کوهستاني نبض زندگي را در «ايوانف»درک كرد

به گزارش شهر به نقل از روابط عمومي فرهنگسراي رسانه، نشست نقد و بررسي «ايوانف» با حضور اميررضا کوهستاني (نويسنده و کارگردان)، حسن معجوني، مهين صدري، سعيد چنگيزيان (بازيگران)، امين عظيمي و اشکان غفارعدلي (منتقدان) شنبه 14 آبان در فرهنگسراي رسانه برگزار شد.

اميررضا کوهستاني کارگردان نمايش «ايوانف» در ابتداي اين نشست، در پاسخ به سوال امين عظيمي کارشناس برنامه، درخصوص نحوه اقتباس از متن چخوف بيان داشت: کارگردان هاي تئاتر معمولا در طول سال، نمايشنامه هايي را مي خوانند و از بين آنها تعدادي را کنار مي گذارند تا بتوانند در زماني که همه امکانات برايشان فراهم شد به سراغشان بروند و آنها را به اجرا در آورند. «ايوانف» هم يکي از همين نمايشنامه ها بود که طي اين چند سال اخير هميشه در پس ذهن من حضور داشت که اگر خواستم زماني اقتباس را تجربه کنم، با آثار چخوف اين کار را انجام دهم. دلايل فراواني هم براي اين کار داشتم.

نمايش نامه هاي چخوف امکان خوانش را به خواننده مي دهند. علاوه بر اين، دنياي چخوف به دنياي من نزديک است. شخصيت ايوانف را هم در اطراف خود، به شدت لمس کرده بودم و حتي شرايطي را که ايوانف در نمايش تجربه مي کند نيز در بين اطرافيان ديده بودم. براي همين حس کردم عليرغم اينکه اقتباس از يک نمايشنامه خارجي صورت گرفته است، مي توانم آن فضاهايي را که در کارهاي قبلي خود تجربه کرده بودم، حفظ کنم و در عين حال تجربه جديدي براي خود و گروهم رقم بزنم.

اشکان غفار عدلي منتقد اين نشست نيز در خصوص نحوه اقتباس کوهستاني از نمايشنامه چخوف گفت: به نظر من کاري که کوهستاني در اقتباس از چخوف انجام داده از 3 مولفه مشخص برخوردار است. اولين نکته که در تمامي اقتباس ها هم صورت مي گيرد، تقليل صحنه ها است. نوعي ادغام صحنه در يکديگر و حذف برخي از شخصيت ها. در واقع کوهستاني با زاويه ديد منحصر به فرد خودش به سراغ هرکدام از پرده هاي نمايشنامه چخوف رفته و توانسته است از آنها يک تصوير جديد بسازد. مولفه ديگري که در اين اقتباس ديده مي شود، انتخاب درست مکان است.

در واقع اين انتخاب درست از سوي کوهستاني، باعث شده او بتواند از شخصيت هاي ضروري براي پيشبرد بهتر درام استفاده کند. به همين دليل يک اقتباس به دور از حاشيه و دقيق از نمايشنامه چخوف اتفاق افتاده است. مولفه سوم به روز کردن در خور توجه نوشته چخوف، توسط کوهستاني است. براي همين متني که در سال 1887 در روسيه نوشته شده به خوبي به حال و هواي اين روزهاي ايران نزديک شده است. در واقع اميررضا کوهستاني، چخوف را دوباره به نگارش درآورده است.

فارغ از زبان ترجمه اي مرسوم که در آثار خارجي صورت مي گيرد، کوهستاني ادبياتي کاملا امروزي را به نوشته چخوف تزريق کرده است.

در ادامه امين عظيمي ديگر منتقد نشست ضمن اشاره به سابقه کاري حسن معجوني و گروه تئاتر ليو گفت: حسن معجوني و گروه ليو طي سال هاي اخير بيشترين توجه را به نوشته هاي چخوف نشان داده اند و اقتباس هايي را هم به روي صحنه برده اند. از نمايش نامه هاي اوليه چخوف که کمدي هاي تک پرده اي بودند تا «دايي وانيا» که جزو نمايشنامه هاي مهمتر چخوف محسوب مي شوند. اين پيوند بين حسن معجوني، چخوف و اميررضا کوهستاني تجربه جالبي به نظر مي رسد.

حسن معجوني نيز در اين خصوص اظهار داشت: من چخوف را فارغ از اينکه نويسنده خوبي است، شبيه به فضايي مي دانم که در آنجا به همه خوش مي گذرد. با چخوف مي شود راحت زندگي کرد. من با توجه به تمام کارهايي که در حوزه آثار چخوف انجام داده ام، هيچ وقت حس نکرده ام که به آنچه از چخوف مي خواستم رسيده ام. به نظر من در نمايش «ايوانف» رويکرد خوب و تازه اي وجود داشت که به تجربيات من اضافه کرد. اين پازل تجربيات من از چخوف، همچنان رو به گسترش است.

وي همچنين درباره تفاوت هاي نگرش خود و اميررضا کوهستاني به آثار چخوف افزود: رويکرد و زيبايي شناسي من و کوهستاني با يکديگر متفاوت است اما آنچه که مهم بود اين است که نگاه کلي هر دو ما به آثار چخوف در يک جهت است و در مجموع ماحصل کار را مثبت مي بينم. با توجه به اينکه من خاطره خوبي از نمايش هاي ايراني که از چخوف اقتباس کرده اند نداشتم، اما در اين اجرا همکاري شيرين و لذت بخشي را تجربه کردم.

معجوني که سومين همکاريش را با کوهستاني در «ايوانف» تجربه کرده، درباره نقش خود در اين نمايش و چگونگي رسيدن به اجراي آن گفت: من در وهله اول مي خواهم به زيبايي شناسي کوهستاني که در اين کار وجود دارد، اشاره کنم. هر کسي که در تئاتر کار مي کند بايد به دو سوال پاسخ دهد. اول اينکه نسبت من با تئاتر چيست؟ دوم اينکه آن چيزي که به عنوان قرارداد صحنه اي مطرح مي شود، به چه معنا است؟ قراردادهاي صحنه اي در نمايش هاي امروزي به کنار گذاشته مي شوند و تبديل به يک فضاي کاملا خلوت مي شوند که داراي نوعي تکنيک تکرار هستند. آنقدر اين تکرار اتفاق مي افتد که ريتم کنش هاي شخصيت ها تبديل به يک اتفاق کاملا زنده مي شود. يعني ريتم زندگي واقعي به آرامي وارد اجرا مي شود. به نظر من پيدا کردن نبض زندگي، کاري است که کوهستاني در اين نمايش آن را درک کرده است.

اميررضا کوهستاني در ادامه با اشاره به زمان طولاني نمايش و احتمال خسته شدن مخاطب عنوان کرد: هميشه در ارتباط با مخاطب اين دغدغه را داشتم که براي برقراري اين ارتباط، حتما بايد خودم نمايشنامه را بنويسم. هيچ وقت به اين فکر نمي کردم که چگونه مي شود از يک اثر خارجي اقتباسي انجام داد که مخاطب بتواند با آن ارتباط برقرار کند. تا اينکه در يک بازه زماني فرصتي پيش آمد و چند نمايش کلاسيک را که در آلمان به اجرا در آمده بودند، ديدم. از جمله "ايوانف".

آنجا اين ايده به ذهنم رسيد که آيا مي شود يک نمايشنامه را با جزئيات داستاني خودش اجرا کرد و درحالي که براي مخاطب معاصر جلوه کند. من در نمايشنامه نويسي عادت دارم براي خودم موانعي ايجاد کنم. در زمان نوشتن «ايوانف» يکي از موانع اين بود که براي خودم شرط گذاشتم که حتما هر چهار پرده «ايوانف» را اجرا کنم. يعني شرط کردم که نمايش ايوانف کمتر از دو ساعت نباشد. در واقع خيلي علاقه داشتم در اين کار قواعد کلاسيک را به اجرا در آورم.

نکته ديگري که بايد به آن اشاره کنم اين است که سعي کردم در اين نمايش به جاي اينکه دغدغه هاي شخصيت ها را در قالب ديالوگ و مونولوگ مطرح کنم، آنها را به صورت کنش هايي که از سوي شخصيت ها رخ مي دهند با مخاطب در ميان بگذارم. به نظرم همين تصميم و رويکرد باعث مي شود مخاطب در هر لحظه امکان مشاهده و لمس تجربيات جديد را پيدا کند و از ديدن نمايش خسته نشود.

مهين صدري که در نمايش "کوراتت" نيز با کوهستاني همکاري داشته است، درباره وجوه مختلف بازي خود در نقش "آنا" اظهار داشت: از آنجا که متن اميررضا کوهستاني به شدت به زندگي واقعي شباهت دارد، طبيعي است که بازي من نيز در نقش آنا به سمت واقعيت پيش برود. حال نکته اينجاست که بعضي از بازيگران سعي مي کنند بيشتر در خدمت متن باشند و عده اي ديگر اين کار را نمي کنند. اما به نظر من تاثير بازيگري که تلاش مي کند تا در جهت کل کار و متن حرکت کند خيلي بيشتر از بازيگري است که به فکر ديده شدن بازي خودش در کل اجراست.

سعيد چنگيزيان ديگر بازيگر نمايش «ايوانف» درباره تجربه حضور خود در اين نمايش و تفاوت هاي آن با کارهاي قبلي اش گفت: اگر بخواهيم تفاوت در بازيگري را مورد کنکاش قرار دهيم، بايد بگويم که براي من تفاوت خاصي نداشت. همان علاقه و احساسي را که مثلا در نمايش "خرس و خواستگاري" داشتم در «ايوانف» هم تکرار شد. اما کارگرداني و فرم آثار با يکديگر متفاوت است. تنها تفاوتي که مي­توانم به آن اشاره کنم اين است که تجربه بازيگري در «ايوانف» خيلي کامل­تر بود. البته بازي در اين نمايش براي من خيلي پراسترس تر از ساير کارها نيز بود. به اين خاطر که از کارهايي که بلدم و يا دوست دارم که آنها را انجام دهم، منع مي شدم. اساسا متن هاي اميررضا کوهستاني با بازيگر اينگونه برخورد مي کند و باعث مي شود من به عنوان بازيگر در زمان اجرا به هيچ وجه در اين فکر نباشم که چگونه بازي کنم. چراکه هر آنچه بايد اتفاق بيافتد را متن براي من روشن کرده است.

اين نشست با تقدير از عوامل اين نمايش پايان يافت.