ارايه مقاله" مسجد رسانه بدون مرز" در نهمين همايش بين المللي هفته جهاني مساجد

به گزارش خبرنگار شهر از تبريز، در مقاله موسي کاظم زاده ، محقق و پژوهشگر حوزه فرهنگ ودين ، رسانه، رقيه کاظم زاده ، دانشجوي کارشناسي ارشد ميوه کاري دانشکده کشاورزي دانشگاه تبريز و اکبر کاظم زاده ، دانشجوي کارشناسي ارشد تاريخ ايران دوره اسلامي دانشگاه تبريزآمده است:مساجد تنها محل عبادت نيست بلکه از صدر اسلام مهمترين مرکز براي رشد و تعالي فرهنگ اسلامي، سازماندهي جهان اسلام و مهم ترين پايگاه عقيدتي، فكري و معنوي اسلام و پيوسته كانون هدايت و مبارزه عليه كفر و نفاق و مأمن دلباختگان حق و فضيلت بوده است.

در زمان پيروزي انقلاب اسلامي ايران مساجد مهمترين ارکان و بارزترين عامل شکل گيري حيات جنبش اسلامي مردم ايران بود. بطوري که امروزه نه تنها در ايران بلكه در بسياري از ممالک اسلامي، نقش آفريني مساجد را درسونامي بيداري اسلامي انقلابهاي اخير مي توان در منطقه به عينه مشاهده نمود.

در بخش ديگر اين مقاله تأكيد شده است:بسياري از کارشناسان معتقدند که با توجه به گستردگي دنياي ارتباطات، دنياي امروز عرصه جنگ بين رسانه هاست، ازاين رو عصر کنوني را عصر ارتباطات و عصري كه از آن به «دهكده جهاني» ياد مي شود و عصري كه روزنامه ها، مجلات، راديو و تلويزيون، اينترنت، ماهواره و... در صدد ايجاد ، خلاقيت و آفرينش الگوهاي نويني در زندگي بشر هستند، نبايد از آثار سوء رسانه هاي گروهي بر زندگي مان غافل بشويم.

متاسفانه امروز اکثر رسانه هاي مطرح و قدرتمند دنيا در اختيار نظام سلطه و در راستاي اهداف غيرانساني آنان قرار دارد؛در اين راستا مسجد به عنوان پايگاه ارتباطي مهم در آيين اسلام اين قابليت را دارد که در هر زمان به دليل تنوع فعاليت در زمينه هاي مختلف به منظور تکامل و تعالي انسانها و ارتباط مستقيم با مخاطب  به روز باشد و پاسخ  نيازهاي جديد مخاطبان باشند که نبايد از نقش رسانه اي مسجد و ويژگي هاي منحصر به فرد آن براي تقويت زيرساخت هاي فرهنگي و اجتماعي و مقابله با جنگ رسانه اي دنياي غرب غفلت ورزيد ، چرا که در صورت تجهيزمساجد به تمام امکانات مادي و معنوي و با به‌كارگيري تمامي امكانات فناوري روز دنيا است که مي توان به راحتي در مقابل تهديدات دشمن ايستادگي کرد.اکنون نيز وجود و رونق مساجد از ضروريات بقاي جهان اسلام به شمار مي رود.

به گفته اين محققان، در قرآن، مسجد به معناي اعم نيايشگاه خداوند به کار رفته است. مسجد الاقصي، که معبد يهوديان يا کنيسه بوده است و در زمان نزول قرآن کاربردي غير از آن نداشته است." قُلْ أَمَرَ رَبِّي بِالْقِسْطِ وَأَقِيمُواْ وُجُوهَكُمْ عِندَ كُلِّ مَسْجِدٍ وَادْعُوهُ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ كَمَا بَدَأَكُمْ تَعُودُونَ ، بگو پروردگارم به دادگرى فرمان داده است و [اينكه] در هر مسجدى روى خود را مستقيم [به سوى قبله] كنيد و در حالى كه دين خود را براى او خالص گردانيده‏ايد وى را بخوانيد همان گونه كه شما را پديد آورد [به سوى او] برمى‏گرديد. (الأعراف آيه  29)

پيامبر گرامي اسلام (ص) پايه‌گذار اولين مسجد است. او مکاني را پايه‌گذاري کرد که علاوه بر عهده‌دار بودن نقش روحاني و معنوي، کانون فعاليت‌هاي اجتماعي مسلمانان نيز به شمار مي‌رفت.

به همين دليل مسجد در طول تاريخ اسلام از ويژگي برجسته‌اي برخوردار بود. در گذشته همه امور مسلمين در ابعاد مختلف، از جمله عقايد و فعاليت‌هاي فرهنگي، عبادي، سياسي و اقتصادي در مساجد انجام مي‌شد.

در اين راستا آنچه مهم به نظر مي رسد اينکه امروزه ، مساجد به عنوان مهمترين پايگاه تبليغ و آموزش ديني، در مبارزه با تهاجم فرهنگي وظيفه سنگيني بر عهده دارند. مسجد و محراب اگر چه در آموزه‌هاي ديني داراي جايگاهي منحصراً معنوي نبوده و بيشتر به عنوان پايگاهي براي پاسخگويي به غالب نيازهاي مسلمانان برآمده بود، به اندک زماني با روحي که از لطافت ايمان و جذبه حضور درآميخته بود به زيباترين بناي اسلامي بدل شد.

به گونه‌اي که شکل و ساخت مساجد در کشورهاي اسلامي زيربناي هنر و معماري اسلامي را تشکيل داد. معماري زيبا، با کاشي‌کاري‌هاي منحصربه فرد، کتيبه‌ها، گچبري‌ها، معرق‌ها و ديگر عناصر معماري در هم آميخت و معماري اسلامي را پديدآورد که هم اکنون مايه فخر ومباهات ملل اسلامي و يکي از جاذبه‌هاي گردشگري اين کشورهاست.

از اين رو ضرورت دارد، در دنياي پيچيده امروزي، بيش از گذشته به نقش آفريني مساجد در تمامي عرصه‌ها و شئون جامعه اسلامي،در جهت توسعه و گسترش فرهنگ و تمدن اسلامي توجه ويژه اي داشته باشيم. چرا كه مساجد در عصر نبوت پيامبر عظيم‌الشأن اسلام و ائمه معصوم(ع) كاركردي فراتر از برگزاري مراسم عبادي داشته در اعصار بعد هم كم و بيش اين رسالت را به دوش كشيده و كاركردي ويژه پيدا كرده است.

در بخش ديگر اين مقاله تصريح شده است: در دنياي ارتباطات، يکي از نيازهاي مهم بشر،‌وسايل ارتباطي است تا انسانها را از اخبار مهم مطلع ساخته و آنان را در حوادث به ياري يکديگر طلبيده و از حمله دشمنان آگاهي داده، آنان را آمادة دفاع نمايد. دين مبين اسلام از 1400 سال پيش اين نياز را در نظر گرفته و مکاني به نام «مسجد» را به عنوان پايگاه ارتباطي بسيار مهم در افزايش پيوندهاي انساني و توسعة فرهنگى اسلام معرفي کرده است. به همين دليل کارکرد رسانة ارتباط جمعي با همة تحولات تکنيکى،‌زماني قرين توفيق قلمداد مي‌شود که بتواند عميق‌ترين ارتباط و پيوند را با مخاطب برقرار سازد که اين ويژگي فقط در مسجد يافت مي‌شود.

هر چند ممکن است چنين تلقي شود که با وجود وسايل ارتباط جمعي پيشرفتة امروزى، اين نقش مساجد، اهميت قبلي خود را از دست داده است؛ ولي گسترش مساجد در تمامي نقاط شهري و روستايي از يک ‌سو و از سوي ديگر،‌حرمت،‌قداست و معنويت خاصي که مسجد نزد مسلمانان دارد، سبب شده است تا مساجد نقش مهم و غير قابل انکار خود را در اين کارکرد ايفا نمايند.

به گفته اين پژوهشگران، سخن در اين است که تحول ارتباطات در دنياي امروز، که در نظريات آلوين تافلر در کتابش تحت عنوان جابه جايي قدرت آمده است، نخواهد توانست فرهنگ هاي مقاوم و غني را از درون تهي کند و البته بديهي است که فرهنگ کشورها در تقابل با فرهنگ جهاني تاثيرمي پذيرند. ولي اين تاثير، به ميزاني که خرده فرهنگ ( فرهنگ يک کشور) قوي باشد، به مراتب کمتر خواهد بود. بنابر اين ، بايد دوباره نگاهي به درون افکند و به جايگاه عمده رسانه هاي ارتباطي جهان اسلام، به ويژه مساجد، توجه جدي کرد.

همچنين در بخش ديگر اين مقاله تاکيد شده است: مساجد به عنوان يک نهاد سنتي در جامعه و داراي قدمتي بيش از چهارده قرن ، اما با ارائه کارکردهاي مختلف در حوزه هاي مختلف از جمله رسانه‌اي ـ ارتباطي، حمايتي ـ پشتيباني و فرهنگي ـ هويتي توانسته با اقتدار، متناسب با نياز روز جامعه گوي سبقت را از ديگرنهادهاي مدرن همچون وسايل نوين ارتباط جمعي، به عنوان ستون فقرات جامعه اسلامي و بشريت توانست نقش عظيمي در بيداري اسلامي  وسازمان‌ انقلاب  هاي مردمي به ايفاي نقش بپردازند.

اگرچه اندک زماني بيش نيست که وسائل ارتباط جمعي دنيا از مطبوعات و راديو و تلويزيون گرفته تا اينترنت و ماهواره مورد استفاده انسان قرارگرفته است؛ اما دين مبين اسلام از- بيش از- ???? سال پيش اين نياز را در نظر گرفته و مکاني به نام «مسجد» را به عنوان پايگاه ارتباطي بسيار مهم براي افزايش پيوندهاي انساني و توسعه فرهنگي اسلام معرفي کرده است. همچنين کارکرد رسانه ارتباط جمعي با همه تحولات تکنيکي، زماني قرين توفيق قلمداد مي شود که بتواند عميق ترين ارتباط و پيوند را با مخاطب برقرار سازد که اين ويژگي فقط در مسجد يافت مي شود. آنچه از بررسي تاريخ به دست مي آيد آن است که از صدر اسلام و زمان پيامبر اکرم(ص) گرفته تا قرون وسطي و حتي تا دوران تسلط و استيلاي غرب، مساجد جايگاه علم، آموزش و پرورش، اطلاع رساني و ارتباطات اجتماعي و... بوده و همين گستردگي کارکردهاي مسجد، موجب شده تا آن را از ديگر معابد جدا سازد."

به گفته اين محققان، اهميت اسلام و فرهنگ آن و توجه يكجا به نقش رسانه‌هاي امروزي و مساجد به عنوان مدل ارتباطي و رسانه‌اي سنتي در جوامع اسلامي،‌ نبايد ناديده انگاشته شود. كاركرد رسانه‌ي ارتباط جمعي، با همه‌ي تحولات تكنيكي،‌زماني قرين توفيق قلمداد مي‌شود كه بتواند عميق‌ترين ارتباط و پيوند را با مخاطب خود برقرار سازد. مساجد در پيشرفت و پيروزي انقلاب اسلامي سال 57،‌ نشان دادند كه مي‌توانند چنين ارتباطي را برقرار ساخته و نقش هدايتي و رسانه‌اي خود را ايفا كنند.

ويژگي‌هاي منحصر به فرد مسجد، در قالب پايگاه‌هاي ارتباطي مهم به هيچ وجه نبايد در دنياي امروز فراموش شود، بلكه اين پايگاه همواه مي‌تواند در تقويت فرهنگ شنيداري و ديداري مردم و مخاطبانش بسيار مؤثر باشد؛ ماندگاري فرهنگ اسلامي تاكنون به لحاظ پويايي و تحرك اين كانون‌هاي سازماندهي حركت‌هاي اجتماعي و توده‌اي مردم بوده است. در آينده هم يكي از عوامل و متغير‌هاي مهم اين ماندگاري ما تحرك همين پايگاه‌هاست.

در بخش ديگر اين مقاله آمده است:خلاصه آنكه اگر پذيرفتيم كه مسجد به عنوان رسانه اي- نه صددرصد بهتر از رسانه هاي ديگر- كه مساوي با رسانه هاي ديگر است و اگر پذيرفتيم كه مسجد بزرگترين، قديمي ترين و ماندگارترين رسانه اي است كه در جهت رشد و پرورش انسانها تلاش كرده و لحظه اي از تكاپو نايستاده است و نيز با همه تجددها و تمدن ها و سرعتها، هنوز رسانه اي بودنش ضعيف نشده است.   

بدون اغراق بايد گفت که بي‌توجهي به ذائقه مخاطب منجر به شکست رسانه‌هاي گروهي خواهد شد که امروزه ما اين مسئله را در فعاليت هاي رسانه هاي نوين به عينه مشاهده مي کنيم.در اين راستا مسجد ، به عنوان رسانه اي فراگير،قوي و متفا وت از ساير رسانه هاي نوين ديگر ضمن برتري قدرت برقراري ارتباط با مخاطب،حفظ کرامت انسان ها،تأثيرگذاري بر انديشه ها،پذيرش رسانه هاي جمعي ديگر، ميزان سنجش انسان ها،رسانه اي منحصر به فرد و در دسترس ترين رسانه مي تواند اين خلع را پر کند.

براساس آنچه ذكر شد، مسجد به عنوان شالوده حكومت اسلامي در تمدن اسلامي نقش ايفا مي نمايد به طوري كه اگر كسي مي خواست در غلبه بر مسلمانان شهر را از نشانه ها و تمدن اسلامي پاك سازي نمايد دست به خراب نمودن مساجد آن شهر مي نمود و اين امر را نشان دهنده از بين رفتن تمدن اسلامي تلقي مي نمود از همين رو است كه  اگر كفار بر شهر هاي مسلمين و خداپرستان دست مي يافتند اقدام به خراب كردن مساجد و صومعه ها و كنيسه ها مي نمودند؛ در قرآن مجيد نيز به اين مطلب اشاره شده است.

« الَّذِينَ أُخْرِجُوا مِن دِيَارِهِمْ بِغَيْرِ حَقٍّ إِلَّا أَن يَقُولُوا رَبُّنَا اللَّهُ وَلَوْلَا دَفْعُ اللَّهِ النَّاسَ بَعْضَهُم بِبَعْضٍ لَّهُدِّمَتْ صَوَامِعُ وَبِيَعٌ وَصَلَوَاتٌ وَمَسَاجِدُ يُذْكَرُ فِيهَا اسْمُ اللَّهِ كَثِيرًا وَلَيَنصُرَنَّ اللَّهُ مَن يَنصُرُهُ إِنَّ اللَّهَ لَقَوِيٌّ عَزِيزٌ »

همان كسانى كه بناحق از خانه‏هايشان بيرون رانده شدند [آنها گناهى نداشتند] جز اينكه مى‏گفتند پروردگار ما خداست و اگر خدا بعضى از مردم را با بعض ديگر دفع نمى‏كرد صومعه‏ها و كليساها و كنيسه‏ها و مساجدى كه نام خدا در آنها بسيار برده مى‏شود سخت ويران مى‏شد و قطعا خدا به كسى كه [دين] او را يارى مى‏كند يارى مى‏دهد چرا كه خدا سخت نيرومند شكست‏ناپذير است (الحج، آيه 40)

اما تخريب ديگري كه در رابطه با مساجد صورت گرفته است تخريب فرهنگي مساجد بوسيله شبيه خون فرهنگي است. البته ناگفته نماند كه متصديان امر فرهنگي در كشور هاي اسلامي نيز با كم كاري هاي خود در اين امر دخيل هستند. يكي از اين دسيسه هاي مربوط به اين مقوله دور نمودن مردم، به خصوص جوانان به مسجد است  كه خود يكي از مصاديق بارز تخريب مساجد مي باشد.

در گذشته مردم به خود اجازه نمي دادند مساكن خويش را بلندتر از مساجد قرار دهند و احترام آن را در احداث فضاي شهري مراعات مي كردند  و به طوري كه هم اكنون نيز در بسياري از شهرهاي كويري و نقاط مركزي ايران، گنبد و مناره ي مسجد بلندترين ساختمان شهر به شمار مي آيد تا بتواند نفش مهم و حياتي خويش را در زنده نگاه داشتن فرهنگ و هويت ديني به طور كامل به انجام برساند.

يادآور مي شود: افتتاحيه نهمين همايش بين المللي هفته جهاني مساجد دوم مرداد باحضور رئيس مجلس خبرگان رهبري و اختتاميه اين همايش با حضور علي لاريجاني، رئيس مجلش شوراي اسلامي به مدت دو روز در روزهاي دوم و سوم  مرداد ماه سال جاري با قرائت مقالات برتر، معرفي نفرات برگزيده، برپايي کميسيون هاي تخصصي و سخنراني ميهمانان خارجي در سالن اجلاس سران کشورهاي اسلامي برگزار مي شود.