هجدهمين نمايشگاه مطبوعات و خبرگزاري‌ها پايان يافت؛
در حسرت «رسانه شهري» مستقل
شهرها بزرگ‌تر شده و شهرنشيني افزايش يافته، اما روزنامه‌نگاري شهري و شهروندي هنوز اندر خم يك كوچه است. چنان‌چه شهردار تهران هم مي‌گويد: مباحث شهري منعکس شده در رسانه‌ها، آن‌گونه که توقع داريم نبوده و من بدون تعارف مي گويم که دوست دارم رسانه‌ها جدي‌تر مرا به عنوان شهردار به چالش بکشند.
به گزارش خبرنگار «شهر»، شهروندان كه هر روز صبح براي كار، تحصيل يا به هر دليل ديگر از خانه و محل سكونت خود خارج مي شوند، خواسته يا ناخواسته با موضوعات شهري گره مي‌خورند. از وضعيت حمل‌ونقل عمومي، چگونگي معماري و منظر شهري يا وضعيت كوچه‌ها و خيابان‌ها گرفته تا موضوع تفريح و نشاط در شهر،همه مواردي است كه شهروندان هر روز با آن روبرو مي شوند.
از سوي ديگر، شهرنشيني فزاينده ايران در دهه‌هاي اخير و گسترش شهرنشيني، زندگي در شهرها به‌ويژه شهرهاي بزرگ را به‌يكي از مسائل جدي و كلان كشور بدل كرده است، از همين‌رو انتظارات شهروندان و معضلات و مشكلات كه آنها در طي توسعه شهرها با آن روبرو مي‌شوند، لزوم توجه به اطلاع‌رساني و فعاليت رسانه‌ها در اين زمينه را بارزتر ميكند، اما به‌نظر مي رسد جايگاه رسانه‌ها تا رسيدن به‌نقطه مطلوب فاصله دارد.
اخبار شهري در اولويت نيست
عباس اسدي، عضو هيات علمي دانشگاه علامه طباطبايي در پاسخ به اين سوال كه تا چه اندازه رسانه‌ها پاسخ گوي نياز شهروندان در مسائل شهري است، مي گويد: «ما روزنامه‌هايي كه به موضوعات شهري بپردازند، كم داريم و توجه رسانه‌هاي موجود نسبت به مسائل شهري هم بسيار محدود است.»
او معتقد است: «روزنامه‌هاي و مطبوعات بيشتر به اخبار سراسري و بين‌المللي مي‌پردازند و در حوزه شهرها بيشتر حوادث شهري را پوشش مي‌دهند و مسائل توسعه‌اي شهرها و خدماتي كه در شهرها ارائه مي‌شود، كمتر منعكس مي‌شود.»
از همين‌روست كه مي‌توان گفت شايد رسانه‌ها به موضوعات شهري بسيار بپردازند، اما نه آن‌گونه كه مردم با آن درگير هستند، بلكه از ديدگاه خود به‌آن مي‌پردازند، در واقع آن مواردي كه نياز مردم است و مردم دنبالش هستند، خيلي كمتر مورد توجه رسانه‌ها قرار مي‌گيرد.
شهر، زير سايه سنگين سياست
علاوه بر اين، بسياري از موضوعات مرتبط با شهر و شهروند، تحت‌تاثير سايه سنگين سياست قرار مي‌گيرد، در گزارش‌گري هم ، اخبار و اطلاعات مربوط به حوزه شهر تحت تاثير همين سايه سنگين قرار گرفته است. به‌عنوان مثال روزنامه‌ها و سايت‌هاي خبري نزديك به‌دولت، تنها سعي در تخريب فعاليت‌هاي شهرداري تهران دارند و رسانه‌هاي نزديك به‌شهرداري نيز تبليغات يك‌سويه را در اين ميان برگزيده‌اند و آن‌چه در اين ميان گم مي‌شود خواسته‌ها و مطالبات شهرونداني است كه با مشكلاتي روبرو هستند.
كمبود سرويس شهري و خبرنگار متخصص شهري
علي‌اصغر محكي، مديرمسئول سابق روزنامه همشهري هم با بيان اين‌كه سياست‌زدگي مطبوعات ما بزرگ‌ترين مشكل اين عرصه است، در اين باره مي‌گويد: « سردبيران هم به اندازه كافي به اين حوزه اهميت نمي دهند و اخبار اين حوزه خبر مهم تلقي نمي‌شود.»
در كنار اين عوامل، نبود سرويس شهري در بيشتر رسانه‌هاي فعال كشور و كمبود روزنامه‌نگاراني كه در مسائل شهري تخصص داشته باشند، از ديگر دلايل اصلي ضعف رسانه‌هاي شهري به‌شمار مي‌آيد.
قاليباف: مباحث شهري رسانه‌ها آن‌گونه که توقع داريم نبوده
اين در حالي است كه محمدباقر قاليباف، شهردار تهران مردادماه در ضيافت خبرنگاران گفت: «من نه به عنوان شهردار تهران، بلکه به عنوان يک شهروند بايد بگويم که با همه مشغله کاري که دارم روزانه دقايقي را به خواندن اخبار شهري در روزنامه‌ها و سايت‌هاي خبري مي گذرانم و به اين قضاوت رسيده‌ام که آن چيزي که تاکنون در مورد مباحث شهري منعکس شده و يا پيگيري مي شود، آن‌گونه که توقع داريم نبوده و من بدون تعارف مي گويم که دوست دارم جدي تر از اين مرا به عنوان شهردار به چالش بکشيد.»
او با بيان اين‌كه کارآمدي هر نظام مرهون زحمات خبرنگاران است، ادامه داد: «اين را از باب ريا عرض نمي‌کنم، بلکه دوست دارم شما خبرنگاران هر جاي شهر که هستيد، به نماينگي از مردم واقعيت ها را بازگو کنيد تا زماني که روزنامه ها را ورق مي زنيم با خواندن مطالب شما احساس کنيم که درد مردم بيان شده چرا که شما به راستي نماينگان مردم هستيد.»
تريبون مردم يا شهرداري‌ها؟!
مساله ديگر، وابستگي بيشتر رسانه‌هاي شهري به‌خود شهرداري‌هاي كشور است به‌عنوان مثال روزنامه «همشهري» به‌شهرداري تهران، روزنامه «اصفهان زيبا» به‌شهرداري اصفهان، روزنامه «هگمتانه» به‌شهرداري همدان و روزنامه «شهرآرا» به شهرداري مشهد وابسته است. هرچند مديران شهري معتقدند وجود اين روزنامه‌ها به‌تعامل دوسويه با شهروندان كمك ميكند، صاحب‌نظران رسانه معتقدند كه وابستگي سازماني مي‌تواند در روند اطلاع‌رساني اخبار تاثيرگذار باشد و اين رسانه‌ها نسبت به مسائل شهري سوگيري داشته باشند.
از سوي ديگر، حمايت‌هاي مستقيم و غيرمستقيم شهرداري‌ها از برخي رسانه‌ها سبب شده تا آنها تنها منعكس‌كننده فعاليت‌ها و ديدگاه‌هاي مديران شهري بوده و در اين ميان مشكلات، ديدگاه‌ها و انتقادات مردم و شهروندان حلقه مفقوده فعاليت رسانه‌ها در حوزه شهر و شهروند باشد.
با اين اوصاف به‌نظر مي رسد علي‌رغم رشد شهرنشيني در كشور، رسانه‌ها در حوزه شهر و شهروند از رشد مناسبي برخوردار نبوده كه ضرورت دارد تا توجهي بيشتري نسبت به مسائل شهري و شهروندان، به‌ويژه با راه‌اندازي و شكل گيري رسانه‌هاي تخصصي در حوزه شهري انجام پذيرد. ضمن اين‌كه افزايش مشاركت مردم و آماده كردن شرايط براي حضور بخش خصوصي مي‌تواند گره گشاي مشكلات موجود در اين زمينه باشد.
در همين زمينه بخوانيد:
کارآمدي هر نظام مرهون زحمات خبرنگاران است
«شهر» و «شهروند» در آيينه رسانه‌ها (1)
«شهر» و «شهروند» در آيينه رسانه‌ها (2)
«روزنامه‌نگاري شهروندي» مشاركت همه‌جانبه مردم را به‌همراه دارد