گزارش«شهر» از هشت دوره برگزاري نمايشگاه «عطر سيب»
بوي سيب مي‌آيد
هرسال نزديكي‌هاي محرم با بچه‌هاي محل دست‌به دست هم مي‌داديم تا هيئت سيدالشهدا (ع) را برپاکنيم. بچه‌ها با چادر سياه‌هاي مادرانشان خيمه عزا را برپا مي‌کردند. هرکدام از اهالي محل در حد خودشون کمک مي‌کردند. يکي ديگ و ظرف و ظروف غذا هيئت، يکي گوشت و برنج، قند و چايي و .. ، يکي سياهي و کتبيه‌ها يکي هم دم در هيئت مي‌ايستاد کفش‌ها را جفت مي‌کرد و دست عزاداران امام حسين(ع) چايي مي‌داد. بعضي‌ها هم كم و زياد کمک مالي مي‌کردند.
به گزارش «شهر»، حالا از اون روزها سال‌ها گذشته و نهادهاي فرهنگي نيز به جريان خودجوش و مردمي هيئت‌هاي عزداري امام حسين(ع) پيوستند و بيشتر از گذشته به هيئت‌هاي عزاداري در برگزاري هيئت‌ها کمک مي‌کند که از جمله اين فعاليت‌ها مي‌توان به نمايشگاه «عطر سيب» اشاره کرد.
تامين نيازهاي سخت‌افزاري هيئات
نمايشگاه عطرسيب از سال82 با هدف ايجاد شبکه منسجم ميان هيئات شهر تهران و نيز توجه به هيئت به عنوان مرکز فرهنگي تاثيرگذار در زندگي شهري و به منظور تجهيز هياتهاي مذهبي و حسينيه‌هاي شهر راه‌اندازي شده است و هرساله در آستانه فرا رسيدن ايام سوگواري سالار شهيدان حضرت اباعبداله حسين (ع) توسط سازمان فرهنگي هنري شهرداري تهران برگزار ميشود و در آن اقلام مختلف فرهنگي و تدارکاتي مورد نياز هيئات مذهبي ارائه و با يارانه حمايتي در اختيار آنها قرار مي‌گيرد.
پيشگيري از انحراف‌هاي فرهنگي
اولين دوره‌هاي نمايشگاه عطرسيب بيشتر رويکرد سخت‌افزاري داشت و تنها مرجعي براي تهيه تدارکات و اقلام مورد نياز هيئت‌ها بود اما رفته رفته با برگزاري دوره‌هاي بعدي، رويكرد فرهنگي نمايشگاه پررنگ تر شد و مسئولان تلاش كردند تا شيوه درست عزاداري در ايام محرم را به صورت غيرمستقيم، تبليغ كنند.
به نحوي که در دوره چهارم، عَلَم، زنجير، دُهل و طبل از محصولات ارائه شده در نمايشگاه حذف شد و بيرق‌هاي تمثال دار نيز جاي خود را به بيرق‌هاي جديدي داد كه عكس‌هايي در ابعاد بزرگ از حرمين شريفين بر آنها نقش بسته بود.تجهيز فرهنگي هيأت‌ها، توجه به مفاهيم عاشورا و جلوگيري از انحراف‌هاي مرسوم در عزاداري‌هاي محرم نيز از ديگر موضوعاتي بود که در اين دوره از نمايشگاه به آن توجه شد و در سالهاي بعد نيز اين مسائل به صورت گسترده‌تر تداوم يافت.
جابه‌جايي «عطر سيب» از بهشت به بهمن
پنجمين دوره نمايشگاه عطرسيب در دي ماه 86 برگزار شد.يکي از ويژگي‌هاي اين نمايشگاه، تفاوت محل انتخاب شده نسبت به سالهاي قبل بود.سازمان فرهنگي وهنري شهرداري تهران اين‌بار تصميم گرفته بود به جاي برگزاري نمايشگاه در مصلي تهران، خيابان بهشت و سالن حجاب کانون پروش و فکري کودکان، نمايشگاه را در فرهنگسراي بهمن برپاکند تا به محل تراکم و تجمع هيئت‌هاي مذهبي تهران که بيش از 60درصد آنها در پهنه جنوب و شرق شهر هستند، نزديک‌تر باشد.
در اين دوره 12هزار هيأت، حسينيه و مسجد تحت پوشش نمايشگاه عطر سيب قرار گرفتند و ميزان تسهيلات اعطايي به هيئت‌ها افزايش يافت به نحوي که در دوره چهارم به هيأت هاي موردي 100 هزار تومان، هيأت هاي مستمر 150 هزار تومان و حسينيه‌ها و مساجد 200 هزار تومان اهداء مي‌شد اما اين مبالغ در دوره پنجم براي مساجد تا سقف 300هزار تومان، حسينيه‌ها 250هزار تومان، هيأت‌هاي مستمر 220هزار تومان، هيأت‌هاي موردي 170هزار تومان در نظر گرفته شد.همچنين در اين دوره توجه ويژه‌اي به هيئت‌هاي دانش‌آموزي شد و مبلغ 100هزار تومان براي هرکدام از اين هيئت‌ها پيش‌بيني شد. از ديگر ويژگي‌هاي اين دوره نمايش ضريح در حال ساخت حرم حضرت ابوالفضل(ع) بود.
ششمين دوره نمايشگاه عطر سيب نيز در دي 87 برگزار شد، بودجه اين نمايشگاه 3 ميليارد تومان بود و به گفته محمدهادي ايازي مشاور شهردار تهران، بالغ بر 13 هزار هيئت مذهبي توانستند از امکانات اين نمايشگاه بهره‌مند شوند. در اين دوره نيز همانند سال گذشته براي مساجد 300 هزار تومان ، حسينيه‌ها250 هزار تومان، مدارس داراي هيئت‌هاي دانش‌آموزي 100هزار تومان و تکايا 170 هزار تومان اعتبار در نظر گرفته شد.
تسهيلات ويژه براي خبرنگاران و دانشجويان
هفتمين نمايشگاه عطر سيب نيز در آستانه فرا رسيدن ايام سوگواري سالار شهيدان20 تا 27 آذر 88 در فرهنگسراي خاوران برپا شد.در اين دوره از نمايشگاه براي تجهيز بيش از 12 هزار هيئت و مسجد شهر تهران، خدمات متنوعي ارائه شد. وزن فرهنگي غرفه‌ها در اين دوره نيز افزايش بيشتري داشت. به‌طوري‌که بيش از 48درصد از غرفه‌ها به غرفه‌هاي فرهنگي اختصاص يافت.
البته در هفتمين دوره تسهيلاتي نيز براي خريد خبرنگاران و اصحاب رسانه از نمايشگاه درنظرگرفته شد و يارانه‌اي معادل يک ميليون ريال به هر رسانه تخصيص يافت.
مداحي رونق گرفت
هشتمين دوره نمايشگاه عطرسيب نيز از 6 تا 15 آذر 89 در فرهنگسراي خاوران برگزار شد. از جمله ويژگي بخش هياتهاي تحت پوشش نمايشگاه هشتم ، افزوده شدن هياتهاي دانشجويي بود. به نحوي که از اعتبار 30 ميليارد ريالي اختصاص يافته سازمان فرهنگي هنري شهرداري تهران به اين نمايشگاه، به هياتهاي دانشجويي 150 هزار تومان به مساجد 250 هزار تومان، حسينيه‌ها 200 هزار تومان، هياتهاي مستمر 200 هزار تومان، هياتهاي موردي 150 هزار تومان و هياتهاي دانش‌آموزي 100 هزار تومان ملزومات رايگان داده شد.
از 80 غرفه برپا شده، 30 غرفه به‌منظور اهميت مباحث فرهنگي مراسم‌هاي سوگواري به غرفه‌هاي فرهنگي اختصاص يافت که اين بخش نسبت به دوره‌هاي گذشته افزايش يافته بود.
همچنين در اين دوره براي اولين بار يك غرفه براي معرفي واعظ و مداح به هيات‌ها، 5 غرفه به مسايل آموزشي و يك غرفه هم براي ثبت نام از مداحان نوجوان بين سنين 6 تا 18 سال اختصاص پيداکرد.
در اين دوره که با تغيير مديريت سازمان فرهنگي و هنري شهرداري تهران همراه بود، با تعمق بر برنامه‌ها پيشين و ترسيمي از آينده نمايشگاه ، رويکردهاي جديدي براي نمايشگاه در نظرگرفته شد.
به نحوي که «امير خوراكيان» رييس سازمان فرهنگي هنري شهرداري تهران در مراسم افتتاحيه اين نمايشگاه با تاکيد بر نقش مهم و سازنده‌اي نمايشگاه عطر سيب در برگزاري باشكوه‌تر، عميق‌تر و غني‌تر مراسم بزرگداشت عاشورا و انتقال پيام قيام امام حسين(ع) گفت: «ما سازمان فرهنگي و هنري هستيم و معتقديم وقتي سخن از كار براي امام حسين(ع) ميشود بايد قوي‌ترين كار هنري و فرهنگي را در جامعه به كارگيريم و نمايشگاه نيز بايد بهترين محصولات را در ماه محرم رونمايي كند و برجسته‌ترين آثار را ارائه دهد. به طور قطع با توجه به تجربيات چند سال گذشته نمايشگاه آينده از بعد كيفي، محصولات ارائه شده، محتوايي و از نظر شكل و نحوه برگزاري تغييرات اساسي خواهد داشت و دبيرخانه نمايشگاه نيز از امسال داير ميشود تا با بحث‌هاي جدي كه انجام خواهد داد نتايج خوبي در سالهاي آينده شاهد باشيم.»
«بهمن» ميزبان نهمين «عطر سيب»
نهمين نمايشگاه فرهنگي «عطر سيب» نيز از سه‌شنبه اول آذر به مدت 8 روز در فرهنگسراي بهمن ميزبان عموم شهروندان و نمايندگان بيش از 12 هزار مسجد، هيئت و حسينيه شهر تهران خواهد بود.
بنابر اين گفته رييس سازمان فرهنگي هنري شهرداري تهران در اين دوره از نمايشگاه سعي شده اقلام فرهنگي چون كتاب، تجهيزات نمايشگاهي، نشريات و نرم افزار، سهم ويژه‌اي در نمايشگاه داشته باشند و 20 غرفه از 60 غرفه نمايشگاه، به ارائه اين محصولات اختصاص دارد.
اعتبار نمايشگاه بالغ بر 30 ميليارد ريال است و به مساجد، حسينيه‌ها و هيات‌هايي اختصاص مي‌يابد که در سازمان تبليغات اسلامي به ثبت رسيده‌اند. اين اعتبارات مطابق با جدول زماني مشخص شده و با ارايه مجوز هيات، مهر هيات و كارت شناسايي نماينده هيات در نمايشگاه اهدا ميشود. البته شهروندان مي‌توانند علاوه بر مبلغ اهدايي، به شكل نقدي از نمايشگاه خريد كنند.
در اين دوره نيز غرفه‌هاي کتاب و نشريات مذهبي، پرچم و کتيبه، نرم افزار، غرفه‌هاي صوت، ظروف يکبار مصرف گياهي، فرش و موکت، موتور برق، لوازم الکتريکي و تجهيزات روشنايي، چادر و برزنت، جاروبرقي و وسايل نظافتي، تجهيزات آشپزخانه‌اي و آبدارخانه‌اي و تجهيزات نمايشگاهي در نمايشگاه داير خواهند بود. همچنين عرضه خوار و بار و مواد غذايي به نمايشگاه امسال افزوده شده است.
اعتبار اهدايي به مساجد، 2 ميليون و پانصد هزار ريال، هياتهاي مستمر و حسينيه‌ها 2 ميليون ريال، هياتهاي مناسبتي يك ميليون و پانصد هزار ريال و هياتهاي دانشجويي يك ميليون ريال است. هيات‌ها و مساجد جنوب شرق و شرق در روزهاي اول و دوم، جنوب غرب و شمال در روزهاي سوم و چهارم، شمال شرق و شمال غرب روزهاي پنجم و ششم و مناطق مركزي و جنوب تهران در روز هفتم آذرماه مي‌توانند براي دريافت اعتبارات خود مراجعه كنند.
در اين دوره از نمايشگاه علاوه بر غرفه‌هاي ياد شده، فعاليت‌هاي هنري نيز انجام ميشود كه از ميان آنان مي‌توان به برپايي خيابان هنر، پرده‌خواني و تعزيه خواني اشاره كرد.
نمايشگاه «عطر سيب» عامل تقويتي هيات‌ها
مسئولان هيئت‌هايي که در طول اين هشت دوره حمايت و ياري نمايشگاه عطر سيب را در برپايي مراسم عزاداري حضرت اباعبداله حسين در کنار خود داشته‌اند، معتقدند اين نمايشگاه مي‌تواند باعث تقويت هياتهاي مذهبي شهر ،گسترش و ترويج فرهنگ و فلسفه قيام امام حسين (ع) و واقعه عاشورا و تشويق بيشتر مردم به ويژه جوانان براي شركت در هيات‌ها و عزاداري امام حسين (ع) شود.
حسن خاكي رييس هيات عزاداران حسين (ع) از منطقه 14 در گفت و گو با خبرنگار «شهر» در اين رابطه مي‌گويد:« شهرداري و سازمان فرهنگي هنري به عنوان بانيان برگزاري اين نوع برنامه‌ها باعث تقويت هياتهاي مذهبي شهر مي‌شوند و بايد با برنامه‌ريزي دقيق‌تر اين نمايشگاه را هرسال با كيفيت بهتر نسبت به سالهاي گذشته برگزار كنند.»
محمود زارع نماينده مسجدالرسول شهر زيبا از منطقه 5 نيز عملكرد سازمان فرهنگي هنري را در برگزاري نمايشگاه فرهنگي عطر سيب مثبت ارزيابي مي‌کند و مي‌‌افزايد: «اين نمايشگاه فرهنگ و فلسفه قيام عاشورا را بسط و گسترش مي‌دهد و عموم مردم بويژه جوانان را با فلسفه عاشورا آشنا مي‌كند.در اين نمايشگاه تمامي مايحتاج هيات‌ها و حسينيه‌ها يافت ميشود ضمن اينكه بخش فرهنگي پررنگ‌تر از سال گذشته و با غرفه‌هاي متعدد و جديدي خدمات ويژه‌اي را ارايه مي‌دهد.»
برگزاري نمايشگاه فرهنگي عطر سيب در آستانه ماه محرم، سنت پسنديده‌اي است كه هر سال از سوي شهرداري برگزار ميشود و هياتهاي شهر تهران به همين خاطر خود را مديون آن مي‌دانند.
«صادق پناهي» نماينده هيات محبان حسين‌بن‌علي (ع) وابسته به لرستاني‌هاي مقيم تهران از منطقه 11 با بيان اين مطلب ادامه مي‌دهد: «برخورد غرفه‌داران با مراجعه‌كنندگان و خوش‌رويي و صبر و متانت آنان در مقابل مخاطبان از نكات ويژه اين نمايشگاه است.»
او با بيان اين که هيات‌ها نيز بايد در مديريت شهري شهرداري را كمك كنند، مي‌گويد: «جمع‌آوري ظروف غذا و زباله‌‌ها از سطح خيابان، جلوگيري از سدكردن معابر و ايجاد نظم و انضباط در خيابان‌ها از كمك‌هايي است كه هيات‌ها مي‌توانند انجام دهند.»
عزاداري سيد و سالار شهيدان همه ساله با شور و اشتياقي بيشتر از گذشته به شكل خود جوش و مردمي برپا ميشود و نمايشگاه فرهنگي عطر سيب تنها بهانه‌اي است تا مديريت شهري سهمي بسيار كوچك در اقامه اين سنت حسنه داشته باشد.