مديريت بر هزينه‌هاي در حال افزايش شهري
مديريت مالي و درآمدي در شهرهاي امروزي به لحاظ کميت، گستردگي، تنوع و کيفيت، تفاوت‌هاي بسياري با آنچه در گذشته مرسوم بوده، پيدا کرده است.
حسين محمد پورزرندي*: شهرنشيني و پاسخگويي به نيازهاي شهروند چند دهه پيش عموما معطوف به ارائه خدمات محدود کالبدي - فيزيکي بوده و مديران شهري به فراخور درآمدهاي کسب شده، امکانات و خدمات حداقلي را براي شهروندان فراهم مي‌کردند. تا چند دهه پيش، نه شهر و نيازهايش آنچنان گسترده بوده و نه توقع ساکنانش از مديران شهري بالا بوده است؛ واقعيتي که ديگر امروز نمي‌توان از زندگي در کلانشهري همچون تهران انتظار داشت و روند حاکم بر مديريت مالي در شهرهاي بزرگ چند ميليوني نيز اين امکان را نمي‌دهد.
افزايش هزينه‌هاي اداره پايتخت در نتيجه تاثيرگذاري چندين عامل به‌صورت توامان بوده که باعث شده تا مديران مالي براي چگونگي هزينه‌کردن که بيشترين منافع و کارايي را متوجه شهر و شهروندانش کند، دغدغه دائمي داشته باشند. در اين نوشتار به‌دنبال تشريح اقدامات شهرداري يا بيان جزئيات هزينه‌هاي شهري پايتخت نيستيم، بلکه به‌دنبال تبيين چرايي چنين روندي و الزاماتي که مديريت مالي را بر آن داشته تا هزينه‌هاي بيشتري را براي شهر در نظر بگيرد، هستيم. واقعيت اين است که با گذشت زمان و تحول در نظام شهرنشيني دنيا و تاثيرگذاري و تبعيت شهرهاي بزرگ ايران به‌ويژه تهران از چنين روندي، تلقي‌ها و باورها نسبت به شهرهاي بزرگ تغيير کرده و همگان شهرهاي بزرگ را با سطح برخورداري و امکانات و استانداردهاي بيشتر مي‌شناسند.
اين واقعيت پذيرفتني است که توان مديريتي و حکمراني شهري در شهرهاي جهاني و کلانشهرهاي بزرگ دنيا با وجود امکانات با کيفيت و برخورداري از کيفيت زندگي بهتر سنجيده مي‌شود و مطمئنا دستيابي به چنين کيفيت و خدمات برتر، نيازمند متحمل‌شدن هزينه‌هاي بسيار در اداره شهر است. نوع نيازهاي شهري و خواسته‌هاي شهروندان نسبت به گذشته تغييرات زيادي داشته و شهروندان آگاه و مطلع از حق و حقوق خود، نيازهاي بيشتري از مديران طلب مي‌کنند و اين يعني انجام هزينه‌هاي بيشتر و تامين امکانات و خدمات بهتر.
امروزه تنوع وظايف و گستردگي عملکرد شهرداري در حوزه کلانشهر نسبت به گذشته بيشتر شده و شهرداري در حوزه‌هايي ورود داشته که تا پيش از اين در عمر مديريت شهري پايتخت سابقه نداشته است. جهاني‌شدن شهرها و ارتقاي تهران و دستيابي به جايگاه مشخص در نظام شهرنشيني منطقه و دنيا نيز باعث‌شده تا ميزان هزينه‌کردها در شهر متناسب با جايگاه و منزلت جهاني اين کلانشهر شود؛ چرا که پايتخت ايران اسلامي اينک از جايگاه مشخصي در دنيا برخوردار شده و مديران مالي ناگزيرند که امکانات، سطح خدمات و برخورداري و استانداردهاي زندگي در اين کلانشهر را بهبود بخشند و اين کار افزايش هزينه‌هاي شهري را به‌دنبال داشته است. تعريف و اجراي پروژه‌هاي بزرگ و ايجاد فضاهاي ورزشي، تفريحي، فرهنگي منحصربه‌فرد، خريد اتوبوس‌هاي باکيفيت (اتوبوس‌هاي دوکابين)، برخورداري از ايستگاه‌هاي آتش‌نشاني با تجهيزات نوين، هزينه‌هاي بالاي خريد دستگاه‌هاي حفاري اتوماتيک، برخي از هزينه‌هاي در حال افزايش شهرداري تهران از معدود تفاوت‌هاي اداره شهر و هزينه‌هاي صرف‌شده در پايتخت نسبت به گذشته است.
چنانچه اين حجم فزاينده هزينه‌هاي شهري را با کاهش کمک‌ها و همکاري‌هاي دولتي در کنار هم قرار دهيم، آنگاه پيچيدگي ابعاد ملموس‌تر خواهد شد و مسئوليت مديريت مالي و درآمد سنگين‌تر. اگر چه صرف هزينه‌هاي بيشتر براي اداره شهر، دغدغه مضاعفي را بر مديريت مالي جهت تحقق درآمدها و تنظيم مناسبات مالي تحميل خواهد کرد اما اين روند در بلندمدت مي‌تواند سطح زندگي و رفاه شهروندان را بهبود بخشد. مديريت مالي به انجام اين هزينه‌ها به مثابه حق و حقوق شهروندان ساکن در پايتخت که مستحق دريافت خدمات و امکانات بهتري هستند، نگاه مي‌کند.
*معاون اداري مالي شهرداري تهران