و در حال شکل گرفتن است.

اين مولف تاکيد کرد: کتاب‌هاي تاريخ عمدتا نمي‌توانند به اين گونه مسئله بپردازند و در حوزه‌شان هم نيست. اين کتاب‌ها عموما به تاريخ نقاشي مي‌پردازند يا به تاريخ مجسمه‌سازي و گهگاه ممکن است گريزي بر اساس نياز يا علاقه مولف به رابطه بين اين هنرها بپردازند مثل تاريخ هنر جنسن يا گاردنر که اشاره‌هايي در آن‌ها وجود دارد.

وي افزود: ولي کتاب‌هاي تاريخ معمولا مسير خود را مي‌روند و به تخصص خود مي‌پردازند. براي مثال مجسمه‌سازي را به خوبي معرفي مي‌کنند ولي شما نمي‌توانيد با خواندن آن‌ها بفهميد که وقتي امپرسيونيسم ظهور مي‌کند در همان تاريخ در نقاشي چه اتفاقاتي افتاده يا در موسيقي و تئاتر چه اتفاقي افتاده است و بايد براي فهميدن آن به منابع ديگري رجوع کنيد.

گودرزي درباره آن‌چه در «تاريخ تطبيقي هنر» ارائه داده است توضيح داد: اصولا وقتي دو پديده را کنار هم مي‌گذاريم به صورت اتوماتيک يک تحليل از آن ارائه مي‌دهيم؛ يعني پرزنت ما تحليل ارائه مي‌کند. براي مثال در يک برنامه تلويزيوني وقتي دو نفر را همزمان به يک برنامه مي‌آورند يک معني دارد و وقتي دو مصاحبه از دو شخص را پشت سر هم نشان مي‌دهند يک معني خاص ديگر. يعني رسانه ضمن خبررساني يک تحليل نيز ارائه مي‌کند. کار ما نيز همين است، ارائه يک تحليل ضمني.

وي افزود:‌ البته من تنها بخش‌هايي از همزماني وقايع تاريخي را که فکر مي‌کردم بر اين تحليل ضمني موثر است در کتاب آوردم؛ وگرنه ذکر همه اتفاقات هم‌زمان در دنيا کوهي از اطلاعات را مقابل مخاطب مي‌گذارد. درواقع اطلاعات در اين کتاب، اطلاعات تلخيص شده است.

اين مولف همچنين گفت: وقتي وقايع همزمان در دنيا کنار هم قرارمي‌گيرند، نيازي نيست من تحليل ارائه دهم،‌ من تنها آن‌ها را کنار يکديگر مي‌گذارم و محقق و مخاطب خود متوجه مي‌شود که براي مثال چرا يک هنرمند ماشين را در آثارش مي‌آورد و ديگري رنگ تخت سفيد روي بوم مي‌گذارد و ميني ماليسم چگونه آغاز مي‌شود؛ ولي کتاب تاريخ اين کار را نمي‌کند بلکه تنها مينيماليسم را تعريف مي‌کند و هنرمندان آن و آثار آن دوره را بررسي مي‌کند.

وي درباره تشابه «تاريخ تطبيقي هنر» با کتاب‌هايي چون «تاريخ هنر معاصر جهان» اثر عليرضا سميع‌آذر و کتاب‌هاي ترجمه‌شده در اين حوزه گفت: پيکاسويي که من در کتاب «هنر مدرن» خود معرفي مي‌کنم متفاوت از پيکاسويي است که نويسنده ديگري در يک «هنر مدرن» ديگر ارائه مي‌دهد. اين تحليل ضمني است. نام هر دو کتاب «هنر مدرن» است؛ ولي حتي در مقدمه‌ها و زيرساخت‌هاي سياسي اجتماعي که در همان «هنر مدرن» من آمده، يک تحليل ضمني نهفته است. من دسته‌بندي‌هاي تاريخي را هم متفاوت انجام مي‌دهم. در «تاريخ هنر ايران» هم که انتشارات سمت آن‌را منتشر کرده من يک دسته‌بندي متفاوت از مکاتب ارائه داده‌ام.

اين محقق درباره زاويه نگاه خود در کتاب «تاريخ تطبيقي هنر» توضيح داد: ديدگاه هر فرد ديدگاه خودش است و صد مولف مي‌توانند درباره يک حوزه بحث کنند و نظراتشان متفاوت باشد. تاريخ هنر جنسن، گامبريج، گاردنر و بسياري تاريخ هنرهاي ديگر هستند که از تاريخ هنر مي‌گويند؛ اما تحليلشان، نوع برخوردشان و حتي ادبيات و انتخاب واژگانشان با يکديگر متفاوت است. گاه حتي يک تکيه و آکسان، وزنه معنا‌دار کلام ماست و پيام مي‌رساند.

وي افزود: ما حتي با وسعت سطح يک بحث که نسبت به يک پديده و يک اثر يا يک هنرمند مطرح مي‌کنيم، وزن آن را ارائه مي‌کنيم. کما اينکه من درباره هنر انقلاب نيز همين کار را کردم. حال ممکن است 10 مولف ديگر هم درباره هنر انقلاب بنويسند، اين هيچ اشکالي ندارد.

وي هدف خود از تاليف کتاب چهار جلدي «تاريخ تطبيقي هنر» را اين‌گونه توضيح داد: هدف من روشنگري است. هدفم اين است که هنرمندان و پژوهشگران ما از زواياي ديگري وقايع تاريخي را بدانند، از حوزه‌هاي تخصصي حوزه‌هاي ديگر را ببينند و تاثيرات آن‌ها را بر همديگر ببينند و متوجه شوند که چندوجهي ديدن وقايع باعث پختگي مي‌شود. وقتي مکاتب مختلف، آثار و هنرمندان مختلف را ببينيم، مي‌توانيم به اين پختگي برسيم و اين پختگي ضرورت هر انسان و هر محققي است. من نيز به عنوان يک معلم و محقق در اين جامعه احساس کردم که بايد اين وظيفه را انجام دهم.