در همايش کتابداران سازمان فرهنگي هنري شهرداري تهران
استانداردهاي«کتابداري ديجيتال» تشريح شد
افشين موسوي چلک، عضو هيئت علمي دانشگاه ساري، در سومين همايش فصلانه کتابداران سازمان فرهنگي هنري شهرداري تهران در فرهنگسراي سرو، استانداردهاي کتابداري ديجيتال در جهان را براي کتابداران تشريح کرد.
به گزارش خبرنگار «شهر»، موسوي در ابتداي اين همايش که صبح امروز- دوشنبه 30 آذر- توسط واحد امور کتابخانههاي سازمان فرهنگي هنري شهرداري تهران در فرهنگسراي سرو برگزار شد، درباره روند تاريخي شكل‌گيري مهم‌ترين قواعد فهرست‌نويسي از جمله قواعد فهرست‌نويسي توصيفي «آنگلوآمريكن» و الگوي ملزومات كاركردي پيشينه‌هاي كتابشناختي توضيحاتي ارائه داد.
به گفته‌ي اين عضو هيئت علمي دانشگاه در رشته کتابداري تا قبل از قرن پانزدهم ميلادي، هدف از تهيه فهرست تنها فرآهم‌آوري سياهه‌اي از مواد موجود بود كه دکتر فتاحي از آن به عنوان فهرست‌نگاري يا فهرست‌برداري نام مي‌برد. تا اين زمان فهرست‌نويسي در سطح گسترده‌اي، فعاليتي انفرادي براي هر كتابخانه محسوب مي‌شد. هر كتابخانه فهرست خود را به شيوه‌اي كه بيش از همه با اهداف آن منطبق بود، به وجود مي‌آورد.
وي ادامه داد: پيشينه‌هاي كتابشناختي به شكل‌ها و سبك‌هايي ارائه مي‌شد كه از كتابخانه‌اي به كتابخانه ديگر متفاوت بود. آغاز فهرست‌نويسي به مفهوم‌نوين و امروزي آن، قرن پانزدهم ميلادي در نظر گرفته مي‌شود و حرکت‌هاي جدي جهت ضابطه‌مند کردن قواعد فهرست‌نويسي از قرن هفدهم ميلادي آغاز شد.
موسوي تاکيد کرد: نکته مهم در اين حرکت‌ها آن بود که فهرست‌نگاران کارکرد اصلي فهرست را بازيابي آسان و سريع آثار مي‌دانستند. افرادي مانند «جان ديويي» در قرن هفدهم و «فردريك روستگارد» در قرن هجدهم ميلادي، نقش مهمي در تكامل فهرست‌نويسي در زمان خويش ايفا كردند و در نتيجه تلاش آن‌ها در قرن هجدهم، فهرست‌ها از شكل سياهه و ليست موجودي مجموعه‌ها خارج شده، شناسه و نام خانوادگي مولف معمول شد و برگه‌هاي چاپي و شناسه‌هاي تحليلي مورد استفاده قرار گرفتند.
اين استاد دانشگاه در ادامه توضيح داد: «آبه روزيه» در کتابخانه فرهنگستان علوم پاريس و کتابخانه سلطنتي فرانسه كاربرد برگه‌دان يا فهرست برگه‌اي را رواج داد و باعث ايجاد تحولات وسيعي شد. قرن نوزدهم ميلادي، مهم‌ترين و موثرترين دوره در تاريخچه روش‌هاي فهرست‌نويسي جديد محسوب مي‌شود.
وي افزود: سرآنتوني پانيتسي در سال 1841 قوانيني موسوم به 91 قاعده براي موزه بريتانيا تدوين كرد كه از آن به‌عنوان اولين قواعد منظم و مدون فهرست‌نويسي نام برده مي‌شود. توجه به اهداف فهرست و اصول زيربنايي فهرست‌نويسي از مهم‌ترين ويژگي‌هاي قواعد موزه بريتانيا بود.
موسوي در ادامه درباره جزئيات و خصوصيات ابرداده‌هايي چون مارک، دابلين-کور، مارک XML، مارک اديت، مودز MODS و F.R.B.R که مختص سازماندهي کتابخانههاي ديجيتال هستند، براي کتابداران توضيح داد. وي گفت: دليل طراحي ابرداده دابلين-کور در سال 1995 دشواري يافتن منابع اينترنت بود که نظز پيشگامان اوليه وب جهان‌گستر را به خود جلب کرد. در اين ابرداده تنها 15 فيلد و داده براي فهرست‌نويسي و ورود اطلاعات نياز است.
اين عضو هيئت‌علمي تاکيد کرد: امروزه فراگيرترين استاندارد ابرداده‌اي در کتابخانههاي ديجيتال جهان دابلين-کور است.
وي سپس نمونه‌هايي از رکوردهاي مبتني بر ابرداده دابلين-کور را براي حاضران تشريح کرد و گفت: مارک XML نيز يک فرمت ابرداده‌اي است که پايه بسياري از استانداردهاي مبتني بر مارک است. اين فرمت همان کدهاي مارک را در XML تعريف مي‌کند و به رکوردهاي تعريف‌شده در اين قالب، قابليت بازيابي توسط موتورهاي جستجو را مي‌دهد.
موسوي درباره نرم‌افزار MARCEDIT نيز گفت: در اين نرم‌افزار هر استاندارد ابرداده‌اي را مي‌توان توليد کرد. طرح ابرداده‌اي توصيف شيء موسوم به MODS نيز قرينه مارک 21 در محيط الکترونيکي است و از مزاياي XML بهره گرفته است. اين طرح از قابليت‌هاي خاصي در فهرست‌نويسي منابع الکترونيکي برخوردار است و کمتر به جزئيات مي‌پردازد.
وي همچنين درباره مدل F.R.B.R توضيح داد: F.R.B.R يک مدل مفهومي براي فهرست‌نويسي و سازماندهي منابع در آينده است که ايده آن را دکتر فتاحي خلق کرده‌اند. در فهرست‌هاي رايانه‌اي موجود مشکلاتي وجود دارد که F.R.B.R آن‌ها را حل مي‌کند. از جمله اين مشکلات مي‌توان بازيابي زياد و ريزش کاذب و همچنين فقدان يک ساختار مشخص براي نمايش روشن و معنادار به هنگام بازيابي چند اثر از يک نويسنده را نام برد.
اين پژوهشگر و مدرس دانشگاه در ادامه توضيح داد: به دليل اهميت سازماندهي دانش، انجمني بين‌المللي با عنوان ايسکو تشکيل شد که در چهار کشور جهان شعبه دارد. شعبه‌اي از اين انجمن در ايران نيز تعيين شده است که پس از پايان يافتن مراحل انتخاب هيئت مديره، فراخواني براي آن منتشر خواهد شد و کتابداران مي‌توانند عضو اين انجمن شده و در کميته‌هاي مختلف آن فعال شوند.
افشين موسوي چلک با اشاره به اين‌که هدف از برگزاري اين همايش آشنايي با مفاهيم جديد در حوزه سازماندهي بود، به سوالات تخصصي کتابداران کتابخانههاي سازمان فرهنگي هنري شهرداري تهران پاسخ داد.