ترجمه کتاب «مباني سبک‌شناسي» پيتر وردانک، نقد و بررسي شد
پنجمين نشست از سلسله نشست‌هاي نقد كتاب مركز تحقيقات زبان و ادبيات فارسي دانشگاه تربيت مدرس با حضور فردوس آقاگل‌زاده، محمد غفاري و محمد پارسانسب، به بررسي و نقد كتاب «مباني نشانه‌شناسي» اختصاص يافت.
به گزارش خبرنگار«شهر»، در ابتداي اين نشست که با حضور مترجم کتاب محمد غفاري، فردوس آقاگل‌زاده عضو هيئت‌علمي دانشگاه تربيت مدرس و محمد پارسانسب عضو هيئت‌علمي دانشگاه تربيت معلم، برگزار شد، غفاري درباره ديگر آثار تاليف و ترجمه در ايران، در زمينه سبک‌شناسي، سخن گفت و اظهار داشت: محمد تقي بهار و سيروس شميسا دو چهره شناخته شده در اين حوزه هستند و شميسا ادامه‌دهنده راه بهار بوده است، اما کتاب‌هايي که آن‌ها منتشر کرده‌اند حتي در زمان انتشارشان نيز به‌روز نبوده‌اند و بيشتر آن‌ها به سبک‌شناسي اوايل قرن بيستم ميلادي پرداخته‌اند.
وي تاکيد کرد: البته مسلما بايد راه اين بزرگان را ادامه داد و زحمت آن‌ها را ارج نهاد. من نيز «مباني سبک‌شناسي» اثر پيتر وردانک را به چند دليل براي ترجمه انتخاب کردم؛ اول اين‌که اين کتاب اثري جديد در اين حوزه است. ديگر آن‌که اين اثر را مي‌توان کتابي جامع در حوزه سبک‌شناسي جديد دانست که جنبه آموزشي نيز دارد و متن‌هاي ادبي و غيرادبي مختلفي را بررسي مي‌کند.
غفاري ادامه داد: از طرفي در اين کتاب سوالاتي نيز در انتهاي فصل‌ها طرح مي‌شود که مخاطب را به تفکر وامي‌دارد. همچنين منابع اين کتاب، کتاب‌نامه توصيفي مناسبي براي دانشجويان و علاقمندان به اين حوزه است. کتاب «مباني سبک‌شناسي»، تنها يکي از مجموعه آثاري است که توسط انتشارات آکسفورد منتشر شده است. هر عنوان از اين مجموعه را يک متخصص تاليف کرده و در اين مجموعه مي‌توان آثاري درباره آواشناسي، معناشناسي، گفتمان‌کاوي، زبان و فرهنگ و آزمون‌سازي يافت.
وي افزود: «مباني سبک‌شناسي» نيز همچون ديگر آثار اين مجموعه انتشارات آکسفورد منتشر شده و شامل چند بخش است. در نخستين بخش، مفاهيم مربوط به اين مبحث توضيح داده مي‌شود، بخش دوم به خوانش‌ها اختصاص دارد و نويسنده بخش‌هايي از مهم‌ترين مقالات حوزه سبک‌شناسي را نقد کرده و شرح مختصري را درباره اين بخش‌ها همراه با چند سوال مطرح کرده است. سومين بخش و واپسين بخش کتاب نيز دربردارنده واژگان يا اصطلاح‌نامه است که فهرست الفبايي واژگان را ارائه مي‌کند.
غفاري اظهار داشت: درونمايه کلي اين کتاب قابليت تقسيم‌بندي در چند دسته را دارد و مطالب موجود در آن نشان‌دهنده اين است که فرم و محتواي متن و آن‌چه گفته شده است، جدايي‌ناپذيرند و طبق نوشته‌هاي «وردانک» ميان ادبيات و زبان هنجار و روزمره، تفاوت ذاتي وجود ندارد؛ از اين رو سبک تنها مختص به ادبيات نيست و مي‌توان هر متن و نوشته‌اي را براساس سبک تحليل کرد. البته پاي ديگر حوزه‌ها نيز به سبک‌شناسي باز شده است، براي مثال «جامعه‌شناسي» يکي از مواردي است که به حوزه سبک‌شناسي وارد شده و تنها زبان‌شناسي در آن دخيل نيست.
اين نشست با سخنان محمد پارسانسب عضو هيات علمي دانشگاه تربيت معلم، ادامه يافت. وي با اشاره به ترجمه روان اين کتاب، درباره رويکرد نويسنده اثر اظهارداشت: «وردانک» در مقايسه با متون کلاسيک، از منظري تازه به سبک‌شناسي نگاه مي‌کند و به اين دليل شايد مخاطبان اين اثر افراد محدودي باشند؛ ولي ضرورت پرداختن به چنين آثاري به اندازه‌اي است که مي‌توان در مقطع کارشناسي ارشد نيز گرايشي با عنوان «سبک‌شناسي» ايجاد کنيم.
وي ادامه داد: تنوع کتاب‌ها و مقالات موجود در اين حوزه نشان‌دهنده عدم يک برداشت واحد از سبک‌شناسي است. مرزهاي اين حوزه‌ها در هم‌ريخته و نامشخص است و نويسنده بايد در کتابش مشخص کند که مي‌خواهد به چه چيز بپردازد. در کتاب مورد بحث اين نشست، منظور از سبک‌شناسي، تمرکز بر نثر و متون ادبي است. سبک‌شناسي اساسا بر زبان استوار است و اغلب سبک‌هاي دوره‌هاي مختلف در اين حوزه بررسي و تقسيم‌بندي شده و نه سبک افراد. با اين وجود، امروزه مي‌توان گفت سبک يک اثر نيز مطرح است، زيرا نويسنده‌هايي چون صادق هدايت، اثري چون «حاجي‌آقا» را پس از «بوف کور» مي‌نويسد و بسيار ديده مي‌شود که دو اثر يک نويسنده، با دو سبک متفاوت نوشته شده است.
پارسا نسب با اشاره به تفاوت زبان‌شناسي و نقد ادبي مدرن و کلاسيک، تاکيد کرد: زبان‌شناسان در ادبيات مدرن، ديگر به دنبال سجع و قافيه و بديع نيستند؛ بلکه تلاش مي‌کنند آن‌چه را که در پشت کلمات و داستان، نهفته است و مي‌تواند بر مخاطب تاثير بگذارد، دريابند.
فردوس آقاگل‌زاده، عضو هيئت‌علمي دانشگاه تربيت مدرس، ديگر سخنران اين نشست بود. وي اظهارداشت: چيستي محتوايي اين کتاب به مولف آن مربوط است، از اين رو به ترجمه و چگونگي انتقال آن‌چه نوشته شده مي‌پردازم. همين که يک اثر نقد مي‌شود، به اين معناست که اثر باارزشي است؛ ولي از اشکالات ترجمه اين کتاب مي‌توان به نکاتي چون افراط در اصلاح خط، افراط در عربي‌زدايي، افراط در ساخت معادل‌هاي غيرملموس و همچنين عدم ثبات اين معادل‌ها در طول متن اشاره کرد. اين‌ها مواردي هستند که ميتوانند مانع ارايه مفهوم به مخاطب شوند.
وي در پايان به مصداق مواردي که ذکر کرد، در صفحات مختلف کتاب اشاره کرد و به مقايسه متن انگليسي با ترجمه فارسي آن پرداخت و پس از آن، غفاري، مترجم کتاب، از موارد ذکر شده دفاع کرده و نود درصد آن‌ها را سليقه‌اي دانست. وي گفت: من با رعايت الگوهايي خاص به اين ترجمه رسيده‌ام و در طول ترجمه کتاب که مربوط به دو سال گذشته است، سعي داشته‌ام بر اساس الگوي واژه‌سازي در زبان فارسي، کلمات را برگزينم و از دستور فرهنگستان زبان و ادب فارسي و همچنين فرهنگ اسامي خاص پيروي کرده‌ام.
نشست نقد و بررسي کتاب «مباني سبک‌شناسي» که در سال 89 توسط انتشارات ني منتشر شده است، عصر ديروز يکشنبه 24 مهرماه در مركز تحقيقات زبان و ادبيات فارسي دانشگاه تربيت مدرس برگزار شد.